GENETYKA (prelekcja 7)
INTELIGENCJA TO:
→ zdolność dostosowywania się naszego umysłu do zaistniałej sytuacji (psychofizjonomia);
→ ogólna zdolność adaptacji do nowych warunków i wykonywania nowych zadań (W. Stern);
→ zdolność uczenia się (G. Ferguson);
→ dostrzeganie zależności i relacji (Ch. Spearman);
→ konstrukt teoretyczny odnoszący się do względnie stałych warunków wewnętrznych człowieka, determinujących efektywność działań, wymagających procesów poznawczych; warunki te kształtują się w wyniku interakcji genotypu, środowiska i własnej aktywności człowieka (J. Strelau);
INTELIGENCJA WG RAYMONDA B. CATTELLA:
→ płynna – zależy od struktury i funkcji mózgu, które warunkują: koncentrację uwagi, szybkie kojarzenie, tempo pracy umysłowej;
¬ ujawnia się głównie w rozwiązywaniu testów bezsłownych;
¬ poziom najwyższy w wieku 18-21 lat, spada w konsekwencji starzenia się mózgu;
→ skrystalizowana – rozwija się na bazie inteligencji płynnej, w wyniku uczenia się i nabywania doświadczenia (rozumienie zdań, wykrywanie analogii, definiowanie znaczenia słów);
¬ zdefiniowana kulturowo, rozwija się do wieku starczego;
* istnieją dwa podstawowe czynniki zdolności ogólnych człowieka;
ILORAZ INTELIGENCJI IQ – MIARA INTELIGENCJI (ZDOLNOŚCI UMYSŁOWYCH):
→ dzieci:
¬ iloraz wieku umysłowego do wieku życia, x100;
¬ wskaźnik oceniający zaawansowanie rozwoju umysłowego;
→ dorośli:
¬ iloraz inteligencji tzw. dewiacyjny;
DEWIACYJNY ILORAZ INTELIGENCJI – DAVID WECHSLER:
→ oznaczamy w skali, w której wynik przeciętny dla danej populacji umownie = 100, a odchylenie standardowe od przeciętnej wynosi umownie 15;
→ tak obliczony wskaźnik matematyczny nie jest ilorazem, ale w dalszym ciągu pozawala ocenić poziom intelektualny jednostki na tle całej populacji;
SKALA INTELIGENCJI WECHSLERA:
→ składa się z 11 testów;
→ 6 słownych: wiadomości, rozumienie, arytmetyka, powtarzanie liczb, podobieństwa, słownik;
→ 5 bezsłownych: porządkowanie obrazków, braki w obrazkach, układanki, klocki, symbole cyfr;
DERMATOGLIFY – LINIE PAPILARNE:
→ charakterystyczny układ naskórkowych listewek, między którymi występują bruzdy, w szczególności na opuszkach palców rąk, ale także na wewnętrznej powierzchni dłoni i placach stóp;
→ występują u człowieka i innych naczelnych;
→ listewki spełniają funkcje czuciowe w organizmie oraz mechaniczne;
→ rozwijają się u człowieka w 13-19 tygodniu życia płodowego;
→ pod koniec 6 miesiąca życia płodu są już ukształtowane;
3 PRAWA FRANCISA GALTONA:
→ linie papilarne są:
¬ indywidualne – różne nawet u bliźniąt jednojajowych;
¬ niezmienne;
¬ niezniszczalne;
→ w czasie procesu rozwoju następuje rozrastanie linii; zwiększanie długości, wysokości, szerokości bez naruszania proporcji budowy listewek;
→ prawdopodobieństwo napotkania osoby z takimi samymi liniami papilarnymi wynosi 1:64.000.000.000 (miliardów);
→ daktylogram – obraz linii papilarnych (dermatoglifów) na papierze;
→ układ linii papilarnych uwarunkowany jest prawdopodobnie przez 3 pary genów współdziałających, zlokalizowanych na różnych chromosomach;
→ wzór linii – dziedziczy się jako cecha jakościowa;
→ liczba listewek skórnych dziedziczy się jako cecha ilościowa;
→ układ linii papilarnych modyfikowany jest przez czynniki środowiska wewnętrznego ustroju, stąd wynikają różnice wzoru papilarnego odpowiadających sobie palców dłoni lewej i prawej;
WZORY LINII PAPILARNYCH:
→ łukowy (Arch) bezdeltowy;
→ pętlicowy (Loop) jednodeltowy;
→ wirowy (Whorl) dwodeltowy;
* minutie – dodatkowe elementy wzoru linii papilarnych;
DELTA = trójramiennik = trójpromiennik – element klasyfikacyjny rysunku linii papilarnych;
→ rozwidlona (na skutek rozwidlenia jednej linii);
→ typowa (na skutek rozwidlenia dwóch biegnących obok siebie linii);
WYZNACZNIKI:
→ linia Galtona – łączy środek wzoru ze środkiem delty;
→ indeks RC – liczba linii papilarnych przeciętych przez linię Galtona;
→ indeks TRC - suma indeksów RC;
ß linia Galtona
2 indeksy dla RC, ale w TRC uwzględniamy tylko RC wyższe
dla wzoru wirowego:
indeks RC1 = (…)
indeks RC2 = (…)
zespół Downa
prawidłowy (46,XX/46,XY)
pętlice łokciowe
>82%
~65%
bruzda poprzeczna
50-70%
~1%
zespół Turnera
podwyższony TRC
~165
♂ - 146 ♀ - 129
→ w zespole Turnera – przewaga wzorów wirowych;
PRAWA SNELLA:
→ przeszczepy tkanek nowotworowych i skóry u szczepów myszy;
→ założenia: antygeny transplantacyjne są warunkowane przez parę genów kodominujących H, h;
PRZESZCZEPY PRZYJMOWANE PRZEZ BIORCĘ:
I) autogeniczny (biorca = dawca)
II) izogeniczny (dawca i biorca tacy sami genetycznie):
III) allogeniczny – ten sam gatunek, ale inny genotyp (odrzucany przez biorcę):
np. nerek; przeciwdziałanie odrzuceniu przeszczepu:
¬ szukanie najlepszego dawcy (rodzina) - gdy biorca i dawca są spokrewnieni – część antygenów na pewno będzie wspólna;
¬ poddanie immunosupresji;
IV) przeszczep od rodziców (linia czysta), różniących się antygenami transplantacyjnymi, są przyjmowane przez potomstwo (mieszańce) tych rodziców:
V) przeszczepy od potomstwa (mieszańców) są przyjmowane przez takich samych osobników, ALE odrzucane przez rodziców:
* warunkiem przyjęcia przeszczepu jest brak sprzeczności między antygenami transplantacyjnymi biorcy i dawcy;
GvHR (GRAFT VERSUS HOST REACTION):
→ reakcja przeszczep przeciw gospodarzowi;
→ np. przeszczep allogeniczny szpiku kostnego;
→ reakcje ze strony komórek przeszczepu na antygeny transplantacyjne biorcy;
→ po transplantacji komórek macierzystych z krwi obwodowej – rekacja GvHR na skórze ramienia;
merymaid