Kabala - Artykul.pdf
(
145 KB
)
Pobierz
Kabała
Terminem
‘kabała’
[hebr. הלבק – tradycja, przekaz, także: przyjęcie, kontynuacja] określa się
ezoteryczno-mistyczny, niejednolity nurt judaizmu, który w sposób odmienny niż judaizm
ortodoksyjny i filozoficzny, dokonuje refleksji o Bogu i objawieniu. Początków nurtu można się
doszukiwać w starożytności, wśród żydowskich grup mistycznych, zajmujących się, m.in.
zagadnieniami początku świata i objawienia. Z racji tego, że prawdopodobnie była to tradycja
ustna, wśród kabalistów i specjalistów zajmujących się tą problematyką nie ma jednomyślności, co
do czasu powstania nurtu. Funkcjonuje w tej materii kilka odmiennych, na wpół legendarnych,
niemniej jednak równoprawnych opinii. Jedni wyprowadzają ją od pierwszego człowieka – Adama,
który rzekomo miał mieć objawionych wiele prawd za pośrednictwem aniołów pouczających go,
jak rozumieć różne zagadnienia z zakresu życia religijnego, moralnego oraz prawodawstwa
objawionego w czasach późniejszych. Adam Kadmom (praczłowiek) to wedle kabalistów pierwsza
forma emanacji w objawieniu Boga, bądź też istota świetlista pośrednicząca w akcie stwórczym.
Inna koncepcja wywodzi kabałę od Abrahama i od patriarchów, którzy przez objawienie mieli dojść
do posiadania wiedzy tajemnej. Jeszcze innym stanowiskiem jest to, wedle, którego kabała zrodziła
się za czasów Mojżesz, który poza prawem utrwalonym na piśmie, otrzymał dość obszerne
objawienie, które zlecił do przechowywania „siedemdziesięciu mężom”. Przekonanie to było tak
powszechne w pierwszych wiekach chrześcijaństwa, że wzmiankują o nim nawet niektórzy ojcowie
Kościoła.
Na wyodrębnienie się kabały w tradycji rabinicznej miały
wpływ: szeroko rozumiana filozofia grecka i jej
późniejsze formy (zwłaszcza pitagorejczyków, Platona i
Plotyna), gnoza, liczne legendy i podania żydowskie, z
których część zrodziła się w wyniku swoistych interpretacji Świętej Księgi – Tory. Teksty
najstarsze, którym przypisuje się kabalistyczne tendencje, pochodzą z pierwszych wieków naszej
ery, przy czym wiarygodność tych źródeł i próby ich zakwalifikowania są wysoce dyskusyjne. Za
fundamentalny dla pierwotnego nurtu kabały, uznaje się traktat o stworzeniu świata zwany
‘Sefer
Jecira’
[hebr. הריצי רפס –
Księga Stworzenia
]. Przypuszczalnie tekst ten powstał w Aleksandrii w II
i III w. n.e., jednak nie ma co do tego zgodności. Według treści tej Księgi, będącej zbiorem
komentarzy do Genesis, Bóg stworzył świat mocą słów, posługując się dziesięcioma sefirami i
literami alfabetu hebrajskiego, które w różnych konfiguracjach stanowiły trzy prasubstancje,
trójwymiarową przestrzeń, itp.
Znacznie późniejszym tekstem, lecz równie ważnym dla nurtu kabalistycznego (zwłaszcza tzw.
kabały teozoficznej), jest
‘Sefer ha-Bahir’
[hebr. ריהבה רפס –
Księga Jasności
]. Jej domniemany
autor-redaktor – wielki mistyk Izaak Ślepy, działający w Prowansji w XII w. – prawdopodobnie
pierwszy używał terminu kabała na określenie mistycznych nauk i praktyk. Kabała stała się
określeniem ezoterycznych spekulacji dotyczących Boga i świata, które formowały się wówczas w
odrębny nurt, w łonie, którego rozwijano mistyczne praktyki i opracowywano alternatywne metody
odczytywania Tory. Sama Księga Jasności jest zbiorem poglądów, często rozbieżnych i dotyczących
różnych tematów, z których najważniejsze dotyczą kwestii alfabetu hebrajskiego i sefir – kategorii
wprowadzonych do tradycji w Sefer Jecira.
Koncepcje kabalistyczne zostały uformowane i systematycznie opracowane głównie w
średniowiecznej Hiszpanii (XIII w.). W wielu ówczesnych hiszpańskich miastach tworzyły się
ośrodki i bractwa kabalistów, w wyniku, czego wytworzyła się jej odmiana, zwana kabałą gerońską.
Ukazało się wówczas wiele kabalistycznych tekstów, z których największy uznawany jest za
„elementarz” kabały i fundamentalne dzieło mistyki żydowskiej. Mowa tu o
‘Sefer ha-Zohar’
[hebr.
זה רפס
רהו –
Księga Blasku
(
Światłości, Jasności
)] popularnie zwanej Księgą Zohar. Tekst – mimo
języka aramejskiego, skomplikowanej i rozbudowanej formy oraz zaawansowanych komentarzy do
Księgi Praw
(Tory) – bardzo szybko rozpowszechnił się wśród gmin żydowskich i badaczy Biblii,
nie tylko w Hiszpanii. Księga ta postrzegana jest do dziś jako summa wiedzy kabalistycznej, w niej
też skodyfikowany został system klasycznej kabały. Za jej autora (bądź redaktora-wydawcę) uznaje
się Mosze de Léon, czyli Mojżesza z Leonu, żyjącego w latach 1250-1305, duchowego przywódcy
kabalistów z Kastylii. Inna wersja historii
Księgi Zohar
przypisuje jej autorstwo Szymonowi ben
Jochaj (głównej postaci Księgi Zohar), prawdopodobnie żyjącego w II w. n.e., słynnego ucznia
rabbiego Akiby. On to, wypełniając nakaz mistrza o rozpowszechnianiu nauk kabały, spisał (ewent.
podyktował) treść tej Księgi, po czym została ona ukryta. Po wiekach, odnaleziona przez Arabów,
została wykupiona przez Żydów, a następnie opublikowana właśnie przez Mojżesza z Leonu.
Wersja ta brzmi bardziej legendarnie, jednakże – tak jak wiele innych historii dotyczących genezy i
rozwoju kabały o podobnym wydźwięku – nie powinna być zbagatelizowana, zwłaszcza w obliczu
braku ścisłych danych na ten temat.
Rozwój nurtu kabalistycznego stracił na sile w wieku XV, kiedy to przez niemal całą Europę
przetoczyła się „antysemicka fala” z kulminacją w postaci wygnania Żydów z Hiszpanii w 1492 r.
Odrodzenie nastąpiło dopiero w następnym, XVI wieku. Wówczas największym ośrodkiem kabały
stało się miasto Safed w Palestynie, gdzie działali, m. in. wielki znawca idei kabalistycznych
Mojżesz Kordowero (1522-1570) oraz słynny reformator kabały Izaak Luria (1534-1572).
Koncepcje tego ostatniego (tzw. kabała luriańska) wpłynęły częściowo, do chasydyzmu, a także
sprowokowały dwie największe herezje judaistyczne – sabataizm oraz frankizm.
Kabała praktykowana była także we Włoszech, gdzie w XV wieku wzbudziła szersze
zainteresowanie, kształtująca się już od początku XIV w., jej „świecka” (tzn. nie-Żydowska)
odmiana, tzw. kabała chrześcijańska bądź hermetyczna. Do jej popularyzacji w środowiskach
renesansowych intelektualistów przyczynił się Pico della Mirandola. Istnieją informacje, że kabała
była wówczas praktykowana również na terenach Polski, a także w ośrodkach w Pradze i w
Moskwie.
Innymi ważniejszymi prądami rozwojowymi kabały są, m.in. kabała gnostyczna – skupia się ona na
problemie walki dobra i zła na ziemi oraz akcentuje potrzebę indywidualnego samokształcenia i
poznawania dobrego; kabała antynomijna – neguje ona możliwość dosłownego odczytywania
Pisma i sprzeciwia się ustalonemu prawu, traktując je jako przeszkodę dla prawdziwej religijności.
Do tego nurtu zalicza się doktryny Sabataja Cwi i Jakuba Franka – inicjatorów ruchów anty-
ortodoksyjnych. Jako odrębna i często niezaliczana do tradycji kabalistycznej, wykształciła się w
XII i XIII w. szkoła Kalmonidów, z której wyrósł następnie dość wpływowy nurt znany jako
chasydyzm nadreński. Początkowo rozwijał się on głównie w południowych Niemczech (stąd jego
nazwa), następnie rozszerzył się, docierając aż do Francji. Charakterystyczny dla tego nurtu kabały
jest tradycjonalistyczny panteizm, a także ascetyzm i restrykcyjne podejście do pokuty, modlitwy i
układów pism kanonicznych.
Spekulacje kabalistyczne w tradycji Żydowskiej zasadniczo rozwijały się na dwa sposoby. Pierwszy
koncentrował się głównie na objaśnianiu prawd wiary i miał charakter bardziej teoretyczny.
Poprzez dogłębne studiowanie Tory, starano się wyjaśniać i zgłębiać istotę Boga oraz objawionego
Prawa. Naczelne problemy poruszane w ramach tego nurtu dotyczyły, m. in. zagadnień stworzenia
świata, celu istnienia materii i człowieka, powstanie zła i jego przezwyciężenie przez Mesjasza oraz
cały wachlarz innych, podobnych zagadnień.
Drugi sposób miał charakter bardziej ezoteryczny. W jego łonie nauczano mistycznych praktyk
polegających na ekstatycznych modlitwach, kontemplacji liter Tory, magii i medytacji,
umożliwiającej wtajemniczonym zbliżenie się lub nawet połączenie z Bogiem.
Do najważniejszych cech charakterystycznych dla wszystkich nurtów kabały, zaliczyć należy w
pierwszym rzędzie studiowanie sefir i języka, wynikające z przekonania o głębszym,
metafizycznym ich charakterze. Akcentowana jest wiara w immanencję boską we wszechświecie,
dokonaną w akcie stworzenia i przejawiającą się w objawieniach, proroctwach i cudach. Ponadto w
kabale silnie zakorzeniona jest idea
Jedni
: świat został stworzony z Jednego Boga i do niego
powróci, natomiast człowiek – upadły na skutek katastrofy kosmicznej (tzw. rozbicia naczyń) – ma
za zadanie podjąć się naprawy świata i przybliżenia go do boskiej jedności. W spolaryzowanym
aksjologicznie świecie (napięcie między dobrem i złem, miłością i surowością), wolny człowiek
skłania się ku obu tym biegunom. Wybór właściwej drogi ułatwić ma mu modlitwa i
samokształcenie, nadto zaś studiowanie Pisma, które zostało objawione przez Boga, by ułatwić
człowiekowi powrót do jedności z Nim.
Niezwykle ważną rolę w kabale odgrywa rozbudowana symbolika i kod cyfrowo-literowy. Jednym
z najważniejszych symboli funkcjonujących w tradycji, jest tzw. Drzewo Życia, za symbol, którego
uznaje się menorę – charakterystyczny, żydowski świecznik. Drzewo Życia rozwija się w trzech
kolumnach, a zbudowane jest z dziesięciu głównych elementów zwanych sefirami. Są to
„wypowiedzenia”, czyli symbole boskich emanacji, użytych w akcie stworzenia i stale w świecie
zawartych, podtrzymujących istnienie przez przetwarzanie boskiego światła. Drzewo Życia to
symboliczna „drabina” łącząca świat ludzki z Bogiem. Praktykowanie kabały umożliwia zbliżenie
się do świata boskiego poprzez symboliczne wspinanie się po kolejnych poziomach Drzewa Życia.
Kabała wywarła znaczny wpływ na mistycyzm chrześcijański, a także na ezoteryczne nurty takie
jak: alchemia, ruchy masońskie, czy teozofia. Współcześnie wpływy kabały można zauważyć, m.
in. w szeroko rozumianym ruchu New Age, gdzie występuje ona w różnych, spopularyzowanych
postaciach i często wymieniana jest jednym tchem z jogą, okultyzmem, magią, astrologią,
zwłaszcza zaś z numerologią, tarotem, etc.
Plik z chomika:
himen303
Inne pliki z tego folderu:
Heidrick Bill - Trzydziesci dwie emanacje.pdf
(192 KB)
Kabala - Artykul.pdf
(145 KB)
Lajtmana Rawa - Kabala Tajna Nauka.pdf
(292 KB)
Inne foldery tego chomika:
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin