Historia miecza.pdf
(
297 KB
)
Pobierz
Młody Technik
Młody Technik
Historia miecza
Marzec 2001
Weszliśmy w XXI wiek, nieomal, co dzień dowiadujemy się o technicznych nowościach i
coraz bardziej skomplikowanych i śmiałych technologiach. Wszystkie one mają za zadanie
usprawnienie naszego życia, aby stało się ono wygodne i bezpieczne. Prawie wszystkie,
bowiem równie szybki postęp widać w wymyślaniu coraz to nowych i wymyślnych środków
pozbawiania życia. Broń, bo o niej mowa, jest tak stara jak stara jest ludzkość. Cała nasza
historia, to historia miecza i tarczy.
Różnie były przez wieki nazywane i różne przyjmowały kształty, lecz zawsze miały za cel
zadawać ciosy i bronić przed nimi. Do jej produkcji używano najnowszych technologii i
najlepszych materiałów, a wykonawcy byli mistrzami w swoim fachu. Niekiedy z
funkcjonalnego narzędzia zaczęła przekształcać się w dzieło sztuki, pielęgnowane i
przekazywane z pokolenia na pokolenie. Jednak w większości przypadków była zużywane w
ćwiczeniach i walce, a także starzała się i była wymieniana na nową, co powodowało
nieustający popyt na wyroby mistrzów płatnerskich. Broń, szczególnie w średniowieczu,
zaczęła pełnić rolę symbolu stanu, z jakiego wywodził się jej właściciel.
Miecz mógł nosić tylko szlachcic, co miało swoje odbicie nawet w przypadku narzędzi
katowskich. Tylko szlachetnie urodzony mógł zostać ścięty mieczem. Miecz był symbolem
władzy i siły. Nadawano mu imiona i opiewano w eposach, Scyzoryk, Zerwikaptur czy
Szczerbiec, Escalibur i Durandal to tylko te bardziej znane z historii i literatury polskiej i
zagranicznej. Przeciwieństwem miecza była tarcza, na niej skupiał się impet zadanych ciosów.
Także o nich wspominano w pieśniach bardów, jak choćby tarcza Galahada, Rycerza bez
Skazy z legendy o królu Arturze. Na białym polu tej tarczy widnieć miał czerwony krzyż
1
naznaczony krwią Józefa z Arymatei. Podobnie jak było z mieczem tak i tarcza w
średniowieczu zaczęła pełnić oprócz roli ochrony właściciela także jego znak rozpoznawczy,
a to dzięki herbowi wymalowanemu na niej. Uzupełnieniem tych dwóch atrybutów
wojownika były topór, włócznia, pancerz, hełm i wiele innych rodzajów broni i uzbrojenia
ochronnego, także one na przestrzeni dziejów rozwijały się i zmieniały wraz z wymogami
pola walki.
Jako, że bronioznawstwo jest tematem rozległym i skomplikowanym, ja w kolejnych
odcinkach cyklu poprzestanę na pokazaniu, jaką drogę przez wieki przeszły broń biała sieczna
oraz uzbrojenie ochronne.
2
Badania nad historią uzbrojenia napotykają wiele trudności. Związane jest to z niedostateczną
ilością okazów z różnych epok. Wiąże się to z wspomnianą wcześniej dość płynną wymianą
broni starej, zniszczonej na nową. Do naszych czasów w dobrym stanie przetrwały okazy
paradne, mające rangę symbolu, tak jak miecze koronacyjne, zdobycze wojenne czy rodowe
pamiątki.
Z kolei opieranie się na ikonografii czy rzeźbach zagrożone jest przez nieodgadniętą dla nas
fantazję autora danego obrazu czy rzeźby. Pamiętajmy, że człowiek jest próżny i zawsze
chciał się prezentować jak najpiękniej i dostojnie. Stąd też wniosek że, pomimo, iż np. na
nagrobkach zmarli przedstawiani są w pełnych zbrojach i ze wspaniałym uzbrojeniem, to w
rzeczywistości mogli dysponować tylko jego częścią bądź skromniejszą odmianą, o której nic
nie wiemy. Także, jeżeli chodzi o terminologię, to nie ma do końca ustalonych jej kanonów i
różne części uzbrojenia w zależności od kraju, w jakim były używane, mają różne nazwy. Ja
przyjąłem nazewnictwo, za wybitnym polskim znawcą broni panem Zdzisławem Żygulskim
juniorem.
Mam nadzieję, że uda mi się przybliżyć Czytelnikom dzieje broni, która oprócz tego, że
służyła do zadawania bólu i śmierci, była niejednokrotnie dziełem sztuki i techniki.
Miecz
Wśród broni białej siecznej wyróżniają się szczególnie dwa jej typy: miecz i szabla.
Ogólnie rzecz biorąc różnica polegała na tym, iż miecz miał prostą głownię oraz był
3
obosieczny natomiast szabla była zakrzywiona i jednosieczna. No tak ale co to jest
głownia? Na początek zatem postaram się przybliżyć nazewnictwo związane z budową
miecza.
