To system praw wyjaśniajacych jakąs klase procesów, pozwalajacych przewidywac zmiany, jakim procesy te mogą podlegać w różnych warunkach i pod wpływem różnych czynników; w tworzeniu teorii naukowej wykorzystuje się też hipotezy
1.deskryptywna- zwiazana jest z daniem odpowiedzi na pytanie: „tak jest?”
2.eksplamacyjna- (wyjaśniajaca)- pytanai wyjaśniajace przyczyny
3.prognostyczna- (przewidująca)- przewidywanie jakiś procesów, pytanie „jak będzie?”
4.pragmatyczna- (praktyczna)- pytanie jak działąć by osiągnąc cel
wiedza zimna- jest ona systematyczna i dobrze uzasadniona, bowiem uzyskujemy ją głównie poprzez badania naukowe prowadzone przez całą rodzine nauk społecznych, które pozwalają poznac człowieka; pozwala przewidywać i wyjaśniać reakcje człowieka oraz sterowac nimi
wiedza gorąca- pochodzi bezpośrednio z zycia, pełni ona istotną rolę społeczną w wielu przypadkach pozwala ona rozsądnie opisac, zrozumiec i wyjaśnic zachowania jednostek i grup- jednak ma ona wiele ograniczen, bowiem w wileu przypadkach skąłda się ona z twierdzeń niepewnych, wieloznacznych, nieuzasadnionych a nawet fałszywych
klasyfikacja nauk
1.formalne- opiera siena faktach logicznych (logika, matematyka); stosuje metode akscjometryczn- dedukcyjną; formalne metody sa niezawodne, udowodnione
2.empiryczne- metody hipotetyczno- dedukcyjne, polegają na stawianiu hipotez i ich krytyce, sa potwierdzone tylko w pewnym stopniu
-przyrodnicze (bologia, fizyka)
-o człowiekui społeczeństwie (socjologia i psychologia)
cechy prawdy naukowej
1.wysoka zawartość informatywna
2.ogólnośc- wyraża się liczbą wniosków jakie można z danego twierdzenia „wyniknąć”
3.ścisłość- dązenie do precyzji sformułowań (język matematyki)
4.pewność
psychologiczna- oznacza przekonanie badacza, ze głoszone przez siebie twierdzenie jest prawdziwe
logiczna- oznacza stopień potwierdzenia danego twierdzenia w świetle teorii prawdopodobieństwa
epistemologiczna-stopień potwierdzenia danego twierdzenia w świetle uzyskanych danych epistemologicznych
warunki wyjaśnień naukowych
1.prawomocności- twierdzenia o które pytam „dlaczego” i twierdzenia które podajemy w odpowiedzi winny pozostawać w relacji wynikania
2.sprawdzalności empirycznej- twierdzenie podane w odpowiedzi musi mieć sens empiryczny tzn. winno z niego wynikac ze istnieje jakiś sposób pośredniego lub bezpośredniego sprawdzenia czy jest tak czy nie jest tak jak w tym twierdzeniu się głosi
3.prawdziwości- twierdzenie podane w odpowiedzi musza być wystarczajaco uzasadnione i sprawdzalne a wyniki tej weryfikacji musza być pozytywne
4.zupełności pragmatycznej-odpowiedz ma być wyczerpująca tak aby nie sugerowała następnego pytania „dlaczego”
5.spójności semantycznej- wyjaśnienia w obrębie danej teorii winny odwoływac się do zmiennych jednego rodzaju a jednocześnie ich liczba musi być ograniczona
6.unifikacji- teoria nie może być izolowana, winna być powiazana z innymi teoriami w spójny system a jest to możliwe poprzez przyjęcie wspólnej podstawy bądź przyjęcie wspólnych zasad wyjaśniajacych
czynność-jest to proces ukierunkowany na osiągnięcie wyniku o strukurze kształtujacej się stosownie do warunków tak, ze możliwośc osiagnięcia wyniku zostaje utrzymana
cechy czynności wyższych
1.sa ukierunkowane i zorganizowane
2.sa kierunkowane zawartością inf. bodźców (sa dostosowane do znaczenia bodźców)
3.odpowiadają całości sytuacji wzajemnych zalezności między elementami tej sytuacji
4.odpowiadaja nie tylko aktualnej sytuacji ale wynikają także z dotychczasowych doświadczen ioczekiwań czlowieka
5.po osiągnieciu wyniku czynność się konczy a w przypadku popełnionych bledów istnieje możliwośc jej skorygowania
6.są świadome
rodzaje struktury czynności
1.struktura formalna- jest to czasoprzestrzenny porządek zachowania kształtujacy się tak, aby pewne operacje stwarzajace warunki do operacji następnych wykonane zostały włąsnie przed tymi operacjai a także aby nastepujace po sobie operacje nie niweczyły skutków operacji poprzednich
-struktura liniowa
-struktura cykliczna
-struktura rozgałęziona
2.sruktura funkcjonalna- jest organizacja zachowania wyrózniona ze względu na funkcje jaką spełnia przez poszczególne czynności w przybliżeniu się badż oddalaniu od wyniku
3.struktura modalna- jest to organizacja zachowania wyodrębniona ze względu na udział postawowych dominujacych procesów uczestniczacych przy wykonywaniu danej czynnosci
4.struktura molarna- jest to organizacja zachowań wyrózniona ze względu na dajace się wyodrebnic wieksze calosci
-zdanie
-operacje
-kontrola wykonania zadania
-wynik
Prawo Yerkes’a Dodsona
I- głosi że istnieje krzywoliniowa zależność między większością napiecia emocjonalnego i motywacyjnego a sprawnością działania
II- głosi, ze im trudniejsze zadania tym mniejsze natężenie emocji i motywacji wystarcza do osiągnięcia warunków optymalnych
Internalizacja zadań- wykonywanie zadań bez nacisku zewnętrznego , wykonuje sam bo się z tym utożsamiam; ludzie otrzymują lepsze rezultaty
ZALEŻY OD:
1.atrakcyjnosci grupy dla jej członków
2.jednolitości stawianych wymagań
3.braku konfliktów w grupie
4.nagród zewnętrznych
5.stopnia trudności zadania- bardziej cenione sa zadania proste
Motywacja zewnętrzna- ma swoje źródło w czynnikach zewnetrznych, w nagrodach i karach zarzadzanych siłami zewnetrznymi przy czym sprawa wewnętrznej satysfakcji jest drugorzedna. Rodzajem mechanizmu motywacji jest tu mechanizm redukcji napięcia motywacji. Sposób postrzegania działania – zadanie jako cel instrumentalny
Motywacja wewnętrzna- ma swoje żródło w czynnikach natury wewnętrznej przy czym zazwyczaj sa nimi zadowolenia oraz samospełnienie a nie wzmocnienie zewnętrzne. . Rodzajem mechanizmu motywacji jest tu mechanizm realizacji celów nadrzędncych.
Sposób postrzegania działania- zadania zadania jako wartość autofeliczna
Potrzeba samorealizacji- wg. Maslowa- jest to stałe dąrzenie do pełnego zrealizowania potencjalnych możliwości człowieka uznawanych za najbardziej podstawowy cel czyli ‘bycie tym kim się jest i stawanie się tym kim chciałoby się być” jednocześnie
Potrzeba stymulacji- wyraza się w dązeniu do utrzymania optymalnego poziomu pobudzenia
Zachowanie typu S- to zachowanie uczenia się ragowania na bodźce
Zachowanie typu R- nagroda jest nastepstwem wykonania danej reakcji
1.stałych odstepstw czasowych –zgodnie z nią zachowanie człowieka jestregularnie nagradzane po upływie okreslonego czasu- skoro nie ma wyraźnych zależności między osiagnięciami w nauce czy w pracy a wielkościa wzmocnienia materialnego i moralnego ludzie często dzialają na zwolnionych obrotach, pracują nierytmicznie zwalniaja tempo pracy a zwiększaja je tuz przed okresem nastepnego wzmocnienia
2.stałych proporcji- zgodnei z nią człoweik otzrymuje bodźce materialne lub moralne, po wykonaniu określonej pracy. W tym przypadku wzmocnienie nastepuje regularnie po każdej reakcji- rodzaj i siła wzmocnienia nie tyle zalezy od upływu czasu ile od rzeczywistych osiągnieć człowieka; procedura ta z reguły pobudza aktywnośc i zwiększa tempo działania- jej skutecznośc w dużym stopniu zalezy od tego czy umiemy prawidłowo okreslić po ilu reakcjach człowieka należy podać wzmocnienie
3.zmiennych odstepstw czasowych- w procedurze tej wzmocnie nia sa nieregularne, czas jaki upływa między reakcją a nagrodą zmienai się losowo. Nie można przewidzieć kiedy reakcja zostani nagrodzona wystepuje wiec niepewnośc w srodowisku, jest ona popularna w zyciu społecznym wpływa na wyższe tempo działania i bardziej rytmiczna prace
4.zmiennych proporcji- zmienai się liczba reakcji po której nastepuje wzmocnienie, rozkąłd o zmiennych proporcjach jest zazwyczaj najbardziej efektywny, ludzie pracują rytmicznie i na wysokich obrotach,można powiedziec ze zyją oni nadzieją iż wczesniej czy pozniej ich wysiłki zostana docenione
negatywne skutki karania
1.generalizacja hamowania- polga na tym, ze kara tlumi nie tylko reakcje niepoządane lecz również wiele zachowan o dużej doniosłości społecznej. Ludzie przyjmują poglad, ze aktywność się nei oplaca, stają się bierni i wystepuje brak zaangażowania w swoją pracę. Należy wiec karac zachowania aspołeczne a jednoczesnie nagradzac zachowania porządane
2.zaburzenie emocjonalne- jedną z konsekwencji tych silnych i nieadekwatnych kar są reakcje lękowe i reakcje uniakania, gniew, agresja. Zaczyna reagować emocjonalnie na zupełnie neutralne bodźce. W dzisiejszych czasach zaburzenia emocjonalne sa jednym z głównych prolemów człowieka
3.unikanie źródeł kar- jest rzecza naturalna, ze ludzie unikaja tych osób i instytucji, które wymierzają im kary. Jedynie zwiekszenie roli wzmocnien pozytywnych takich jak bodźce materialne, dobra atmosfera w pracy czy uznanie społeczne może zapobiec temu zjawisku
4.dostarczanie negatywnych wzorców zachowania- proces karania jest jednoczesnie procesem uczenia się w którym osoba karana zapoznaje się z negatywnymi wzorcami zachowań
warunki podnoszenia skutecznosci karania
1.nie należy karac osoby, tylko niepożadane reakcje ponieważ ludzie nei powinni czuć się niepotzrebni i niepożadani
2.nie należy stosowć kardługotrwałych ponieważ to nei motywuje tylko zniechęca
Wolność rozumiana jest jako uwolnienei zachowań człowieka od wzmocnień negatywnych
Godność jest prawem do wzmocnien pozytywnych
