16
PROGRAM AUTORSKI
TECHNIKI PLASTYCZNE JAKO TERAPIA W ODDZIALE INTEGRACYJNYM
OPRACOWAŁA
mgr Dorota PASIERBEK
SPIS TREŚCI
1. Wprowadzenie .
2. Cele programu autorskiego .
3. Ogólna charakterystyka upośledzeń umysłowych .
4. Techniki plastyczne w pracy terapeutycznej w oddziale integracyjnym .
5. Etapy wprowadzania działań plastycznych .
6. Wskazówki praktyczne do zajęć plastycznych w oddziale integracyjnym .
7. Scenariusze zajęć i zabaw z zastosowaniem różnych technik plastycznych .
8. Bibliografia .
I. Wprowadzenie do programu autorskiego
Aby zminimalizować skutki izolacji społecznej osób dotkniętych różnego rodzaju schorzeniami , należy wychowywać społeczeństwo , które je rozumie i akceptuje . Przedszkole powinno stać się instytucją , w której z jednej strony dziecko niepełnosprawne wkracza w życie społeczne , z drugiej zaś zdrowe uczy się współżyć z chorym . Na tym etapie powinien rozpocząć się proces wszechstronnego i harmonijnego rozwoju każdego dziecka . Szczególnie ważne zadania w zakresie przełamywania barier społecznych mają przedszkola o charakterze integracyjnym . To tutaj poczynając od akceptacji niepełnosprawności przez grupę rówieśniczą , środowisko rodzinne i lokalne , powinien rozpocząć się proces pomyślnego rozwoju człowieka . Ważne jest , aby nauczyć każde dziecko podejmowania zadań na miarę własnych możliwości , wiary we własne siły , a w konsekwencji przygotować do życia w społeczeństwie .
Ufamy , że dzieci niepełnosprawne którymi dzisiaj opiekujemy się , znajdą w życiu dorosłym swoje miejsce w społeczeństwie zdrowych i sprawnych ludzi , którzy będą zmuszeni im wielokrotnie pomóc w codziennych , zwykłych sprawach . I to jest jeden z celów integracji , bo gdzie można nauczyć się tego lepiej , jak nie w grupie przedszkolnej integracyjnej . W edukacji dzieci upośledzonych umysłowo dużą rolę odgrywają zajęcia plastyczne , ze względu na swoje wartości rewalidacyjno – terapeutyczną . Bez wątpienia , działalność ta daje ujście dla energii , uspokaja , odpręża , rozładowuje napięcie emocjonalne i mięśniowe . Działania plastyczne podejmowane z dzieckiem , spełniają ważną rolę , ułatwiają nawiązywanie kontaktu emocjonalnego , sprzyjają budowaniu właściwych relacji nauczyciel – dziecko .
Program może być realizowany całościowo lub wybiórczo , zgodnie z indywidualnymi możliwościami dziecka . Jego dopełnieniem jest realizacja innych programów wspierających indywidualny rozwój dziecka np. Naukę czytania i pisania B. Rocławskiego ; Edukację matematyczną E. Gruszczyk – Kolczyńskiej ; Gimnastykę z muzyką B. Przyborowskiej – Wymimko ; ABC . Program wychowania przedszkolnego XXI wieku ; Program rozwijający percepcję wzrokową - M. Frostig , D. Horne.
Warunkiem efektywnego funkcjonowania integracji i realizacji programu jest bardzo ważna współpraca z rodzicami oparta na :
Ø stworzeniu klimatu wzajemnego szacunku i zaufania we wspólnych kontaktach ,
Ø bieżącej wymianie doświadczeń i spostrzeżeń o dziecku , jego możliwościach , potrzebach , osiągnięciach w indywidualnych kontaktach z rodzicami ,
Ø uczestniczeniu we wspólnych zabawach , zajęciach terapeutycznych ,
Ø pracach użytecznych na rzecz przedszkola ,
Ø uczestniczeniu rodziców w spotkaniach grupowych ,
Ø pomoc rodziców i ich udział w uroczystościach i imprezach przedszkolnych .
Istotną sprawą jest również współpraca ze specjalistami : psychologiem , logopedą . W swoim programie przedstawiłam etapy wprowadzania poszczególnych technik plastycznych z dziećmi w grupie integracyjnej , wskazówki praktyczne stosowane na zajęciach plastycznych , rolą technik plastycznych w pracy terapeutycznej , oraz załącznikami do programu są scenariusze zajęć z zastosowaniem poszczególnych technik plastycznych .
II. Cele programu
Dzieci niepełnosprawne mają zaburzenia różnych sfer rozwoju , jedną z nich jest zaburzona sprawność manualna .
Poprzez różnorodność stosowania technik plastycznych rozwijamy ogólną sprawność manualna i nie tylko .
Techniki plastyczne odgrywają dużą rolę terapeutyczną w rozwoju dziecka niepełnosprawnego Poniżej przedstawię główne cele plastykoterapii :
Ø usprawnienie koordynacji wzrokowo – ruchowej ,
Ø doskonalenie procesów analizy i syntezy wzrokowej ,
Ø podnoszenie sprawności grafomotorycznej ,
Ø wydłużenie koncentracji uwagi ,
Ø uczy się planowania , kontrolowania , korygowania swojej pracy ,
Ø kształci wyobraźnię twórczą i odtwórczą , pamięć wzrokową .
III. Ogólna charakterystyka upośledzeń umysłowych
Upośledzenie umysłowe jest to stan jednostki charakteryzujący się defektem intelektu oraz upośledzeniem przystosowania społecznego . Rozwój dziecka upośledzonego umysłowo podlega tym samym prawom , co rozwój dziecka normalnego , ale jest on dużo wolniejszy , a poszczególne funkcje umysłowe rozwijają się w dużym tempie i często nierównomiernie .
W zależności od stopnia upośledzenia umysłowego można rozróżnić :
Ø lekkie upośledzenie umysłowe ,
Ø głębsze upośledzenie umysłowe ( w stopniu umiarkowanym i znacznym ) ,
Ø głębokie upośledzenie umysłowe .
W przypadku upośledzenia lekkiego przyczynami obniżenia sprawności psychospołecznej mogą być różnorodne czynniki kulturowe , społeczne , biologiczne . W porównaniu do ludzi o normalnej sprawności umysłowej lekko upośledzeni umysłowo charakteryzują się przede wszystkim obniżoną sprawnością w uczeniu się oraz brakiem umiejętności myślenia abstrakcyjnego . Także zwolniony jest u nich proces spostrzegania i wąski jego zakres tj. w tym samym czasie osoby lekko upośledzone spostrzegają mniej przedmiotów niż osoby o rozwoju prawidłowym .
Głębsze upośledzenia umysłowe są na ogół zawsze uwarunkowane biologicznie . W zależności od typu uszkodzeń układu nerwowego występują u upośledzonych umysłowo specyficzne formy zaburzeń , które nie zawsze pozwalają na ich adaptację społeczną . Obserwuje się u nich duże różnice indywidualne . Rozwój umysłowy upośledzonych charakteryzuje się myśleniem konkretnym opartym na spostrzeżeniach , które są na ogół ubogie i często niedokładne do rzeczywistości . Występuje też ogólnie obniżona wrażliwość na wszystko co nowe i niewystarczająca aktywność spostrzegania . U niektórych upośledzonych umysłowo obserwuje się na stosunkowo dobrym poziomie w porównaniu do globalnego poziomu umysłowego , rozwój pewnych dyspozycji psychomotorycznych np. dobra pamięć muzyczna i poczucie rytmu , wrażliwość na barwy .
W oparciu o te lepiej rozwinięte wycinkowe funkcje osoby upośledzone wykazują większą podatność na odbiór bodźców z tego zakresu . , co sprzyja rozwojowi u nich umiejętności wykonawczych . Upośledzeni w stopniu głębszym są sugestywni , mało krytyczni , bardziej podatni na zaburzenia sfery emocjonalnej niż jednostki o prawidłowym rozwoju umysłowym . Na ogół ich rozwój społeczny oraz zdolności życiowe są na wyższym poziomie niż rozwój intelektualny . Odczuwają oni bowiem potrzebę zaspakajania poczucia bezpieczeństwa , doznawania życzliwości i przynależności do kogoś znaczącego , potrzebę kontaktu i wzajemnego porozumiewania się z rówieśnikami i innymi ludźmi , bycia dostrzeganym i zauważanym przez innych oraz akceptowanymi przez otoczenie . Odczuwają też potrzebę samodzielności przy wykonywaniu działań , z którymi potrafią sobie poradzić .
