Magdalena Janeczek, nauczyciel w Szkole Podstawowej
Scenariusze zajęć socjoterapeutycznych
przeznaczone do pracy z dziećmi nieśmiałymi
Nieśmiałość można uznać za zjawisko powszechne. Niektórzy ludzie są nieśmiali tylko w określonych sytuacjach, np.: podczas publicznych wystąpień, inni cierpią na tzw. nieśmiałość chroniczną , która nie odstępuje ich na krok w codziennym życiu. O jakim rodzaju nieśmiałości nie mówilibyśmy zawsze utrudnia ona funkcjonowanie.
Potwierdzenie tej tezy można znaleźć, w każdej próbie zdefiniowania owego pojęcia.
Słownik psychologii charakteryzuje nieśmiałość jako brak pewności siebie. Podkreśla, że człowiek nieśmiały to jednostka emotywna, obawiająca się, że zachowa się nieodpowiednio.
Jest on ponadto niezwykle wrażliwy i reaguje czasem przesadnie na silne emocje ( jąka się, drży), w obecności innych osób odczuwa zmieszanie i woli unikać kontaktów społecznych. Jego nieśmiałość to w większości przypadków wynik niezręcznego postępowania wychowawców, którzy nie pozwalają dziecku być odpowiedzialnym za swoje czyny i spotykać się z rówieśnikami albo przeciwnie – mają nadmierne wymagania, którym dziecko nie potrafi sprostać. Rezultatem tych błędów wychowawczych jest wrażenie, że niczego nie potrafi się zrobić, poczucie niższości i winy, które są głównymi objawami nieśmiałości. ( Norbert Sillami, 1994, s.178-179).
Jak wynika z powyżej przedstawionej definicji nieśmiałość utrudnia poznawanie nowych ludzi, zawieranie przyjaźni, czy radość z potencjalnie pozytywnych przeżyć. Przeszkadza także człowiekowi w publicznej obronie własnych praw i wyrażaniu swoich opinii i wartości. Nieśmiałość sprawia, że inni nie doceniają mocnych stron takiej osoby. Przyczynia się do zakłopotania i nadmiernego przejmowania się swoimi własnymi reakcjami. Nieśmiałość utrudnia precyzyjne myślenie i porozumiewanie się, zazwyczaj towarzyszą jej negatywne stany, jak lęk, samotność. Biorą się one z obawy przed ośmieszeniem, kompromitacją, i narażeniem na krytykę ze strony innych. ( Philip Zimbarbo, 2000, s.20)
W zachowaniu osób nieśmiałych dominuje bierność o różnym nasileniu. U uczniów bierność ta przejawia się np. niepodejmowaniem żadnych zadań z własnej inicjatywy, brakiem czynnego udziału w lekcjach, odmową uczestniczenia w imprezach organizowanych przez szkołę, czy też przez rówieśników. Dzieci charakteryzujące się nieśmiałością są najczęściej mało ruchliwe, spokojne. Bierność ta nasila się zwykle w sytuacjach nowych i niezwykłych. Wiąże się również z trudnościami w nawiązywaniu i podtrzymywaniu kontaktów społecznych, czego skutkiem jest unikanie kolegów i przyglądanie się zabawom, a nie branie w nich udziału.
ZAJĘCIA I . TWORZENIE GRUPY I POZNAWANIE SIĘ
Cele :
- wzajemne poznanie się dzieci, przełamanie lodów
- zapewnienie dzieciom poczucia bezpieczeństwa, otwartości, szczerości
- stwarzanie sytuacji sprzyjających przezwyciężaniu nieśmiałości
- integracja grupy
- rozwijanie umiejętności komunikacyjnych
- pomoc w korygowaniu zaburzeń związanych z funkcjonowaniem społecznym
- prowadzący wyjaśnia dzieciom co będą robić na zajęciach tzn. bawić się, poznawać, rozmawiać
- mówi czego nie będą robić ( krytykować, oceniać innych, wyśmiewać, itp. )
- objaśnia czym jest krąg i w jakim celu dzieci będą go tworzyć
- określa dzień spotkań, godzinę, czas trwania zajęć
- wyjaśnia, że grupa ma charakter zamknięty
- podkreśla, że uczestnictwo w zabawach ma charakter dobrowolny
- prowadzący przedstawia się
1. Zabawa „ Gra w imiona”
Materiały : niepotrzebne
Przebieg : uczestnicy siadają w kręgu, pierwsza osoba mówi : nazywam się.., następna mówi nazywam się...,a to jest..., i wskazuje swojego poprzednika.
Przedstawianie trwa dopóki nie obejdzie całego kręgu.
2. Zabawa „ Zagraj w swoje imię”
Przebieg : dzieci siedzą w kręgu, jedna osoba wchodzi do środka i pokazuje co lubi robić. W tym samym czasie reszta mówi jej imię i pokazuje to samo co ona. Osoba ze środka wybiera następną, która wejdzie do kręgu.
3.Zabawa „Czarodziej”
Materiały : koc, muzyka
Przebieg : dzieci poruszają się po sali w rytm muzyki, na klaśnięcie prowadzącego kucają. Osoba prowadząca jest czarodziejem, dziecko, które nakrywa kocem znika.
Uczestnicy mają za zadanie podać imię zaczarowanego dziecka, jeżeli udzielą poprawnej odpowiedzi – czar pryska i dziecko wraca do grupy. Zabawa trwa dopóki wszystkie dzieci nie będą odczarowane.
4.Tworzenie obrazu za pomocą kłębka włóczki.
Materiały : kłębek włóczki
Przebieg : prowadzący przygotowuje kłębek włóczki lub szpagatu. Prezentuje odwijanie,
zawijanie włóczki i układanie kształtów tworzących na podłodze część rysunku. Kłębek
otrzymuje pierwsze dziecko i jest zachęcane do kontynuowania „ rysowania”. Terapeuta
przytrzymuje swoją część rysunku w jednym miejscu, a drugie dziecko rozwija kłębek dalej „ rysując” .Po przejściu całej kolejki dzieci terapeuta rozpoczyna dyskusję nad rysunkiem, który jest efektem współpracy grupy. Może zadać grupie pytania ułatwiające dyskusję na temat tego co „ widać” na rysunku. Każda odpowiedź jest chwalona.
5.Zabawa „ Sałatka owocowa”.
Przebieg : uczestnicy siadają w kręgu, prowadzący siada w środku. Kolejno każdemu uczestnikowi przydziela nazwę jednego z owoców np.: jabłko, śliwka, banan i znowu jabłko, śliwka, banan, aż wszyscy dostaną jeden owoc. Na znak prowadzącego wszystkie osoby np.: jabłka zmieniają miejsce. Kiedy poda komenda sałatka owocowa wszystkie owoce zamieniają się miejscami. Inne przykładowe komendy : jabłka mieszają się ze śliwkami, itp.
6.Zabawa „Ludzie do ludzi”.
Materiał : niepotrzebny
Przebieg : uczestnicy dobierają się parami, prowadzący podaje komendy np.: palec do
palca, nos do nosa, kolano do kolana, ucho do czoła, itp.
Wszystkie dzieci wykonują te polecenia, na hasło : ludzie do ludzi należy szybko znaleźć inną parę. Dzieci, którym nie udało się znaleźć pary nie odpadają z gry, bawią się dalej.
7.Zabawa ruchowa z piosenką.
Dzieci śpiewają i powtarzają ruchy, które wykonuje osoba prowadząca ( ruch adekwatny do tekstu piosenki ).
Chłopcy, dziewczęta dalej spieszmy się
Karuzela czeka, wzywa nas z daleka
Starsi już poszli, młodsi jeszcze nie
Hej hop sa sa jak ona szybko mknie
Hej dalej, dalej do zabawy spieszmy się
8.Zabawa” Tutaj mieszka...”
Materiały : karton papieru, materiały do rysowania
Przebieg : prowadzący prosi dzieci, aby zrobiły wspólny szyld na drzwi pomieszczenia, w którym będą się odbywać zajęcia. Mają się na nim znajdować imiona wszystkich członków grupy, bo przecież każdy jest kimś ważnym. Dodatkowo pod szyldem na drzwiach przymocowany zostaje długi, kolorowy pasek papieru. Na nim każdy członek grupy zostawił odcisk swojej stopy na znak, że wszyscy tutaj mają twardy grunt pod nogami.
9.Zakończenie zajęć.
- Zabawa „ Iskierka”- wyciszenie grupy poprzez przekazanie uścisku dłoni każdej osobie stojącej w kole. Prowadzący zaznacza, że jest to przekazanie dobrych myśli i życzeń.
ZAJECIA II. ROZPOZNAWANIE, UŚWIADAMIANIE SOBIE I NAZYWANIE UCZUĆ.
- zapewnienie poczucia bezpieczeństwa
- uświadamianie dzieciom czym są uczucia
- zapoznanie z różnymi rodzajami uczuć
- rozpoznawanie i nazywanie uczuć
- ujawnianie uczuć przeżywanych w różnych sytuacjach
1.Zabawa „Kto co lubi”
Przebieg : prowadzący umawia się z dziećmi, że sala podzielona jest na trzy części. Jeden koniec sali nazywamy : to co bardzo lubię, drugi : to czego bardzo nie lubię, a środek sali : nie wiem. Każdy z uczestników ma możliwość pytania o różne rzeczy np.: kto lubi lody czekoladowe? , kto lubi tańczyć, itp. Kiedy pada pytanie wszystkie dzieci ustawiają się tak jak czują.
2.Zabawa „Pokaż co wyraża twoja buźka”.
Materiały : przygotowane karty z namalowanymi buźkami wyrażającymi różne uczucia
Przebieg : uczestnicy losują karty z buźkami . Następnie dzieci wyrażają mimiką twarzy różne stany uczuć jakie przedstawia buźka. Pozostali zgadują jakie to uczucie.
Po zakończeniu ćwiczenia prowadzący powinien omówić z dziećmi te uczucia, których przedstawienie sprawiło im największą trudność.
3.Nauka kanonu.
Przebieg : prowadzący zapoznaje dzieci z kilkoma ruchami : klaśnięcie, uderzenie rękami o kolana, tupnięcie, itp. Następnie prezentuje te ruchy w odpowiedniej kolejności. Zadaniem dzieci jest nauczenie się określonego układu ruchów. Kolejność ruchów można zmieniać. Dzieci mogą zaproponować własne gesty a także okrzyki i stworzyć wspólny grupowy kanon, który będzie rozpoczynał kolejne zajęcia.
4.Zabawa „Gra w nastrój „.
Materiały : karty z buźkami wykorzystane w poprzednim ćwiczeniu.
Przebieg : prowadzący rozdaje karty z buźkami a następnie opowiada różne sytuacje życiowe ( smutne, wesołe, o różnym natężeniu uczuciowym ). Dzieci poprzez podniesienie karty sygnalizują, co odczuwają w opisywanych sytuacjach. Po zakończeniu zabawy osoba prowadząca powinna zwrócić uwagę, jak rożni ludzie różnie przeżywają te same sytuacje.
5.Zabawa „Zagraj smutek”.
Materiały : różne instrumenty muzyczne
Przebieg : prowadzący prosi o wybranie jakiegoś instrumentu, a następnie proponuje
Kolejno : zagraj smutek, zagraj radość, itp. Następnie uczestnicy mogą zamienić się
instrumentami i każdy sam wybiera sobie jakieś uczucie, które odegra na swoim instrumencie. Pozostałe dzieci mogą zgadywać co to za uczucie. Następnie każdy gra swój aktualny nastrój, wszyscy razem i próbują utworzyć grupy o podobnych nastrojach. Kiedy utworzą się grupy każda z nich ma za zadanie stworzyć krótki utwór muzyczny w odpowiednim nastroju.
6.Zabawa „Magiczna sztuka”.
Materiały : arkusze papieru, różnokolorowe farby albo tusz
Przebieg : dzieci wybierają arkusz papieru i kolory farb, których chcą używać. Następnie dzielą karton na pół i na jednej jego części malują uczucia, które towarzyszą im tego dnia. Składają arkusz papieru i odciskają plamy z farby na jego drugiej połowie. Po rozłożeniu papieru powstaje rysunek. Prowadzący wyjaśnia, że to jest magiczny obrazek, który (imię dziecka) dzisiaj namalował(-a).Wszystkie rysunki zostają wystawione w sali, gdzie odbywają się zajęcia.
7.Zabawa „Zarycz lwie, zarycz – zasap pociągu, zasap”.
Przebieg : prowadzący mówi : jesteśmy wszyscy lwami z wielkiej rodziny lwów, dlatego kiedy powiem <zarycz lwie, zarycz> chcę usłyszeć wasz najgłośniejszy ryk. Kto może zaryczeć jeszcze głośniej. Prowadzący może zażartować, że to do tej pory słyszał, to był głos kociaka, a nie prawdziwego lwa i zachęcić dzieci, żeby jeszcze zaryczały. Potem osoba prowadząca ustawia dzieci w pociąg – każde dziecko trzyma ręce na ramionach poprzednika. Prowadzący staje na początku, będzie dużą lokomotywą. Zaczyna powoli, poruszając się po okręgu, sapiąc i gwiżdżąc. Kiedy wróci do punktu, z którego wystartował, idzie na koniec pociągu i zostaje ostatnim wagonem. Funkcję lokomotywy pełni teraz dziecko następne w kolejności. Powinno ono sapać trochę głośniej i poruszać się szybciej. Po tym jak wszystkie dzieci pełniły już funkcję lokomotywy, zabawa się kończy. Pociąg się wykoleja i wszyscy padają na ziemię.
8.Zakończenie zajęć.
- Co wam się w tych zajęciach najbardziej podobało? W jakim nastroju je kończycie?
- Iskierka
ZAJĘCIA III. ROZWIJANIE UMIEJĘTNOŚCI SPOŁECZNYCH I WZMACNIANIE POCZUCIA WŁASNEJ WARTOŚCI.
- tworzenie klimatu bezpieczeństwa i zaufania, otwartości
- zwiększenie samoświadomości
- nawiązywanie kontaktów społecznych
- ukazywanie pozytywnych cech osobowości
- rozwój osobisty, poznawanie swoich mocnych stron
1.Powitanie. Wykonanie grupowego kanonu, zaproponowanego wcześniej przez dzieci. Powitanie poprzez podanie dłoni.
2.Zabawa „Ryby w sieci”.
Przebieg : uczestnicy dzielą się na dwa zespoły. Jeden z nich robi koło trzymając się za
ręce ( tworzy sieć ).Ryby na sygnał prowadzącego starają się wydostać z sieci na różne sposoby : próbują przeskoczyć przez złączone mocno ręce, przesunąć się pod nimi jak przez oczka w sieci, przepełznąć lub przerwać je. Po upływie określonego czasu prowadzący przerywa grę i liczy ryby, które wydostały się z sieci. Teraz następuje zmiana ról : osoby z sieci zostają rybami, a ryby zostają siecią.
3.Zabawa „Znajdowanie podobieństw”.
Materiały : niepotrzebne ( ciemny pokój )
Przebieg : wszyscy stoją z zamkniętymi oczami w ciemnym pokoju ( wszelki sprzęty poodsuwane, żeby nikt na nie nie wpadł ). Dzieci zaczynają poruszać się po pokoju ostrożnie i powoli, nic nie mówiąc. Prowadzący prosi, aby dzieci poszukały kogoś, kto ma włosy tej samej długości, takie same stopy, ręce, nos, itd. Kiedy już znajdą taką osobę podają jej rękę i stają obok niej. Po dłuższej chwili otwierają oczy i przekonują się, czy rzeczywiście wybrały osobę o takich samych cechach. Po skończeniu ćwiczenia prowadzący pyta czy sprawiło ono dzieciom radość czy może dla kogoś było przykre.
4.Zabawa „To oczywiste, że...”
Przebieg : dzieci dzielą się na czteroosobowe grupy i siadają w małych kręgach. Jedna osoba znajduje się w centrum uwagi, wszyscy patrzą na nią i kończą zdanie :to oczywiste, że ty...;np.: to oczywiste, że ty masz niebieskie oczy. Każdy po kolei jest w centrum. Kolejna runda : wyobrażam sobie, że jesteś..., lubisz...,Można sprawdzić swoje wyobrażenia i zapytać osobę w centrum czy to się zgadza. Warto porozmawiać o tym doświadczeniu w małych grupach. Po połączeniu w jedną grupę dzieci kończą w rundzie zdanie : jestem..., lubię...
5.Zabawa „Wspólne zdania”.
...
sqlka