GENETYKA (prelekcja 6)
CECHY POLIGENOWE ILOŚCIOWE:
→ uwarunkowane czynnikami genetycznymi i środowiskowymi;
→ dają się zmierzyć;
→ natężenie można wyrazić liczbowo;
→ rozkład ich natężenia w populacji jest ciągły (krzywa Gaussa);
→ w każdej populacji:
¬ są osobniki o minimalnym i maksymalnym natężeniu cechy;
¬ większość osobników wykazuje pośrednie (przeciętne) natężenie cechy (osobnik ma połowę wszystkich możliwych allel warunkujących daną cechę);
→ badanie rozkładu kulek w aparacie Galtona – model badania rozkładu w populacji natężenia cech ilościowych o zmienności ciągłej;
POMIARY ANTROPOMETRYCZNE GŁOWY:
→ należy pamiętać o takim jej ustawieniu, aby linia frankfurcka (prosta przebiegająca poziomo, stycznie do dolnej krawędzi oczodołu i do górnej krawędzi otworu słuchowego zewnętrznego) była równoległa do podstawy;
→ DŁUGOŚĆ GŁOWY (G-OP):
¬ G – GLABELLA – punkt leżący w miejscu najbardziej wysuniętym ku przodowi kości czołowej, między łukami brwiowymi, nad nasadą nosa, w linii środkowej;
¬ OP – OPISTHOKRANION – punkt położony w miejscu najdalej wysuniętym ku tyłowi czaszki na kości potylicznej w linii środkowej;
→ SZEROKOŚĆ GŁOWY (EU-EU):
¬ EU – EURYON – punkt położony na czaszce najbardziej bocznie od linii środkowej (najczęściej na kości ciemieniowej lub skroniowej);
→ WYSOKOŚĆ GŁOWY (T-V):
¬ T – TRAGION – punkt położony na górnej krawędzi guzka ucha;
¬ V – VERTEX – najwyżej położony punkt na głowie ustawionej w płaszczyźnie frankfurckiej, będący górną granicą wzrostu osobnika;
→ WYSOKOŚĆ CZASZKI (BA-BR):
¬ BA – BASION – punkt leżący na przednim brzegu kości potylicznej w linii środkowej;
¬ BR – BREGMA – połączenie szwu wieńcowego ze strzałkowym w linii środkowej;
WSKAŹNIK SZEROKOŚCIOWO-DŁUGOŚCIOWY GŁOWY:
→ ocena ukształtowania czaszki w różnych populacjach;
→ ocena ewolucyjnych zmian w kształtowaniu się głów;
METODY POMIARU POJEMNOŚCI CZASZKI:
→ metoda bezpośrednia – Brocá:
¬ do zamkniętej czaszki wsypujemy kaszę i mierzymy jej objętość;
→ metoda pośrednia – Lee Pearsona:
¬ 3 wartości wymiarów:
· największa szerokość;
· największa długość;
· największa wysokość;
ü czaszki (basion-bregma);
ü głowy (tragion-vertex);
PRZYBLIŻONA POJEMNOŚĆ CZASZKI/GŁOWY WG LEE PEARSONA:
D – długość czaszki/głowy (w mm!);
S – szerokość czaszki/głowy (w mm!);
W – wysokość czaszki/głowy (w mm!);
POD WZGLĘDEM UZĘBIENIA SSAKI DZIELI SIĘ NA:
→ krótkozębne – korzenie kształtują się wcześnie; mały otwór wierzchołkowy; korony - ograniczony wzrost;
→ długozębne – korzenie kształtują się późno; otwarty szeroko kanał i otwór wierzchołkowy; korony długie, rosną przez całe życie;
W TOKU EWOLUCJI ZĘBÓW U HOMINIDAE:
1. tendencje do zmniejszania liczby zębów, przy zachowaniu wszystkich rodzajów (heterodoncja – siekacze, kły przedtrzonowce, trzonowce);
2. utrata przerwy (diastema);
3. formowanie się łuku parabolicznego;
4. przewaga wielkości drugiego trzonowca i zmniejszenie drugiego przedtrzonowca;
5. zmniejszenie się wymiarów zębów;
PRZEJAWY ATAWIZMU:
→ występowanie czwartego zęba trzonowego;
→ występowanie diastemy;
RODZAJE ZGRYZU:
→ obcęgowaty – labidoncja (wyeliminowany w wyniku ewolucji);
→ nożycowaty – psalidoncja (dla rasy białej);
→ dachówkowaty – stegodoncja (u ok. 33% osób rasy żółtej);
→ zgryz nieprawidłowy;
PAMIĘTAJMY, ŻE:
→ tzw. dziedziczne bezzębie mężczyzn (cecha recesywna, sprzężona gonosomalnie);
→ brak szkliwa (cecha dominująca sprzężona gonosomalnie);
WSKAŹNIK POWIERZCHNI CIAŁA:
→ informacja o wydolności organizmu i jego możliwościach termoregulacyjnych;
→ stosowany do określenia podstaw przemiany materii;
→ wykorzystywany jako jeden z mierników, stanowiących punkt odniesienia dla oceny wyników sportowych;
WSKAŹNIKI NP. ROHRERA CHARAKTERYZUJĄ PROPORCJE WAGOWO-WZROSTOWE:
→ ocena ogólnej budowy ciała;
→ ocena zmiany proporcji ciała z wiekiem;
→ ocena stopnia odżywienia;
→ ocena wpływu czynników środowiska na rozwój osobniczy człowieka;
(klasyfikacja wg Martina i Sallera)
♂
♀
dolichocephalus (długogłowy)
X – 75,9
X – 76,4
mesocephalus (średniogłowy)
76,0 – 80,9
77,0 – 81,9
brachycephalus (krótkogłowy)
81,0 – 85,4
82,0 – 86,4
hyperbrachycephalus (nadkrótkoglowy)
85,5 - X
86,5 - X
HOMO SAPIENS – DIAGRAM ZĘBOWY:
8
7
6
5
4
3
2
1
-- - brak zęba
K – korona protetyczna
U – ząb do usunięcia
W – wypełnienie
WSKAŹNIK REHRERA:
masa ciała (g) wysokość (cm)
smukły
X – 1,24
X – 1,37
średni
1,25 – 1,36
1,38 – 1,58
tęgi
1,37 - X
merymaid