mamet.doc

(121 KB) Pobierz
Wybrane definicje

Wybrane definicje

Anizotropia jest cechą ośrodka (ciała), polegającą na zależności niektórych jego właściwości

(mechanicznych, elektrycznych, optycznych) od kierunku, w którym tę właściwość się bada. Ciała

wykazujące anizotropię jednych właściwości, np. sprężystych, mogą nie wykazywać anizotropii

innych właściwości, np. optycznych.

Gęstość jest stosunkiem masy materiału do jego objętości i ma ona miano kg/m3.

Granica plastyczności wyznaczana jest przez charakterystyczną siłę na wykresie rozciągania,

wywołującą początek znacznych odkształceń trwałych, co można jednoznacznie wyznaczyć dla stali

niskowęglowych, dla których występuje górna i dolna granica plastyczności. Dla innych metali

wyznacza się umowną granicę plastyczności, która odpowiada umownemu odchyleniu przebiegu

krzywej rzeczywistej rozciągania od prostoliniowości. Wartość granicy plastyczności jest ilorazem

charakterystycznej siły i powierzchni przekroju początkowego próbki. Ma ona miano Pa – skrót od

Pascal.

Hartowanie stali jest procesem, podczas którego jest ona nagrzewana do odpowiednio

wysokiej temperatury, a potem szybko studzona, aby uzyskać drobnoziarnistą strukturę. Hartowanie

powoduje m.in. zwiększenie wytrzymałości stali, jej twardości i odporności na ścieranie, ale obniżenie

ciągliwości.

Histereza jest miarą pochłaniania energii zarówno mechanicznej jak i elektrycznej. Wyraża

się ją zwykle w procentach.

Materiały z gradientem właściwości charakteryzują się tym, że ich struktura fazowa lub

udział armatury wzmacniającej (włókien, prętów lub cząstek) zmienia się na przekroju, w wyniku

czego uzyskuje się odpowiednią zmianę właściwości.

Moduł sprężystości (zwany też modułem Younga) jest równy tangensowi kąta nachylenia

krzywej wydłużenia względnego próbki w funkcji naprężenia podczas rozciągania. Wyznacza się go z

prostoliniowego odcinka tej krzywej przed początkiem odkształcenia plastycznego. Ma on miano Pa.

Napięcie powierzchniowe charakteryzuje m.in. zdolność do rozpływania się cieczy po

powierzchni ciała stałego, a tym samym jego zwilżania. Zależy ono od temperatury oraz składu cieczy

i ma miano N/m (N skrót od Newton).

Naprężenie jest stosunkiem siły do przekroju poprzecznego. Ma ono miano Pa.

Odkształcenie materiału ma kilka składowych. W materiałach metalowych odkształcenie

całkowite składa się z plastycznego i sprężystego. W polimerach występuje jeszcze odkształcenie

wysokoelastyczne, które w elastomerach osiąga czasem kilkaset procent.

Odpuszczanie (wyżarzanie odpuszczające) jest obróbką cieplną polegającą na nagrzaniu

przedmiotów stalowych uprzednio zahartowanych do określonej temperatury zależnej od pożądanego

efektu, wygrzaniu w tej temperaturze, a następnie ochłodzeniu. Obniża ono naprężenia wewnętrzne.

5

Pełzanie jest zjawiskiem powolnego plastycznego odkształcania się materiałów pod wpływem

długotrwałych obciążeń. Zachodzi ono szczególnie wyraźnie w podwyższonej temperaturze.

Plastyczność jest zdolnością ciał stałych do nieodwracalnej zmiany kształtu pod działaniem

zewnętrznej siły przykładanej w stosunkowo krótkim czasie.

Sieciowanie polimeru (w przypadku kauczuków zwane wulkanizacją) jest procesem

chemicznym, który powoduje powstawanie mostków pomiędzy sąsiednimi makrocząsteczkami.

Powoduje to przekształcenie materiału plastycznego w materiał sprężysty, tj. nie podlegający

odkształceniu plastycznemu pod działaniem naprężenia. W przypadku żywic towarzyszy temu

utwardzenie.