Budowa
Miecz składa się z głowni (brzeszczotu) oraz rękojeści. Dodatkiem jest pochwa, czyli
ochrona głowni przed wilgocią wraz z pasem. Głownia zgodnie ze swoim przeznaczeniem
bojowym dzieli się na zastawę, na którą głównie przyjmowano ciosy przeciwnika, sztych,
który służył do zadawania cięć i pchnięć oraz trzpień. Część płaską głowni nazywamy
płazem, wzdłuż którego symetrycznie biegnie zbrocze, czyli zagłębienie mające za
zadanie zwiększyć sprężystość głowni.
Rękojeść składa się z trzonu czyli uchwytu, jelca (tzw. krzyża), który miał za zadanie chronić
ręce podczas walki oraz głowicy zapobiegającej ześliźnięciu się rąk z trzonu oraz stanowiącej
przeciwwagę dla długich głowni, dzięki czemu dobrze wyważony miecz idealnie leżał w ręku.
Czasami przy jelcu pojawiała się taszka, zapobiegając dostawaniu się wody do pochwy.
Miecz był przechowywany w pochwie, wykonanej ze skóry lub drewna obszytego skórą lub
pergaminem zakończoną żelaznym trzewikiem. Pochwa przymocowana była do pasa za
pomocą rapci.
Historia
Jak widać budowa miecza nie jest skomplikowana. Natomiast przez wieki zmieniały
się kształty i wielkość poszczególnych elementów. Narodził się w epoce brązu wraz z
metalurgią. Znany był we wszystkich kulturach starożytnych, szczególne miejsce
zajmował w Rzymie. Początkowo brązowe z czasem żelazne miecze podbijały świat.
Myślę, że wszystkim znany jest z filmów krótki miecz Gladius, będący na wyposażeniu
rzymskich żołnierzy. Właśnie krótka głownia (60-70 cm) była charakterystyczna dla
mieczy starożytnych. Służył więc on głównie do zadawania pchnięć, rzadziej do rąbania.
Jak widać na rysunkach miecze te praktycznie pozbawione były jelców. Wyjątkiem, jeżeli
chodzi o długość głowni były miecze celtyckie zwane lateńskimi, które stały się z czasem
pierwowzorami mieczy średniowiecznych. Tutaj też w miejscu jelca pojawiła się metalowa
listewka, będąca rodzajem taszki. Z czasem nastąpiła zmiana materiału z brązu na
żelazo.
4
Kolejna rewolucja nastąpiła w epoce Merowingów i Karolingów (VIII - XI w.) kiedy to
narodził się miecz zwany wikińskim (nazwany tak z powodu częstego odnajdywania jego
okazów w Skandynawii, natomiast głownie pochodziły najczęściej z warsztatów położonych
nad Renem). Po raz pierwszy głownia uzyskała zbrocze, dzięki czemu stała się lżejsza i
bardziej sprężysta. Pojawił się też jelec, na razie dość krótki ale już dający ochronę dłoni,
która ciasno tkwiła między nim a ozdobną głowicą o charakterystycznym wachlarzowatym
kształcie. Głowica oraz jelec nabijano i platerowano złotem i srebrem, dzięki czemu stanowiły
niejednokrotnie dzieło sztuki zdobniczej. Długość miecza nie przekraczała 1 m. Zmieniało się
uzbrojenie ochronne oraz sposoby walki, musiał ulec zmianie także miecz. Głowica przybrała
kształt spłaszczonej połówki koła, jelec zaś rozrósł się i zaczął stanowić prawdziwą osłonę
rąk.
Głownia, dotychczas dość równoległa zaczęła zdecydowanie zwężać się ku sztychowi.
Wraz z wiekiem XII nastąpił podział na konnych i piechurów, którzy wcześniej używali
toporów i broni drzewcowej. XIII wiek przyniósł narodziny tzw. miecza wielkiego o
długiej, ciężkiej ponad metrowej długości głowni. Wymagało to wprowadzenia
przeciwwagi w postaci bardzo dużej głowicy o kształcie krążka lub soczewki, który stał się
najpopularniejszym zakończeniem na wieki. Wizerunek takiego właśnie miecza jest
najczęściej wyobrażany gdy mówimy o rycerzach. Ostatnią istotną zmianą było
pojawienie się mieczy z głownią bez zbrocza a z wypukłą granią. Obydwa typy mieczy
istniały obok siebie aż do XV wieku, gdy powszechnie przyjął się model z granią.
Pozostałe elementy zmieniały się w zależności od miejsce i czasu w jakim zostały
wyprodukowane, jednak idea zawsze pozostawała taka sama. Głównie były to miecze
5
Plik z chomika:
Erijah
Inne pliki z tego folderu:
Kuchnia słowiańska.pdf
(609 KB)
Tyszkiewicz - Jady bojowe Słowian Zachodnich we wczesnym średniowieczu.cbr
(6056 KB)
Leciejewicz - Słowianie zachodni.cbr
(84352 KB)
Rajewski - Jak żyli nasi przodkowie w zaraniu dziejów.cbr
(6979 KB)
Głosik Jerzy - W kręgu Światowida.part2.rar
(47953 KB)
Inne foldery tego chomika:
Adam Bahdaj
adolf hitler
Albert Einstein
Aleksander Dumas
Alfred Szklarski
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin