2.doc

Wykład 2-gi

METODY BADAŃ PEDAGOGICZNYCH

OBSERWACJA

n                     Obserwacja - metoda gromadzenia informacji polegająca na dokonywaniu spostrzeżeń w sposób zamierzony, planowany i systematyczny w celu znalezienia odpowiedzi na określone postawione pytania.

n                     Obserwator- osoba dokonująca spostrzeżeń

n                     Obiektem (przedmiotem) obserwacji mogą być zarówno osoby, jak ich zachowania, sytuacje, zdarzenia.

Obserwacja dotyczy faktów, zjawisk i zdarzeń w ich naturalnym rozwoju, tj. nie wywiera wpływu na ich powstanie i przebieg. Pod tym względem różni się w zasadzie od wszystkich pozostałych metod badań pedagogicznych. Wskutek tego pozwala śledzić i badać obserwowane zjawiska tak, jak występują one na co dzień, bez jakiegokolwiek ich sztucznego zabarwienia lub chwilowego nasilenia Wyróżnia się wieloma zaletami, które nie przysługują na ogół innym metodom badań:

n                      umożliwia bezpośrednie poznanie zachowania się dzieci i młodzieży w naturalnych warunkach i okolicznościach.

n                      ułatwia sformułowanie hipotezy roboczej i wprowadzenie w niej zmian i poprawek we wstępnej fazie badań.

n                      umożliwia stwierdzenie twierdzeń, uzyskanych za pomocą innych metod.

n                      stanowi ważne uzupełnienie i zarazem dopełnienie innych metod badań, a zwłaszcza metod testowych.

n                      pozwala na uzyskanie informacji o uczniach, które trudno zdobyć innymi metodami badań.

n                      sprzyja ciągłemu ulepszeniu własnej pracy dydaktyczno- wychowawczej nauczyciela, który uważnie obserwuje
uczniów,

Składa się z trzech podstawowych etapów:

n                     postrzeganie,

n                     gromadzenie,

n                     interpretowanie.

Warunki poprawnej obserwacji

1.Obserwacja nie ma wiele wspólnego z "gapieniem się" czy nawet bacznym przyglądaniem się ludziom i
zdarzeniom. Ma ona wyraźny, dobrze określony cel, związany z chęcią lub potrzebą zdobycia informacji na jakiś ważny
temat lub sprawę. Cel obserwacji wskazuje nam, na co powinniśmy zwracać uwagę, starać się rejestrować. Tym samym
obserwacja ma charakter wybiórczy, selektywny: przyglądamy się czemuś uważniej i wnikliwie nie zwracając uwagi na
inne zjawiska widoczne w otoczeniu.

  2.Obserwacja powinna być planowa. Rozumie się przez to, że spostrzeganie jakiegoś zachowania lub zdarzenia jest
zorganizowane, nie ma charakteru przypadkowego. Wstępnie ustala się nie tylko to, na co powinno się zwracać uwagę,
lecz także, jak to robić (np. jak długo śledzić jakieś zachowanie lub zjawisko), kto, kogo i kiedy ma obserwować, w jaki
sposób rejestrować efekty obserwacji. Przestrzeganie pewnego planu i porządku zapobiega przypadkowości i
subiektywności obserwacji, daje podstawę porównywania wyników. Znając niezbędne szczegóły o tym, jak przebiegała
obserwacja, można ją powtórzyć, a wiec sprawdzić jej wyniki.

  3.Obserwacja systematyczna. To kolejny warunek, zapobiegający przypadkowości i wzmacniający obiektywność tej
formy poznawania otoczenia. Nakłada wymóg śledzenia zachowania jakiejś osoby lub zjawiska w pewnym okresie czasu
bądź w sposób ciągły lub z zastosowaniem przerw o ściśle określonej częstotliwości.

  4.Obserwacja powinna być selektywna-czyli obserwować tylko wcześniej założone wybiórczo zjawiska..
Selektywność może dotyczyć także: doboru osób badanych, miejsca badania, czasu badania. Selektywny charakter
obserwacji oznacza przede wszystkim odpowiednie zawężenie badań do spraw istotnie ważnych z punktu widzenia
badanego problemu

  5.Obserwacja powinna być dokładna- tzn. wierna( wolna od zniekształceń), wyczerpująca (umożliwiająca
zaobserwowanie najdrobniejszych szczegółów a ważnych w przedmiocie badań), wnikliwa (uwzględniająca
współzależność i wzajemne uwarunkowanie obserwowanych faktów, zdarzeń i zjawisk

  6.Obserwacja powinna być obiektywna- niezależna od nastroju emocjonalnego i osobistych doświadczeń obserwatora

                                                     Techniki obserwacyjne
-określone sposoby dokonywania obserwacji w celach badawczych.
-technika obserwacji uczestniczącej- polega na obserwowaniu uczniów przez nauczyciela podczas
przeprowadzonych przez niego zajęć szkolnych w szczególności podczas lekcji. Stosując tę technikę
nauczyciel przyjmuje na siebie dodatkową rolę obserwatora.

Wyróżniamy trzy podstawowe typy technik obserwacyjnych:

n                     -technika obserwacji dorywczej - jest najbardziej stosowaną metodą w pracy badawczej nauczyciela. Jej
wartość naukowa jest najmniej tylko to, co zwraca jego uwagę w zachowaniu uczniów. Zapis taki
może być udokumentowany z uwzględnieniem poszczególnych cech; nazwisko i imię obserwatora, - opis zachowania się ucznia, - warunki i sytuacje, w których ■wystąpiło zaobserwowane zachowanie,- próba interpretacji, - sugestie i zalecenia-nazwisko i imię nauczyciela, który dokonał obserwacji

n                     -technika, dzienniczków obserwacyjnych -polega na opisywaniu zdarzeń lub zjawisk w ich naturalnym następstwie czasowym i to na przestrzeni możliwie długiego okresu czasu

n                     -technika obserwacji kategoryzowanej -obserwowaniu uczniów nie tylko z uwzględnieniem ogólnego celu obserwacji, lecz także poszczególnych jej aspektów, czyli różnych kategorii zachowania się.

Wyżej wymienione trzy techniki obserwacyjne mogą mieć również charakter:

-technik obserwacji biernej - tzn. takich technik, w których obserwator śledzi dane zjawisko z zewnątrz nie uczestnicząc w niej bezpośrednio:

-technika próbek fotograficznych - jest równoznaczna z obserwacją całokształtu zachowania się

uczniów w ściśle określonych warunkach i czasie. Technika ta może być stosowana przede

wszystkim w badaniach wstępnych

-technika próbek zdarzeń -jest metodą obserwacji dotyczącej tylko i wyłącznie jednej grupy zdarzeń

-technika próbek czasowych -zbliżona jest do techniki obserwacji kategoryzowanej. Dotyczy określonych aspektów pewnej konkretnej dziedziny zachowania się uczniów. Niezmiernie ważnym warunkiem udanej interpretacji materiału obserwacyjnego jest znajomość wiedzy psychologicznej, duża ilość i różnorodność materiału obserwacyjnego, badawcza postawa obserwatora. Interpretacja materiału obserwacyjnego ma więc swoje granice i umożliwienia:

-wprowadzenie wniosków dotyczących właściwości psychicznych obserwowanego dziecka

-wyjaśnienie poszczególnych reakcji lub działań dziecka na podstawie jego przeżyć psychicznych

-wyjaśnienie różnych form zachowania się działaniem aktualnych bodźców zewnętrznych

-wyjaśnienie aktualnego wpływu minionych doświadczeń życiowych na kształtowanie się określonych cech osobowości dziecka

-wyjaśnianie faktów stwierdzonych w zachowaniu się dziecka.

BŁĘDY ZDARZAJĄCE SIĘ W OBSERWACJI:

n                     -przedwczesna interpretacja obserwowanego zachowania się - dokonuje selekcji obserwowanych

n                     faktów zgodnie z przyjętym założeniem

n                     -powierzchowność i stronniczość postrzeżeń ze strony obserwatora może przejawiać się, że

n                     nauczyciel: pomija mniej lub bardziej świadome warunki i sytuacje, stanowiące główne tło

n                     obserwowanego przez niego zachowania się uczniów

n                     -kładzie nacisk na osoby i zjawiska którego osobiście interesują lub niepokoją

n                     -traktuje własne przypuszczenie i domysły jako fakty nie podlegające wątpliwości.

Wywiad wymaga osobistego zaangażowania i subtelnego niekiedy podejścia do osób badanych. Gromadzimy potrzebne informacje od pytanych osób w bezpośrednim z nimi kontakcie: badający -pytany (B - P). Relacja jest obustronna nie tylko w tym sensie, że B pyta, a P odpowiada, obejmuje swoim zasięgiem całokształt psychospołecznych sytuacji.
Wywiad służy często bądź do wstępnego rozeznania „tematu", bądź na końcu badań jako dopełnienie innych, już zastosowanych, sposobów badań.

Gwarancją wiarygodności danych jest przede wszystkim bezpośredniość kontaktu z osobą, która dostarcza o nim informacji. Umożliwia to prostowanie otrzymanych danych i wzajemne ich konfrontowanie. Pozwala na orzekanie o szczerości wypowiedzi na podstawie obserwacji osób, z którymi przeprowadza się wywiad. W porównaniu z metodą obserwacji ułatwia on głębsze „dotarcie" do sfery nie obserwowalnych faktów i przeżyć

METODY WYWIADU MOGĄ BYĆ RÓŻNEGO RODZAJU :
-wywiad skategoryzowany - posługiwanie się podczas badania starannie przygotowanym kwestionariuszem, złożonym wyłącznie z pytań zamkniętych ( badaczowi nie wolno w nich niczego zmieniać)
-wywiad nie skategoryzowany - oparty swobodnej wymianie zdań
-wywiad jawny (formalny lub nieformalny)- poinformowanie respondenta o    podstawowym celu nawiązującego z nim kontaktu słownego.
-wywiad ukryty - nawiązanie kontaktów słownych w naturalnych sytuacjach, w których
respondenci nie wiedzą i nie domyślają się, że są przedmiotem badań.
-wywiad indywidualny/ wywiad zbiorowy

WSKAŹNIKOWE FUNKCJE WYWIADU:

n                     funkcja komunikacyjna - polegająca na zgodności zasłyszanej wypowiedzi z tym,
co rzeczywiście chciano przekazać.

n                     funkcja ekspresywna - zakładająca szczerość wypowiedzi.

n                     funkcja informacyjna - zapewniająca wartość poznawczą otrzymanych informacji

                                         WARIANTY WYWIADU
-Wywiad w postaci swobodnej - nie ma w nim z góry przygotowanego planu rozmowy. Materiał faktograficzny tworzy nie tylko treść odpowiedzi pytanej osoby, ale również cała
sytuacja, w jakiej przebiega rozmowa.
-Wywiad jako rozmowa naprowadzona - brak ostatecznej postaci pytań do zadania osobom badanym.
-Wywiad jako rozmowa kierowana - badacz ma listę dosłownie sformułowanych pytań, które cytuje tylko osobom badanym, posługując się kwestionariuszem wywiadu, na który nanosi wypowiedzi współrozmówców (swoista postać ankiety).

                                   PRZYGOTOWANIE WYWIADU

n                      Ustalenie miejsca wywiadu

n                      Wstępne zebranie możliwie jak najszybciej liczby wiadomości z zakresu problematyki, której
dotyczyć mają badania

n                      Wybór osób, z którymi maja być przeprowadzone wywiady.

n                      Określenie idei przewodniej dla wywiadu niekierowanego, sformułowanie planu
tematycznego dla wywiadu kierowanego i wiersza redagowanie pytań kwestionariusza.

SPOSÓB PRZEPROWADZANIA WYWIADU

           Konieczność indywidualnego traktowania respondentów, bo wywiad to proces wzajemnego oddziaływania. Zatem rzeczą niezmiernie ważną jest samo rozpoczęcie wywiadu. Wywiad przeprowadzamy z osobami, które wyrażają na to swą zgodę.

           Dobrze, gdy respondenci widzą w badającym osobę sobie bliską, życzliwie i serdecznie do nich ustosunkowaną, budząca ich zaufanie oraz czuli potrzebę swobodnego i szczerego wypowiedzenia się. (dobrze jest rozpocząć wywiad od tematów przyjemnych)

           Dobrze jest wskazać, jakie ewentualne korzyści wynikają z przeprowadzonego wywiadu dla samych badanych. Zapewnienie ich o pełnej dyskrecji złożonych przez nich wypowiedzi.

           W przypadku przewidzianych pytań zamkniętych wyjaśniamy na wstępie także sposób, w jaki należy na nie odpowiadać.

           Po części wstępnej przechodzimy do części zasadniczej, tj. stawiania pytań. Są to z reguły pytania uprzednio przemyślane, mieszczącym się w opracowanym planie.

            Nie zadajemy ich w sposób mechaniczny, lecz w ścisłym powiązaniu z udzielanymi nam wypowiedziami. Staramy się nie przeskakiwać z tematu na temat, a jedynie wiązać poszczególne tematy w pewną logiczną całość. Nie wolno jest zaskakiwać respondentów pytaniami, które najmniej były by przez nich oczekiwane. Przy każdorazowym zadawaniu pytań zwracamy szczególną uwagę na to, czy respondenci zrozumieli je w sposób jednoznaczny i prawidłowy, czy czasami nie wpłynęły one na ich deprymująco i czy rzeczywiście są w stanie na nie odpowiadać w sposób poprawny. Otrzymane odpowiedzi tego typu, jak „nie wiem", „nie mam zdania": świadczą często o niezrozumieniu pytania.

             Aby uprzystępnić pytania, warto zadbać o to, aby nie odbiegały one zbyt daleko od poziomu ich umysłowości, zasobu słownictwa i formy językowej. Staramy się mówić prosto i rzeczowo. Istotnym warunkiem poprawnie przeprowadzonego wywiadu jest umiejętność słuchania. Nierzadko też umiejętności cierpliwego wysłuchania tego, o czym mówią respondenci bardziej nawet decyduje o udanym wywiedzie, niż sam sposób zadawania pytań.

              Ważną częścią wywiadu jest również jego zakończenie. Rozmówca nasz ma odnieść wrażenie że zadowolił nasze oczekiwania i przyczynił się w niemałym stopniu do właściwego naświetlenia interesujących nas zagadnień .

              Należy notować podczas odbywającego się wywiadu bądź też do nagrywać go na taśmie magnetofonowej (konieczna zgoda respondenta).

Prawdopodobne przyczyny negatywnej postawy badanych wobec wywiadowcy
1.ZAUFANIE JAKO WARUNEK POWODZENIA BADAWCZEGO W WYWIADZIE
2.Pytanie o sprawy, które w przekonaniu badanego należy do niedyskretnych osobistych.
3.Cechy fizyczne i psychiczne ankietera oraz osób pytanych wywierają również
   nadspodziewanie duży wpływ na to, co można nazwać atmosferą szczerości
4.Niespodziewanie wizyty bez uprzedzenia osób z zewnątrz budzą zawsze niepokój
   i zdenerwowanie, a także nieufność.

Błędy popełniane w trakcie rozmów i wywiadów:

Niestaranne przygotowaniem badacza do rozmowy czy wywiadu Własne opinie i przekonania na temat badanej problematyki Sposób przeprowadzania rozmowy i wywiadu.

Błędy, które nie są popełniane z winy badającego:

n                     mniej lub bardziej świadome wprowadzenie w błąd przez respondenta

n                     niedostatecznie wysoką pozytywną motywacją składania wypowiedzi osób badanych

n                     zewnętrzne warunki badań i czas ich przeprowadzania (przykre doznania, niewygodne
i krępujące warunki dla respondenta).

Ankieta jest metodą pośredniego zdobywania informacji przez pytania stawiane wybranym osobom za pośrednictwem drukowanej listy pytań, zwanej kwestionariuszem.
Typy ankiet: a) ankieta środowiskowa - badanie w jednym określonym środowisku; stosuje się urny aby było to anonimowe; b) ankieta prasowa, ankieta pocztowa

                              Przygotowanie ankiety:

n                      Postawienie problemu- informacje, które zamierza się zdobyć podczas badań, określają podstawowy cel,
czyli wyznaczają główny problem, jaki planuje się rozwiązać.

n                      Formułowanie pytań- pytania nie powinny być ogólnymi twierdzeniami a także nie powinny nasuwać
odpowiedzi ankietowanemu.

n                      Ułożenie instrukcji- przygotowanie wstępnego wyjaśnienia, poprzedzającego odpowiedzi osób badanych na
postawione im pytania. W wyjaśnieniu tym badacz informuje jaki jest główny cel badań, jak należy odpowiadać
na poszczególne pytania, kto przeprowadza badania, w jakim stopniu gwarantowana jest anonimowość

n                      Badania próbne- są rodzajem badań kontrolnych. Mają dać odpowiedź na pytanie czy zamieszczone w ankiecie
pytania są jasne i jednakowo rozumiane, czy instrukcja umożliwia poprawne wypowiedzi i wyzwala ich
...