Skoro wolnośc i godność sa definiowane w terminach wewnętrznego wzmocnienia to nie sa atrybutami osobowosci czowieka,nie sa one również cechami zachowanai lecz parametrami środowiska fizycznego i społecznego. Zgodnei z tym to nei człowiek jest wolny ale jedynie swiat w którym działa. Podobnie godnośc nie jest zakorzeniaona w osobie czy w jej umyśle lecz jest formą opisu otoczenia w którym znajdują się bodźce zwane wzmocnieniami poztywnymi. Skinner odebrał jednostce jej atrybuty czyli wolność i godnośc i przypisał je środowisku zew.- człowiek behawiorystyczny zyje wiec poza wolnoscia i godnościa
Jest systemem algorytmicznych metod i technik modyfikacji zachowań człowieka, jej cel to modyfikacjaniepożadanych zacowań i towarzyszacych im reakcji emocjonalnych i poznawczych. Jej CELEM jest nie zmaian stanów wew. (poczucie winy, lęk, siła woli) lecz modyfikacja reakcji człowieka, które sa obserwowalne i które można zmierzyć
dwa argumenty wskazujace na słabośc koncepcji behawiorystycznej:
1.behawioryści zajęli się fragmentem człowieka, pominęli procesy emocjonalne
2.redukcjonalizm- sprowadzenie zachowań do bardzo prostej formuły
Mechanizm obronny osobowości (psychodynamiczny) -najcześciej przyjmuje się, iż stanowią pewną nawykową metodę radzenai sobie z konfliktami, sposoby te funkcjonują nieświadomie, ludzie nie zdają sobie sprawy z ich działania, obrona odbywa się poza ich świadomościa, przede wsystkim redukuja czy obnizaja poziom lęku, który powstaje w sytuacji konfliktowej, nie rozwiazują konfliktów a jedynie łagodza ich objawy
1.represja (wyparcie) po lega na usuwaniu ze świadomości myśli o konfliktach, opedach, przykrych przezyciach i upokarzajacych niepowodzeniach , które powodują lęk i poczucie winy
2.projekcja to nieświadomy mechanizm rzutowania swoich niepożadanych cech czy wad na innych ludzi; przypisujac otoczeniu nieszlachetne motywy działania człowiek chroni się przed przyznaniem ze sam kieruje się takimi dązeniami; projkcja zmniejsza lek i wpływa na wzrost samooceny, ma charakter wybiórczy
3.racjonalizacjapolega na nieadekwatnym wyjasnieniu przyczyn zachowania , dązenia i motywy prawdziwe sa zasteowane przez te mile widziane
wg. Zawadzkiego:
-kwasne winorona- człowiek nie może osiągnąc celu i dlatego mówi, ze cel ten nie ma znaczenia
-słodkie cytryny- człowiek wmawia sobie ze zdarzenia i sytuacje których nie znosi sa przyjemne
4.substytucja-polega na zastepowaniu celów,których nie można osiagnąć przez cele które sa łatwiejsze
-kompensacja- czlowiek kieruje swoją aktywnośc na cele podobne do tych, których nie udało mu się poprzednio osiągnąć
-sublimacja- człowiek wyraża swoje nieakcentowane popędy i dązenia w formie,która zyskuje uznanie społeczne
różnice miedzy lękiem a strachem
strach jest nieprzyjemnym tanem emocjonalnym, który sygnalizuje zewnętrzne niebezpieczeństwo , jego przyczyny znajdują się w środowisku fizycznym
lęk jest sygnałem niebezpieczenstwa wewnętrznego z którego czowiek nie do końca zdaje sobie sprawę ,jest zagrozeniem dla całej osobowości
myślenie twórcze typu P- w umyśle osoby powstają idee, hipotezy nowe z punktu widzenia jej dotychczasowego życia, zdolnośc tego typu posiadają wszyscy ludzie, pozwala lepiej zrozumieć świat
myślenie twórcze typu H- prowadzi ono do odkryć, wynalazków technicznych, które do tej pory nie były znane
jak powstaje motywacja w koncepcji poznawczej
na skutek checi poznania, zaspokojenia ciekawości świata,motyw poznania
klasyfikacja osobowości wg. wartości
1.dionizyjskie- człowiek, który je akceptuje najwyżej ocenia takie dobra jak konsumpcja, komfort czy wygodne zycie, dązy do zycia pełnego radości i satysfakcji, uwaza ze trzeba brać ze świata jak najwiecej, w krańcowej formie taki tryb życia jest egoistyczny i pasożytniczy
2.heraklesowe- człowiek dązy do dominacji nad innymi ludźmi, do zdobyci włądzy i slawy; nie wazne sa dla niego komfort i wygody, wazna jest edynie kontrola nad otoczeniem, grupami i strukturami społecznymi
3.prometejskie- człowiek widzi siebie jako czastkę wspólnoty, często podejmuje działania altruistyczne oraz prospołeczne; walka z cierpieniem, złem, okrucieństwem czy represjami posiada dla niego najwyższa wartośc osobistą
4.apollińskie- ludzie przypisują najwyższe znaczenie twórczosci, poznawaniu świata, rozwoju nauki i sztuki; te wartości zwiekszaja szanse przetrwania kultury i cywilizacji
5.sokratyczne- najwyższym dobrem człowieka staje się poznanie i zrozumienie samego siebie oraz doskonalenie własnej osobowości; ciągły rozwój, samokształcenie dają mu największa satysfakcję
działania zachowawcze- ochronne, wypełniaja codziennośc i zachodza w stałych granicach wyznacanych przez kulturę i nature, w czasach zagrożenia bezpieczeństwa lub leku przed samotnościa powstaje pewne napięcie motywacyjne i człowiekpodejmuje pospolite czynności, których celem jest zobycie deficytowych czynności; działania zachowawcze sa na ogół nawykowe , stereotypowe, powtazralne i konwencjonalne
działania transgresyjne- ustawione na przekrazanie włąsnych możliwości a po ich przekroczeniu motyacja się wzmaga; polega na celowym przekraczaniu granic dotychczasowych osiągnieć i doświadczeń, człowiek podejmuje czynności twórcze i innowacyjne, rozszerza kontrole nad zjawiskami natury, wprowadza reformy gospodarcze, rozszerza zakres włądzy czy podejmuje nowe próby autokreacji; prowadzi to do zmainy osobistej i społecznej, dzieki nim powstaje sztuczny świat technologii, kultury, cywilizacji, który jest wytworem aktów
1.autorytarna uległość, posłuszeństwo i szacunek wobec autorytetu
2.autorytarna uległość, idealizowanie autorytetu, cześty brak możliwości krytykowania go
3.autorytarna agresja- odrzucenie możliwosci jakichkolwiek uchyleń od akceptowanych, konwncjonalnych norm
4.władza i siła- podzielenie ludzi na dominujących i słabych
5.destruktywnośc i cynizm- cyniczny stosunek do ludzi, przejawiajacy się pogarda wobec osób nienalezacych do grupy lub partii autorytetu
6.projekcja- tendencja do spostzreganai złych sił działajacych we wrogim swiecie pełnym złych ludzi
7.przcenienei roli seksu
8.antyinfracepcja- niechęć do wgladu w motywy postępowania , introspekcji
9.konwencjonalizm- szywne przywiazanie do wartości klasy średniej i nadmierna wrażliwośc na bierzace naciski zewnetrzne
10.przesądy i stereotypy- skłonnośc do myślenai sztywnymi kategoriami, potrzeba łądu i formalnej rutyny, tendencja do przypisywania odpowiedzialności czynnikom zewnetrznym pozostajacych poza kontrolą jednostki
1.deskryptywna- zwiazana jest z daniem odpowiedzi na pytanie: „tak jest?”2.eksplamacyjna(wyjaśniajaca)- pytania wyjaśniajace przyczyny 3.prognostyczna- (przewidująca)- przewidywanie jakiś procesów, pytanie „jak będzie?” 4.pragmatyczna- (praktyczna)- pytanie jak działać by osiągnąć cel.
klasyfikacja nauk 1.formalne- opiera się na faktach logicznych (logika, matematyka); stosuje metode akscjometryczno - dedukcyjną; formalne metody sa niezawodne, udowodnione 2.empiryczne- metody hipotetyczno- dedukcyjne, polegają na stawianiu hipotez i ich krytyce, są potwierdzone tylko w pewnym stopniu -przyrodnicze (bologia, fizyka)
-o człowiekui społeczeństwie (socjologia i psychologia).
Cechy metody aksjom-deduk: opiera się na faktach prawziwych logicznych a nie empirycznych, twierdzenia formulowane za pomoca tej metody sa niezawodne i udowodnione, metoda ta zmierza do formulowania twierdzen zgodnych z istniejacym systemem twierdzen.
Cechy metody hipotetyczno – deduk: opiera się na faktach empirycznych, twierdzenia maja charakter zawsze hipotetyczny tzn mogą być zawodne i odwolywalne, metoda ta zmierza do formulowania sadow zgodnych z rzeczywistoscia.
Psychologia jako system twierdzen: a) gromadzenie twierdzen o faktach b)klasyfikacja faktow c) formulowanie praw naukowych. Twierdzenie które mowi o zaleznosciach, wyjasnia jakies zaleznosci.
Determinizm: poglad filozoficzny wg którego kazde zdarzenie jest jednoznaczne wyznaczone przez warunki w jakich zachodzi. Scjentyzm poglad filozoficzny gloszacy ze prawdziwa wiedze o rzeczywistosci można uzyskac poprzez poznanie naukowe zas metody stosowane w naukach mat-przyrod uwazane sa za wzorcowe w tworzeniu wszelkiej wiedzy naukowej.
Paradygmat przyjety sposób widzenia rzeczywistosci w danej dziedzinie wiedzy.
Padeigma wzorzec model, czlowiek z zewnątrz sterowany.
Bechawiorysci dokonuja pomiaru bodzcow S-R (zewnetrznych)
Dobra teoria naukowa powinna spelniac: poprawnie opisywać rozlegla klase obserwacji opierajac się na modelu zawierajacym tylko nieliczne elementy dowolne, powinna umożliwić precyzyjne przewidywanie wyników przyszłych pomiarów.
Antefakt: sztuczny twor metody badawczej nie istnieje w rzeczywistosci.
Cele badania naukowego: zewnetrzny – jest niezależny od badacza i wynika z problemów jakie są w danej dziedzinie. Wewnetrzny – zalezy od badacza, badacz dąży do prawdy.
Kryteria jakie musza być spelnione dla prawdy naukowej: wysoka zawartosc informatywna, ogólnosc (liczba wnioskow z danego twierdzenia), scislosc, pewnosc (pewnosc psychologiczna-przekonanie badacza ze pisze prawde, logiczna – niezawodnosc twierdzen z punktu widzenia teorii prawdopodobienstwa, epistemologiczna- teoria poznania, prostota – logiczna, matematyczna.
Warunki jakie musza spelniac wyjasnienia naukowe: prawomocnosci – w. twierdzenia o które pytamy dlaczego? I twierdzenia jakie podajemy w odpowiedzi na to pytanie powinny pozostawac w stosunku wynikania. W. Sprawdzalnosci empirycznej: twierdzenie podane w odpowiedzi musi mieć sens empiryczny powinno wynikac ze istnieje jakis sposób sprawdzenia tego czy jest tak jak w twierdzeniu czy nie. W. Prawdziwiosci, w. Zupelnosci pragmatycznej: twierdzenie w odpowiedzi powinno być wyczerpujace w. Spojnosci semantycznej – wyjasienia w obrebie jednej teorii winny odwolywac się do zmiennych jednego rodzaju i ich liczba powinna być ograniczona. W. Unifikacji- teoria nie może być izolowana powinna być powiazana z inymi teoriami w spolny system poprzez przyjecie wspolnych zalozen lub zasad.
Człowiek w sytuacji zadanowej:
Bodzcowa i zadaniowa struktura sytuacji – Sytuacja: to układ wzajemnych stosunków człowieka z innymi elementami jego środowiska w danym okresie czasu. Srodowisko: wzglednie trwaly uklad elementow otoczenia czlowieka wazny dla jego zycia. Struktura bodzcowa: uklad elementow sytuacji które w danym momencie dzialaja na czlowieka jako bodzce i wywoluja jego reakcje. Zadaniowa wyznacza ja uklad wartosci i mozliwosci czlowieka. Wartosc to stan rzeczy od którego zalezy kierunek aktywnosci czlowieka. Sytuacje: a) waznosci – podmiot jest najwazniejszym elementem tej sytuacji jej odwrotoscia jest sytuacja uposledzenia. B) wymagan moralnych- glowna wartoscia jest przestrzeganie norm współżycia miedzy ludźmi. C) osiagania sukcesu- wiaze się z potrzeba osoiagania osiagniec. D) zagrozenia ma miejsce gdy istnieje prawdopodobiens.utraty cenionej przez podmiot wartosci.
...
eti-uo