2gm.pdf

ZMIERZCH WIELKIEGO MOCARSTWA: FRANCJA W DRUGIEJ

WOJNIE ŚWIATOWEJ

Kampania francuska (10 maja25 czerwca 1940 r.) kończyła się druzgocącą klęską,

trząsającą francuskie społeczeństwo. Kraj uchodzący za jedną z dwóch największych potęg

wojskowych został błyskawicznie pokonany, zaniżony do rangi drugorzędnego państwa. Ten upadek

ciągnął za sobą upadek III Republiki, najbardziej stabilnego ustroju Francji od 1789 r. Jednak, jak to

słusznie zauważył de Gaulle, „Francja przegrała bitwę, lecz nie przegrała wojny”. 8 maja 1945 r. w

Berlinie, de Lattre de Tassigny podpisał bezwarunkową kapitulację III Rzeszy, jako jeden z czterech

głównych zwycięzców II wojny światowej. Jak udało się Francji odzyskać straconego statusu

mocarstwowego ?

Ratować co się da...

Upadek mocarstwa

Rozejm z 25 czerwca nałożył na Francję bardzo ciężkie warunki : okupacja połowy kraju na

koszt Francji (400 mln franków dziennie — 300 mln od 1941 r.), 100.000czne wojsko. Francja

utrzymywana była w wyraźnie podległej sytuacji. Niemcy mogli ją szantażować za pomocą licznych

atutów : Francuzi nie mieli pojęcia, jak miał wyglądać przyszły traktat pokojowy, obecność

1,5 mln jeńców w Niemczech do czasu jego zawarcia, niekorzystne klauzule finansowe, linia

demarkacyjna, utrudniony nadzór rządu nad własną administracją w okupowanej części kraju...

Niemcy nie zawahali się jednostronnie złamać postanowienia rozejmu, np. poprzez aneksji Alzacji i

Lotaryngii w sierpniu 1940 r.

Sytuacja w Indochinach, gdzie Japończycy wymuszają stacjonowanie swoich wojsk w

Tonkinu, a Tailandja (Siam) wypowiada Francję wojnę w 1941 r., dobrze oddaje upadek Francji.

Co pozostało Francji ? Kolonie (zob. Dakar) i trzecia na świecie marynarka wojenna (jednak

MerselKebir).

Wyjścia awaryjne

Pétain: klęska jako skutek upadku moralnego. Horyzont geopolityczny francuski. Burrin:

„Laval ma ambicję wygrania pokoju, podczas gdy Pétain chce odnowić kraj”. Elity Vichy spierały

się co do kierunku polityki zagranicznej: Weygand nie chciał ani jednego ustępstwa więcej na rzecz

Niemców, Baudoin, minister spraw zagranicznych nie chciał zbliżenia ani do Anglii, ani do

Niemiec, Laval był przekonany, że Niemcy wygrają wojnę i przekonuje Pétain do wybrania drogi

kolaboracji (spotkanie z Hitlerem w Montoire 22 października). Zwrot pałacowy (krótkie

aresztowanie Lavala 13 grudnia, zastąpienie go Flandinem) owocował bardziej taktyczne podejście

do kolaboracji jako swoisty targ z Niemcami.

De Gaulle: apel 18 czerwca. Horyzont geopolityczny światowy. Atut de Gaulle'a:

wizjonerstwo, ojcem chrzestny ruchu oporu, stanowczość — zaciekle bronił się przed każdym

posunięciem Aliantów godzącym w interesie Francji, por. Zaleski, który nie protestował przeciwko

gwałceniom zobowiązań brytyjskich wobec Polski. Ale ma bardzo mało zwolenników: Muselier,

Cassin, szczupłe zaplecze wojskowe (tylko 7.000 z 120.000 żołnierzy francuskich obecnych w

Wielkiej Bretanii ścieliło się do FFL) i terytorialne (wyspy pacyficzne), do tego musi się zmagać z

niechęcią amerykańskich ośrodków rządowych (rola Léger (St John Perse)). I to Vichy jest uznany

rząd Francji, utrzymujący stosunki dyplomatyczne z wieloma państwami, w tym z Wlk Brytanią na

poziomie konsularnym. W oczach Churchilla, de Gaulle'a był naczelnikiem grupy Francuzów

walczących u boku Wlk Brytanii, ale nie miał władzy politycznej, która pozostała w rękach Vichy.

De Gaulle widział sprawę oczywiście inaczej: był prawdziwą Francją (kraj legalny/kraj

rzeczywisty).

Straty Vichy, kłopoty de Gaulle'a

Baza kolonialna Vichy skurczyła się systematycznie: AEF (1940 r.), Syria, St Pierre et

Miquelon przechodzą do Wolnej Francji, aczkolwiek sprawa syryjska jest dobrem przykładem

drażnień de Gaulle'a z Brytyjczykami — de Gaulle uznał, że słabość jego pozycji wymaga tym

więcej stanowczości —, gdyż rozejm z Akry nie zawierał słowa o Wolnej Francji, która musiała

wywalczyć późniejszą umowę interpretacyjną.

Kolaboracja nie daje zamierzonych skutków: pozwolenie Niemcom na skorzystanie z

syryjskich baz lotniczych doprowadziła do utraty tego terytorium ; Francja proponowała również

bazy w Tunezji i w Dakarze, ale Weygand domagał się w zamian uznanie integralności Francji bez

Alzacji i Lotaryngii, na co nie chcieli Niemcy się zgadzać. Oni niewiele ofiarowali w zamian

(zniżka i tak olbrzymiej kontrybucji).

De Gaulle wszedł w poważny kryzys z Londynem kiedy Anglicy wylądowali w

Madagaskarze, nie uprzedziwszy o tym generałowi. De Gaulle rozważał nawet przeniesienie się do

Moskwy... Napięcie nieco złagodziła bitwa pod Bir Hakheim oraz ustalenie celów wojennych

Francji:

• wszystko, co się należy narodowi, musi mu być zwrócony, łącznie z wolnościami i wyborem

zgromadzenia konstytucyjnego.

• skarcenie zdrajców i abolicji systemu totalitarnego

• wprowadzenie bezpieczeństwo narodowego i społecznego

• powrót do hasła „wolność, równość, braterstwo”

• Stworzenie międzynarodowej organizacji dbającej o bezpieczeństwo i wzajemna pomoc

Vichy stracił swoje ostatnie atuty wraz z operacją „Torch”: kolonie, wojsko, wolną strefę,

flotę i ostatnią okazję dołączenia do Aliantów.

Próby podporządkowania Francji

Duet Giraudde Gaulle

Amerykanie systematycznie ominęli Wolną Francję w Magrebie. Najpierw nawiązali kontakt

z admirałem Darlanem, a po jego zabójstwo przez gaullistę, sforsowali osobę generała Giraud. Ten

reakcjonista nie odciął się od Vichy: utrzymywał obóz koncentracyjny w południowej Algierii,

otoczył się zwolennikami kolaboracji (Pucheu). Giraud był bardzo wygodny dla Amerykanów, gdyż

był wojskowym, gotowym do dalekich ustępstw aby zagwarantować dozbrojenie armii. De Gaulle

chciał walczyć z Niemcami, ale nie za wszelką cenę, a uważał, że władze wojskowe muszą się

podporządkować politycznym.

Amerykanie musieli jednak uznać tandem de GaulleGiraud, po dosyć zimnym spotkaniu w

Affie. Opinia amerykańska zdecydowanie popierała de Gaulle, który w dodatku miał poparcie

ZSRR i przede wszystkim ruchu oporu, łącznie z PCF. Jean Moulin stworzył w maju 1943 r. Radę

Narodową Ruchu Oporu, ze związkami zawodowymi i przedstawicieli wszystkich wielkich partii

III Republiki. Jean Moulin został jego pierwszym prezydentem, a Rada anulowała wszystkie ustawy

podjęte przez Vichy, i uznała de Gaulle'a jako naczelnika ruchu oporu.

To zniwelował poprzednie wysiłki rządu US, który zmuszał Girauda do uznania demokracji i

odsunięcia się od Vichy (marzec 1943). De Gaulle uzyskał dominującą pozycję w Francuskim

Komitecie Wyzwolenia Narodowego powołanego w czerwcu 1943 r. z dwoma naczelnikami, de

Gaulle'em i Giraudem, i uznanego przez 37 państw pod koniec 1943 r. Przekonał do siebie kilka

zwolenników Girauda, ofiarował Giraudowi pełną kontrolę nad wojskiem w zamian za

zrezygnowanie ze prezydencji Komitetu, po czym podporządkował władzę wojskową cywilnej, a w

końcu pozbawił Giraudowi dowództwa wojennego.

Rola wojsk Wolnej Francji

500.000 żołnierzy, w tym prawie 300.000 Marokańczyków czy Algierczyków, Belweder,

Monte Cassino.

L ą dowanie w Normandii

3 czerwca 1944 r.: Tymczasowy Rząd Republiki Francuskiej, opierający się na

Zgromadzeniu Konsultatywnym w Algierze, oraz Radzie Narodowej Ruchu Oporu. Roosevelt

pozostaje niechętny de Gaulle'owi. Odezwa Eisenhowera do Francuzów nie mówiła nic o TRRF.

Jednak przyjęcie, które ludność szykowała de Gaulle'owi w Bayeux imponowała Amerykanów,

którzy postanowili wycofać się z projektu AMGOT. Roosevelt spotkał się z de Gaulle'em 6 lipca i

uznał TRRF jako urzędujący nad Francją, oficjalnie uznanie nastąpiło dopiero 23 września (w

międzyczasie de Gaulle na polach elizejskich).

Duroselle: w 1944 r. rozpadły się 4 legitymizacji:

• III Republiki (ustawa Treveneux z 1872 r)

• Vichy

• „fałszywej legitymizacji amerykańskiej”

• ruchu oporu jako wyższego od Wolnej Francji.

Rola Wielkiej Brytanii

Churchill sforsował obecność Francji wśród 5 wielkich mocarstw aby umocnić pozycję

Europy, w ramach tradycyjnej polityki przeciwwagi. Podczas konferencji w Dumbarton Oaks (21

28 września 1944 r.) postawiono czynić z Francji jeden z pięciu stałych członków rad

bezpieczeństwa ONZu. Podczas konferencji w Jałcie wywalczył Churchill dla Francji strefę

okupacyjną w Niemczech oraz udział w komisji okupacyjnej kontroli tegoż kraju.

Zakończenie

Istotny element powrotu Francji do pozycji mocarstwa była chęć Brytyjczyków odzyskania

partnera jako przeciwwagę na dominację ZSSR. Ważny był również wkład wojskowy Wolnej

Francji, ale przykład polski pokazuje, iż nie mógł to być wystarczającym czynnikiem. Nie było by

jednak tego partnera bez wizjonerstwa i talentu politycznego de Gaulle'a, który uparcie dążył do

czynienia z Francji jednym z głównych zwycięzców wojny. Jego diagnoza z czerwca 1940 r. okazała

się trafna, w przeciwieństwie do tej dokonanej w Vichy. Państwu francuskiemu nie tylko nie udało

się powtórzyć wyczyn reformatorów pruskich, który zaledwie siedem lat po okupacji Berlina przez

Napoleona doprowadzili do jego klęskę. Kolaboracja Vichy była bardzo na rękę Niemcom, a mało z

niej wynikało dla interesów Francji. Wręcz przeciwnie doprowadziła do zupełniej satelizacji kraju,

o czym świadczyło przymusową ewakuację Pétain do Siegmaringen. Teoria zwolennika Vichy

Roberta Arona z lat 50ch o rzekomym współdziałaniu na rzecz Francji „mieczy” de Gaulle'a i

„tarczy” Pétaina niewiele miała spólnego z rzeczywistością.

Opr. Damien Thiriet

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: