Czynniki zewnętrzne kształtujące administrację publiczną
▪ Czynniki zewnętrzne
1) ustrój państwowy
▪ reżim polityczny (demokratyczny lub niedemokratyczny)
▪ forma rządu (parlamentarno – gabinetowa itp., republika lub monarchia)
▪ struktura terytorialna (federalna lub unitarna, samorząd terytorialny itp.)
2) koncepcja relacji państwa ze społeczeństwem
3) tradycje państwowości
4) tradycje administracyjne w danym państwie
5) system prawny
6) wewnętrzne i międzynarodowe procesy polityczne
7) społeczeństwo (kultura, wartości, mobilność itp.)
Reżimy demokratyczne
▪ Trójpodział władzy – następuje podział kompetencji trzech władz w sposób uniemożliwiający kumulowanie zadań publicznych w ręku jednej grupy organów państwowych i jednostek, które w tych organach pracują. Umożliwia też kontrolę trzech władz.
▪ Zasada suwerenności narodu – w praktyce politycznej wyraża się poprzez wybór władz państwowych i samorządowych dokonywany przez obywateli
▪ społeczeństwo jest podmiotem życia publicznego,
▪ polityczna kontrola obywateli nad władzami publicznymi jest sposobem na zachowanie równowagi między porządkiem demokratycznym, a działaniami administracji publicznej.
▪ Zasada pomocniczości państwa (subsydiarności) – państwo nie może podejmować za obywateli (przed obywatelami) decyzji dotyczących życia osobistego i zbiorowego, w konsekwencji zasada pomocniczości prowadzi do decentralizacji i przekazania kompetencji na najniższy, konieczny poziom aparatu państwowego.
Rządy prawa
▪ Oznaczają działanie zgodne z prawem po stronie aparatu państwowego przy jednoczesnych gwarancjach dla wolności i równości obywateli wraz z wymogiem demokratycznej kontroli rządów.
▪ W państwie demokratycznym administracja publiczna jest zatem związana prawem.
▪ Dziedziną prawa najbardziej wpływającą na model, strukturę i funkcjonalność administracji publicznej jest prawo administracyjne, a więc normy regulujące organizację i działanie administracji publicznej w państwie.
▪ Prawo o ustroju administracyjnym – reguluje organizację i zadania aparatu państwowego powołanego do wykonywania zadań państwowych w formach właściwych dla administracji publicznej.
▪ Prawo o ustroju administracyjnym obejmuje:
▪ przepisy ustalające zasady tworzenia podmiotów administracji państwowej, określające ich strukturę i kompetencje,
▪ przepisy regulujące nadzór, kontrolę i koordynację,
▪ przepisy stanowiące podstawę określenia zadań poszczególnych organów państwowych oraz form i metod ich działania,
▪ przepisy określające podział kraju na potrzeby administracji.
▪ Prawo materialne – zawiera normy ustanawiające wzajemne uprawnienia i obowiązki organów administracji i podmiotów znajdujących się poza systemem administracyjnym, których zadania administracji dotyczą.
▪ Prawo proceduralne – zawiera normy regulujące postępowanie mające na celu urzeczywistnienie normy prawa ustrojowego i materialnego.
▪ Specyfika prawa administracyjnego wynika z:
▪ jest to dziedzina stosunkowo nowa,
▪ niezwykle trudno podlega kodyfikacji,
▪ odrębny system źródeł prawa (konstytucja, ustawy, umowy międzynarodowe, rozporządzenia, akty prawa miejscowego wydane przez samorząd terytorialny).
▪ Kontrola administracji publicznej:
▪ prawo obywateli do składania petycji, wniosków, skarg w obronie interesu publicznego, do organów władzy publicznej,
▪ Naczelny Sąd Administracyjny – badanie legalności decyzji administracji publicznej , orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego oraz aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej,
▪ Najwyższa Izba Kontroli – kontrola organów administracji rządowej z punktu widzenia legalności, celowości, rzetelności, kontrola jednostek posługujących się majątkiem publicznym.
Czynniki wewnętrzne kształtujące administrację publiczną
Specjalizacja
▪ Rodzaje specjalizacji:
1) specjalizacja według zadań – rozumiany tradycyjnie podział pracy, przynosi pożądane efekty ekonomiczne, ale często prowadzi do negatywnych skutków społecznych,
2) specjalizacja funkcjonalna – jej celem jest dokonanie podziału złożonych dziedzin wiedzy lub zadań, tak rozumiana specjalizacja jest podstawą podziału struktur organizacyjnych na wydziały realizujące zadania,
3) specjalizacja technologiczna – wiąże się z procesem wytwarzania określonych dóbr i jest konieczna ze względu na różne fazy produkcji,
4) specjalizacja regionalna – świadczenie usług na określonym obszarze geograficznym.
▪ Specjalizację możemy postrzegać też przez jej dwa wymiary:
▪ wymiar poziomy – określa liczbę i różnorodność zadań wykonywanych przez pracownika,
▪ wymiar pionowy – określa jakie są możliwości pracownika, kształtowanie tego co i jak robi
▪ specjalizacja wąska – pracownikowi przydzielono jedno lub kilka prostych zadań ściśle określono jak mają być wykonywane,
▪ specjalizacja szeroka – pracownik ma wiele różnych zadań do wykonywania, nie określono w jaki sposób mają być one wykonywane.
▪ W administracji publicznej niezbędne są stanowiska o szerokiej specjalizacji.
Rozpiętość kierowania
▪ Rozpiętość kierowania – zakres kontroli, przy określaniu rozpiętości kierowania należy uwzględnić następujące czynniki:
1) fizyczna odległość między przełożonymi, a podwładnymi – im większa, tym rozpiętość węższa,
2) stopień jednorodności wykonywanych przez podwładnych zadań – jeśli zadania są podobne, zakres kontroli może być szerszy,
3) poziom wyszkolenia, doświadczenia i motywacji podwładnych – im wyższe wykształcenie podwładnego, tym zakres kontroli jest szerszy,
4) umiejętności przełożonego – im bardziej doświadczony przełożony, tym liczba pracowników mu podległych może być większa,
5) dostępność jasnego i szczegółowego planu działania – im plan jest bardziej precyzyjny, tym zakres kontroli może być szerszy.
Rozmieszenie uprawnień decyzyjnych
▪ Rozmieszczenie uprawnień decyzyjnych
▪ administracja scentralizowana – decyzje są podejmowane na najwyższym szczeblu hierarchii organizacyjnej, a niższe szczeble kierownicze są przeważnie pozbawione uprawnień decyzyjnych,
▪ administracja zdecentralizowana – uprawnienia decyzyjne są przenoszone na niższe szczeble administracji publicznej.
▪ W Polsce administracja publiczna jest zdecentralizowana, lecz jej sprawne funkcjonowanie i efektywność są uzależnione od trzech czynników:
▪ poziom wykształcenia pracowników na wysokich szczeblach,
▪ jednolity system planowania działań, który obejmuje całą administrację,
▪ decentralizacja środków przeznaczonych na realizację zdecentralizowanych kompetencji.
▪ Proces decentralizacji może być:
▪ doraźny – czasowe delegowanie uprawnień decyzyjnych, dotyczy szczególnie relacji między pracownikiem, a przełożonymi,
▪ długofalowy – związany jest ze zmianami systemowymi, a polega na delegowaniu uprawnień decyzyjnych na niższe szczeble, aby był efektywny muszą być spełnione następujące warunki:
▪ zadania i uprawnienia muszą być przekazywane na najniższy z możliwych szczebli w administracji (subsydiarność),
▪ delegowane uprawnienia muszą być adekwatne do delegowanych zadań,
▪ kompletna delegacja – obejmuje realizację całego zadania,
▪ przekazanie adekwatnych do realizacji środków lub wskazania możliwości ich pozyskania,
▪ przekazanie odpowiedzialności za realizację określonych zadań.
Struktura organizacyjna administracji publicznej
Struktura funkcjonalna
▪ Działalność komórek organizacyjnych skupia się na poszczególnych funkcjach organizacji.
▪ Stosunkowo niewielka specjalizacja stanowisk – do wykonywania poszczególnych zadań nie są wymagane wysokie kwalifikacje.
▪ Duża rozpiętość kierowania.
▪ Scentralizowane uprawnienia decyzyjne.
▪ Dokładne przypisanie zadań i funkcji do poszczególnych wydziałów minimalizuje prawdopodobieństwo występowania konfliktów kompetencyjnych i dubluje czynności przez różne wydziały.
▪ Struktura taka działa najlepiej, gdy zarządza nią sprawny i wykwalifikowany manager.
▪ Jeśli zarządzanie nie jest prowadzone sprawnie i kompetentnie, głównym zagrożeniem wynikającym ze struktury może być izolacja poszczególnych komórek organizacyjnych i tworzenie równoległych stosunków władzy co w konsekwencji prowadzi do:
▪ powstawania interesów grupowych w ramach administracji,
▪ rywalizowania pomiędzy wydziałami,
▪ w ten sposób administracja zamiast na interesie publicznym, koncentruje się na realizacji celów wewnętrznych.
▪ Równoległe stosunki władzy są efektem pojawiania się w niesprawnie zarządzanej organizacji sfer niepewności, gdyż:
▪ pewne umiejętności lub specjalności są opanowane przez jedną osobę w organizacji,
▪ następuje kontrolowanie powiązań organizacji z otoczeniem,
▪ następuje kontrolowanie określonego typu informacji,
▪ następuje operowanie przepisami organizacyjnymi.
▪ Powstawanie równoległych stosunków władzy prowadzi do zacierania pierwotnej struktury organizacyjnej.
▪ Struktura funkcjonalna sprawdza się doskonale tylko wówczas, gdy przed administracją stoją proste zadania pozwalające zastosować znane schematy.
Struktura zorientowana na program lub usługę
▪ Struktura ta jest realizowana poprzez przydzielenie poszczególnym wydziałom zadań związanych z realizacją przez administracje programów czy usług.
▪ Uprawnienia potrzebne do realizacji programu lub usługi przekazywane są odpowiedniemu zwierzchnikowi wydziału wraz z odpowiedzialnością za część zadań przekazanych administracji publicznej.
▪ Struktura taka zapewnia lepszą koordynację działań podejmowanych na rzecz programu lub usługi.
▪ Środki przeznaczone na ten cel są skoncentrowane w jednej instytucji, co pozwala na skuteczny nadzór nad ich wykorzystywaniem.
▪ Struktury takie cieszą się dużą autonomią, co działa niezwykle mobilizująco.
▪ Do realizacji takich struktur niezbędni są często wysoko wykwalifikowani urzędnicy.
▪ Struktura taka wiąże się z utrudnioną kontrolą organu nadrzędnego nad sposobem wykonywania poszczególnych zadań.
Struktura zorientowana na klienta
▪ Jest to korzystne rozwiązanie, gdy można łatwo zidentyfikować odbiorców danej usługi.
▪ Poszczególne działy urzędów są zorientowane na obsługę osobnej grupy klientów.
▪ Struktura taka koncentruje się na realizacji potrzeb danej grupy społecznej.
▪ Zwierzchnicy takiej struktury często biorą na siebie rolę rzeczników klientów.
▪ Podobnie jak struktura zorientowana na program, również ta struktura prowadzi do decentralizacji uprawnienia, gromadzi w jednym miejscu środki potrzebne do realizacji zadania, mobilizuje i satysfakcjonuje uczestników.
Struktura zorientowana na czynności administracyjne
▪ Z taką sytuacją mamy do czynienia, gdy struktura administracji publicznej jest podporządkowana procedurze realizacji spraw petentów i ustalonemu trybowi realizacji zadań przydzielonych administracji.
▪ Na podstawie tych ustalonych procedur następuje wyodrębnienie czynności lub etapów realizacji spraw.
...
nika77777777