GENETYKA (prelekcja 8)
ANALIZA CECH JAKOŚCIOWYCH – ALLELOMORFICZNYCH:
→ prawo Hardy’ego-Weinberga – stan pierwotnej równowagi genetycznej między względnymi częstościami każdego z danej pary allel;
→ populacja mendlowska – nie działają żadne czynniki, mogące wpływać na stan ilościowy i jakościowy puli genów populacji;
POPULACJA NATURALNA:
→ żadna populacja naturalna nie spełnia prawa Hardy’ego-Weinberga, ALE! Każda znajduje się w stanie wtórnej równowagi genetycznej, zachodzącej między częstościami selekcji i mutacji, które w niej występują;
→ eliminacja alleli wskutek selekcji i nowe ich pojawienie się wskutek mutacji wzajemnie się równoważą;
→ każda ma dostatecznie dużą liczebność, aby prawo Hardy’ego-Weinberga, mające charakter statystyczny, zastosować w celu oceny liczebności częstości alleli i genotypów w zależności od obserwowanej w danej chwili populacji częstości fenotypów;
CECHY DOMINUJĄCE AUTOSOMALNE:
→ włosy nierude;
→ ząbek włosów na czole;
→ wolny płatek ucha;
→ wzgórek Darwina (pozostałość po szpiczastym uchu zwierzęcym);
→ odstające uszy;
→ nos orli;
→ dołeczki w policzkach;
→ piegi (piegowatość jak indycze jajo);
→ podbródek rozszczepiony;
→ język zwinięty w U;
→ zdolność odczuwania smaku PTC (PTU) (FU – reakcja szybka, Fu – czucie osłabione, fu – brak reakcji);
częstość w różnych populacjach osób wrażliwych na PTU:
¬ Autochtoni australijscy – 27%;
¬ Europejczycy – 75%;
¬ Chińczycy – 93%;
¬ Indianie Północnoamerykańscy – 97%;
wrażliwi – rzadziej:
¬ kretynizm;
¬ nałóg palenia tytoniu;
¬ cukrzyca;
¬ wole guzowate tarczycy;
¬ wole z niedoczynnością tarczycy;
wrażliwi – częściej:
¬ nadczynność tarczycy;
→ lateralizacja – przewaga czynności jednej strony nad drugą;
¬ opóźniona – zmniejszona sprawność ruchowa;
¬ odchylenia od typu lateralizacji jednorodnej prawostronnej:
ü opóźniony rozwój sprawności umysłowej: dysleksja, dysgrafia;
ü gorsza orientacja przestrzenna u dziecka;
¬ odsetek ludzi leworęcznych w populacji = ok. 4%;
oburęczność – ambidekstria:
¬ pierwotny – częściej u ludów prymitywnych;
¬ wtórny – efekt ćwiczenia ręki mniej uprzywilejowanej;
→ przeplatanie palców – lewy kciuk na prawym;
→ włosy na paliczkach;
→ płetwiaste palce;
UKŁAD AB0:
→ Europa – częstość allela grupy krwi B stopniowo zwiększa się z zachodu na wschód;
→ Ameryka S – największa częstość: gr. 0 – 95-100%;
→ południowe rejony Australii - największa częstość: gr. A – 40%;
→ północne rejony Indii - największa częstość: gr. B – 25-30%;
DALTONIZM:
→ Europa:
¬ częstość u mężczyzn-daltonistów wynosi 6,6-9%;
¬ najczęstsza deuteranomalia – 4-5%;
¬ najrzadsza protanopia – 1%;
→ populacje pozaeuropejskie:
¬ daltonizm u ok. 2% mężczyzn;
** częstość kobiet-daltonistek = kwadrat częstości mężczyzn-daltonistów
→ mężczyźni:
¬ rasa biała – 8%;
¬ protanopia / dauteranopia – 2%;
¬ protanomalia / deuteranomalia – 6%;
¬ pochodzenia azjatyckiego – 4-5%;
¬ Afrykańczycy i rodowici Amerykanie – 1-4%;
DRYF GENETYCZNY:
→ losowe zmiany częstości genów w małych izolowanych populacjach;
→ może doprowadzić do utrwalenia jednego z alleli i wykluczenia drugiego, niezależnie od ich wartości adaptacyjnych;
→ bezkierunkowy;
→ rzadkie choroby genetyczne mogą być obserwowane dość często w małoliczebnych populacjach; np. fenyloketonuria i mukowiscydoza – popularne w populacji kaukaskiej, rzadki w populacji fińskiej;
SELEKCJA:
→ selekcja cechy allelomorficznej;
→ osobnik nie dożywa do okresu reprodukcji lub jest bezpłodny (allele w jego puli genowej są eliminowane);
→ allele dominujące – eliminacja szybka;
→ allele recesywne – eliminacja wolna;
merymaid