Należy jednak nadmienić , że głębiej upośledzeni umysłowo nie są w stanie samodzielnie zaspokoić większość potrzeb psychicznych bez pomocy osób o prawidłowej sprawności umysłowej . Oni właśnie , organizując upośledzonym odpowiednie sytuacje stymulujące , dają możliwość zaspokajania ich potrzeb psychicznych . Osoby upośledzeni głębiej nie osiągają pełnej niezależności ani życiowej ani uczuciowej i pozostają zawsze w pewnej mierze zależni od osób o prawidłowym rozwoju umysłowym . Należy więc stwarzać im sytuacje sprzyjające nabywaniu różnorodnych doświadczeń , które pobudzą ich do aktywności i samodzielności oraz pozwolą na uzyskanie maksymalnie możliwego dla nich poziomu rozwoju .
IV. Techniki plastyczne w pracy terapeutycznej w przedszkolu
Stemplowanie – technika łatwo wywołująca zainteresowanie dzieci , gdyż od razu uzyskują ciekawe efekty swojej pracy . Szczególnie akceptowana jest przez dzieci niesprawnie manualnie , mające trudności w plastycznej wypowiedzi . Technika ta jest również elementem wyjściowym dla innych technik oraz innych celów terapeutycznych . Przy pomocy stempli można przygotować materiał obrazkowy do kolorowania lub wykonać różne pomoce terapeutyczne mające zastosowanie w kształceniu prawidłowych procesów psychicznych . A zatem stemplowanie powinno być często stosowane w realizacji różnych zadań . Od prostej zabawy przyjemnościowej przychodzić trzeba do celowości stosowania tej techniki uwzględniając stopniowanie trudności przy operowaniu samą pieczątką jak i przy wykorzystywaniu jej treści .
Stemplując dzieci mogą wykonywać :
Ø szlaczki w układzie parowym ,
Ø loteryjki tematyczne : ptaki , zwierzęta , kwiaty itp. ,
Ø loteryjki obrazkowo – wyrazowe ,
Ø loteryjki wyrazowe , sylabowe , literowe ,
Ø kompozycje tematyczne ,
Ø albumy alfabetyczno – obrazkowe do utrwalania znajomości liter i głosek poprzez skojarzenie z nazwą obrazka ,
Ø ćwiczenia z zakresu orientacji przestrzennej – stemplowanie pod dyktando .
Poprze stemplowanie dziecko :
Ø kształcić orientację przestrzenną poprzez mieszczenie , rozplanowanie , tworzenie wzajemnych układów ,
Ø doskonalić procesy analizy i syntezy wzrokowej przy rozpoznawaniu , porównywaniu różnych kształtów ,
Ø rozwija myślenie pojęciowe ,
Ø usprawniania koordynację wzrokowo – ruchową manipulując pieczątką ,
Ø podnosi sprawność manualną i grafomotoryczną przez precyzyjną manipulację różnymi rodzajami stempli oraz zamalowanie pól wewnątrz uzyskanego kształtu ,
Ø uczy się planowania , kontrolowania i korygowania swojej pracy , kształci wyobraźnię przestrzenną i pamięć wzrokową .
Obrysowywanie szablonów – posługiwanie się szablonami i wykorzystywanie ich w pracach plastycznych sprawia dzieciom wiele przyjemności , ponieważ szybko realizują własne pomysły . Taka forma pracy zachęca do dalszego działania , wyzwala inwencje twórczą , przełamuje niechęć do plastycznego wypowiadania się , które w innych formach było nieefektywne .
Zainteresowanie taką formą twórczości plastycznej spowoduje , że dziecko chętnie i często powraca do niej , koncentrując się nad pomysłami , ich realizacją i precyzją wykonania . Ponadto wytwory uzyskane poprzez obrysowywanie szablonów mogą być włączone do innych technik lub wykorzystane do realizacji innych form ćwiczeń i celów .
Posługując się szablonami dziecko :
Ø doskonali sprawność manualną i koordynację ruchową obu rąk , podnosi poziom graficzny opanowując umiejętność płynnego , ciągłego , rytmicznego kreślenia różnych linii prostych i kombinowanych ,
Ø usprawnia koordynację wzrokowo – ruchową i orientację przestrzenną ,
Ø rozwija procesy analityczno – syntetyczne postrzegania wzrokowego , różnicując kształty między sobą
Ćwiczenia do obrysowywania szablonów :
Ø dziecko otrzymuje , w zależności od zainteresowań , szablony figur geometrycznych , liter , przedmiotów które poznały w przedszkolu . Zadaniem dziecka jest obrysowanie otrzymanego zestawu na kartce papieru i wycięcie nożyczkami . Po wycięciu w/w zestawu dziecko nakleja wycięte przedmioty na kartce z bloku tworząc dowolną kompozycję . W końcowej fazie ćwiczenia dziecko może zamalować figury , litery czy przedmioty kolorowym tuszem , farbami lub kredkami .
Kalkowanie – przez kalkę techniczną , ołówkową , szybę matową lub przezroczystą stanowi łatwą , a zarazem satysfakcjonującą dziecko technikę wypowiedzi plastycznej . Dziecko przede wszystkim uczy się opanowania nawyków ruchowych umożliwiających narysowanie prostych przedmiotów . Wykonując ćwiczenia dziecko wodzi ręką po wzorze , śledząc go i kontrolując swoje ruchy . Jednocześnie opanowuje pracę narzędziem pisarskim , tzn. wywieranie odpowiedniego nacisku ręki oraz sprawne , elastyczne nim manipulowanie . Technika ta przede wszystkim służy do wyrobienia koordynacji wzrokowo – ruchowej , uczenia elementarnych form uczenia .
Ćwiczenia do kopiowania rysunku :
Ø dziecko wybiera dowolny rysunek , przykłada kalkę kreślarska przyciętą przez nauczyciela i kopiuje rysunek . Wypełnia kolorami przekalkowany rysunek np. kredkami świecowymi wg wzoru .
Malowanie – przy pomocy farb , kolorowego tuszu lub atramentem różnych powierzchni konturowych , swobodna wypowiedź plastyczna na tematy dowolne lub określone .
Posługując się pędzlami różnej grubości i różnego kształtu dziecko może wykonywać obszerne , swobodne , płynne i rytmiczne ruchy . Wykonywanie ich nie sprawia specjalnych trudności , gdyż operowanie pędzlem jest lekkie . A zatem wyrażanie swoich potrzeb plastycznych nie napotyka na jakieś specjalne ograniczenia . Oprócz malowania pędzlem dziecko może pisać patykiem po zaciągniętej farbą klejową powierzchni kartki papieru ; malowanie mokre w mokrym ; malowanie na podkładzie z kaszy , ryżu ; malowanie palcami .
Rysowanie kredkami świecowymi i ołówkowymi . Rysowanie kredkami pozwala przedstawić barwnie różne wypowiedzi plastyczne oraz pokolorować obrazki konturowe . Stosując kredki świecowe dziecko może założyć szeroko powierzchnię barwą danej kredki . Kredkami w oprawie uzyskuje linie cienkie , kolorowanie wymaga dużej precyzji ręki do uzyskania ciekawego efektu pracy . Oprócz rysowania kredkami także rysuje się świecą , kolorową nitką , patykiem , flamastrem .
Rysowanie i malowanie :
Ø podnosi sprawność manualną , orientację przestrzenną , koordynację wzrokowo – ruchową ,
Ø rozwija wyobraźnię przestrzenną , pamięć wzrokową , zdolność wnikliwej obserwacji , zainteresowania twórczością plastyczną ,
Ø oddziaływa terapeutycznie na całą osobowość dziecka ,
Ø uspakaja lub uaktywnia układu nerwowego ,
Ø wydłuża okresu koncentracji ,
Ø wyeliminowanie niecelowych wyładowań ruchowych ,
Ø wyćwiczenie koordynacji ru...
beatam.5554