Sprężystość jest właściwością polegającą na zdolności odkształcanego ciała stałego do

powrotu do jego pierwotnej formy po zniknięciu sił powodujących odkształcenie.

Trwałość jest czasem lub ilością cykli naprężenia do zniszczenia materiału. Zależy ona m.in.

od przykładanego naprężenia, temperatury użytkowania (badania) oraz od korozyjności środowiska.

Twardość jest właściwością ciała stałego określaną za pomocą oporu, jaki ono stawia, gdy

wciska się w jego powierzchnię wgłębnik z bardzo twardego materiału z końcówką (zależnie od

właściwości badanego ciała i użytej metody) stożka, igły, piramidki lub kulki. Stosuje się dwie miary

twardości. W przypadku metali i polimerów termoplastycznych rejestruje się odkształcenie trwałe, tj.

plastyczne. Stosunek siły działającej na wgłębnik do powierzchni powstałego odcisku jest miarą

twardości (miano Pa). W przypadku elastomerów miarą twardości jest głębokość pogrążenia

wgłębnika w badaną próbkę wyrażona w jednostkach skali aparatu pomiarowego.

Udarność charakteryzuje odporność materiału na obciążenia dynamiczne. Mierzy się ją przy

pomocy młotów wahadłowych różnej konstrukcji. Miarą udarności jest ilość energii zużytej na

odkształcenie i zniszczenie próbki, może być ona odniesiona do jej początkowego przekroju. Dlatego

ma miano J (J skrót od Joul) lub J/m2.

Współczynnik tarcia jest to stosunek siły działającej stycznie do płaszczyzny (siły tarcia), po

której przesuwa się próbkę do siły normalnej, tj. dociskającej próbkę do tej płaszczyzny. Jest to

wielkość niemianowana.

Wytrzymałość dynamiczna na rozciąganie jest to stosunek siły dynamicznej powodującej

zniszczenie materiału do powierzchni początkowego przekroju poprzecznego próbki, czyli ma

wartość naprężenia (miano Pa). Jest to wielkość skorelowana z udarnością.

Wytrzymałość statyczna zwana wytrzymałością (bez przymiotnika) jest to stosunek siły

statycznej, która powoduje rozerwanie lub plastyczne odkształcenie próbki do powierzchni jej

początkowego przekroju poprzecznego i ma miano naprężenia (Pa). W przypadku włókien, nitek i

linek, dla których trudno wyznaczyć powierzchnię przekroju poprzecznego, pod wytrzymałością

rozumie się siłę zrywającą (miano N). W zależności od kierunku działania sił wyróżnia się

wytrzymałość na rozciąganie i ściskanie.

6

Zmęczenie materiału jest zjawiskiem polegającym na obniżaniu się jego wytrzymałości pod

wpływem długotrwałych obciążeń okresowo zmiennych, pomimo, że obciążenia te nie przekraczają

granicy plastyczności. Zmęczenie materiału jest spowodowane kumulowaniem defektów

strukturalnych w efekcie wielokrotnego przykładania obciążeń mechanicznych. Granicą zmęczenia,

zwaną również wytrzymałością zmęczeniową trwałą lub nieograniczoną, jest największa wartość

naprężenia zmiennego, która przy nieograniczonej liczbie cykli tego obciążenia nie powoduje

pęknięcia próbki.

 

 

 

6. Co to jest hartowanie stali?

(a) Nagrzewanie a potem szybkie studzenie, aby uzyskać drobnoziarnistą strukturę (X)

Komentarz: Tak, powoduje ono m.in. zwiększenie wytrzymałości stali, jej twardości i odporności na

ścieranie, ale obniża jej ciągliwość.

10

(b) Nagrzewanie a potem wolne chłodzenie, aby zmniejszyć naprężenia wewnętrzne ( )

Komentarz: Nie. Taki proces, zwany odpuszczaniem (wyżarzaniem odpuszczającym) jest obróbką

cieplną polegającą na nagrzaniu przedmiotów stalowych uprzednio zahartowanych do określonej

temperatury zależnej od pożądanego efektu, wygrzaniu w tej temperaturze, a następnie ochłodzeniu.

Obniża on naprężenia wewnętrzne, co stabilizuje rozmiary wyrobów stalowych w czasie, ale obniża

wytrzymałość, gdyż kryształy (ziarno) w stali zwiększają swe rozmiary, co zwiększa koncentrację

naprężeń na granicy faz.

(c) Nagrzewanie i studzenie w ciekłym azocie ( )

Komentarz: Nie. Taki proces uniemożliwia krystalizację stali. Dlatego materiał ma zupełnie inne

właściwości niż typowa stal będąca materiałem prawie krystalicznym.

(d) Bardzo długie nagrzewanie w temperaturze powyżej 800°C ( )

Komentarz: Nie. Taki proces powoduje znaczny wzrost ziaren i odwęglanie stali (utlenianie węgla do

CO2, który to gaz ulatnia się), co z kolei obniża wytrzymałość i twardość, ale zwiększa ciągliwość

stali.

 

 

7. Co to jest brąz?

(a) Stop żelaza z aluminium ( )

Komentarz: Nie. Taki stop nie ma praktycznego znaczenia w technice.

(b) Stop miedzi i cyny (X)

Komentarz: Tak. Brąz jest zazwyczaj stopem miedzi z 9-11% cyny. Może on zawierać też różnorodne

modyfikatory (dodatki stopowe) poprawiające określone jego właściwości użytkowe. Brąz berylowy

stosowany jest m.in. na panewki łożysk ślizgowych. Z brązu łatwo odlewa się złożone kształty, np.

rzeźby i dzwony. Odmianami tego materiału są brązy cynowo-cynkowe, ołowiowe i krzemowe. Te dwa

ostatnie nie zawierają cyny.

(c) Stop miedzi i cynku ( )

Komentarz: Nie, to jest mosiądz. Łatwo z niego odlewa się złożone kształty. Stosuje się go

powszechnie na armaturę do instalacji centralnego ogrzewania, gdyż nie powoduje korozji

elektrolitycznej w kontakcie z miedzią używaną na rury, a ma większą od miedzi wytrzymałość.

(d) Stop aluminium i cynku ( )

Komentarz: Nie, ten stop nazywa się cynkalem. Łatwo z niego odlewa się złożone kształty, np. figurek.

Pod nazwą cynkal występuje też jedna z odmian farb antykorozyjnych nakładanych na stal, cynk oraz

rdzę.

 

 

 

11. Czego miarą jest napięcie powierzchniowe?

(a) Zdolności do zwilżania (X)

Komentarz: Tak, czyli zdolności do rozpływania się cieczy na powierzchni ciała stałego, co jest

pierwszym etapem nieodzownym do uzyskania dobrego i równomiernego kontaktu między nimi.

Decyduje to m.in. o jakości sklejenia czy też trwałości połączenia lakieru oraz kleju z podłożem.

(b) Wytrzymałości powierzchniowa ( )

Komentarz: Nie. Taka wytrzymałość nie istnieje.

(c) Siły przeciwstawiającej się przesunięciu ( )

Komentarz: Nie, bo to współczynnik tarcia jest proporcjonalny do siły przeciwstawiającej się

przesunięciu, a nie napięcie powierzchniowe, chociaż wielkości to w przypadku zwilżonych

powierzchni są ze sobą związane.

(d) Lokalnego odkształcenia ( )

Komentarz: Nie, bo miarą lokalnego odkształcenia materiału pod działaniem nacisku na jego

powierzchnię, a wywieranego przez inne bardzo twarde ciało w postaci (zależnie od właściwości

badanego materiału i użytej metody) stożka, igły, piramidki lub kulki jest twardość.

 

 

 

17. Co to jest stal?

(a) Stop żelaza z aluminium ( )

Komentarz: Nie, stal jest stopem żelaza i węgla. Stop żelaza z aluminium nie ma znaczenia w praktyce

inżynierskiej, gdyż ma niski poziom właściwości użytkowych.

(b) Stop miedzi i cyny ( )

Komentarz: Nie, taki stop nazywa się brązem.

(c) Stop żelaza i węgla (powyżej 2%) ( )

Komentarz: Nie, taki stop nazywa się żeliwem.

(d) Stop żelaza i węgla (poniżej 2%) (X)

Komentarz: Tak, odpowiedź prawidłowa. Stal może zawierać też modyfikatory (dodatki stopowe, np.

krzem ułatwiający odlewanie cienkich ścianek czy chrom zwiększający odporność na działanie

kwasów a także nikiel, mangan, wolfram, kobalt), które poprawiają określone jej właściwości

użytkowe. Takie stale nazywamy stopowymi.

 

 

 

 

18. Jakie zmiany powoduje hartowanie stali?

(a) Zwiększenie wydłużenia przy zerwaniu ( )

Komentarz: Nie, nagrzewanie a potem szybkie studzenie stali nadaje jej drobnoziarnistą strukturę

krystaliczną, co powoduje m.in. zwiększenie wytrzymałości i odporności na ścieranie oraz zmniejsza

wydłużenie przy zerwaniu.

(b) Zwiększenie wytrzymałości (X)

16

Komentarz: Tak, odpowiedź prawidłowa, to jest najważniejszy obok wzrostu twardości efekt

hartowania. Proces ten zmniejsza rozmiary ziaren i zmniejsza ich rozrzut poprawiający rozkład

naprężeń między nimi, co decyduje o właściwościach wytrzymałościowych stali.

(c) Zmniejszenie wytrzymałości ( )

Komentarz: Nie, jest akurat na odwrót. Proces ten zmniejsza rozmiary ziaren i ujednorodnia ich

rozmiary, co poprawia rozkład naprężeń miedzy nimi, a skutkiem tego jest zwiększenie wytrzymałości.

(d) Poprawę właściwości ślizgowych ( )

Komentarz: Nie, hartowanie zmniejsza wprawdzie intensywność ścierania stali, ale to nie jest

równoznaczne ze zmniejszeniem współczynnika tarcia, szczególnie w początkowym okresie

użytkowania wyrobów. Podczas dłuższej eksploatacji, gdy powierzchnia wyrobu ulega zużyciu to

współczynnik tarcia wzrasta. Proces ten zachodzi jednak wolniej niż w przypadku stali nie

hartowanej, ale to nie jest najważniejsza cecha osiągnięta w wyniku hartowania.

 

 

 

 

22. Czego miarą jest wytrzymałość na rozciąganie?

(a) Statycznej siły odniesionej do pierwotnego przekroju poprzecznego, przy której badana

próbka pęka (X)

Komentarz: Tak, odpowiedź prawidłowa, to jest definicja wytrzymałości na rozciąganie. W mowie

potocznej często trwałość (czas do zerwania lub do zużycia) utożsamia się z wytrzymałością, co nie

jest prawidłowe.

(b) Udarności ( )

Komentarz: Nie, udarność jest miarą odporności na uderzenia i pośrednio wytrzymałości

dynamicznej. Wytrzymałość dynamiczną ocenia się wartością siły przykładanej dynamicznie (tj. z dużą

prędkością), albo pośrednio ocenia energią zużytą dla dynamicznego zniszczenia próbki zwaną

udarnością.

(c) Siły przeciwstawiającej się przesunięciu ( )

Komentarz: Nie, to jest siła tarcia.

(d) Lokalnego odkształcenia ( )

Komentarz: Nie, to jest twardość.

 

 

 

 

28. Dlaczego złote kolczyki błyszczą?

(a) Bo nie utleniają się (X)

20

Komentarz: Tak, to jest prawidłowa odpowiedź, gdyż utlenianie jest główną przyczyną matowienia

przedmiotów metalowych.

(b) Bo są polakierowane ( )

Komentarz: Nie, bo lakierowanie nie daje trwałego efektu, szczególnie w środowisku agresywnym, a

takim jest pot.

(c) Bo są wykonane za stopu złota i miedzi ( )

Komentarz: Nie, to daje kolor, ale nie trwałą gładkość powierzchni. Miedź łatwo wchodzi w reakcje

chemiczne, dlatego kolor powierzchni wyrobów zawierających ten metal, szczególnie przy dużym

stężeniu miedzi może ulec zmianie w efekcie korozji.

(d) Bo są wykonane ze stopu złota i srebra ( )

Komentarz: Nie, to rozjaśnia kolor biżuterii, ale obniża długotrwałość gładkości powierzchni, bowiem

srebro wchodzi w reakcje chemiczne z niektórymi czynnikami agresywnymi, dlatego powierzchnia

wyrobów zawierających ten metal, szczególnie przy dużym jego stężeniu, może ulec zmatowieniu a

czasem i korozji.

 

 

 

29. Co to jest mosiądz?

(a) Stop żelaza z aluminium ( )

Komentarz: Nie, taki stop nie ma praktycznie użytecznych właściwości.

(b) Stop miedzi i cyny ( )

Komentarz: Nie, to jest brąz.

(c) Stop miedzi i cynku (X)

Komentarz: Tak, odpowiedź prawidłowa, to jest definicja mosiądzu. Z tego stopu łatwo odlewa się

m.in. armaturę do centralnego ogrzewania, figurki, dzwony. Jest on wytrzymalszy od brązu, bo

zawiera twardy cynk. Jest on bardzo przydatny do obróbki plastycznej na zimno.

(d) Stop aluminium i cynku ( )

Komentarz: Nie, to jest cynkal, stop stosowany m.in. do odlewania figurek i innej galanterii

metalowej.

 

 

 

 

31. Z jakiego materiału najlepiej zrobić szybę w oknie?

(a) Ze szkła ołowiowego ( )

Komentarz: Nie, bo szkło ołowiowe jest zbyt drogie. Takie szkło stosuje się do wytwarzania naczyń

kryształowych.

(b) Z poliuretanu ( )

Komentarz: Nie, bo jest zbyt łatwo odkształcalny.

(c) Ze szkła sodowego (X)

Komentarz: Tak, odpowiedź prawidłowa, gdyż to jest najtańsze szkło, które spełnia wymogi

odpowiedniej przezroczystości i odporności na zarysowanie.

(d) Ze szkła wodnego ( )

Komentarz: Nie, bo szkło wodne jest cieczą służącą m.in. do obniżenia chłonności wody np. przez

mury.

 

 

33. Czego miarą jest twardość?

(a) Wytrzymałości statycznej ( )

Komentarz: Nie, bo wytrzymałość statyczną ocenia się siłą obciążającą próbkę podczas jej

statycznego niszczenia. Ta wielkość może, ale nie musi być skorelowana z twardością.

(b) Wytrzymałości dynamicznej ( )

Komentarz: Nie, bo wytrzymałość dynamiczną ocenia się albo siłą obciążającą albo energią

pochłoniętą przez próbkę podczas jej dynamicznego niszczenia. Ta wielkość nie musi być skorelowana

z twardością.

(c) Siły przeciwstawiającej się przesunięciu ( )

Komentarz: Nie, to współczynnik tarcia jest proporcjonalny do siły przeciwstawiającej się

przesunięciu.

(d) Lokalnego odkształcenia przy określonym obciążeniu (X)

Komentarz: Tak, odpowiedź prawidłowa. Miarą odkształcenia materiału pod działaniem nacisku na

jego powierzchnię, a wywieranego przez inne bardzo twarde ciało w postaci (zależnie od właściwości

badanego materiału i użytej metody) stożka, igły, piramidki lub kulki jest twardość. Wtedy materiał

odkształca się tylko lokalnie, a nie w całej masie.

 

43. Do jakiej temperatury może długo pracować żeliwo nie odkształcając się pod dużym

obciążeniem?

27

(a) do 150°C ( )

Komentarz: Nie, gdyż może pracować długo w wyższych temperaturach.

(b) do 280°C (X)

Komentarz: Tak, odpowiedź prawidłowa, gdyż zależnie od składu żeliwa w temperaturach 280-360°C

zaczynają zachodzić w nim przemiany fazowe, co zmienia jego właściwości.

(c) do 500°C ( )

Komentarz: Nie, gdyż w takiej temperaturze zachodzą przemiany fazowe, co zmienia jego

właściwości. W takich temperaturach prowadzi się wyżarzanie odprężające, które powoduje zanik

naprężeń własnych.

(d) do 800°C ( )

Komentarz: Nie, gdyż w takiej temperaturze zachodzą intensywnie przemia...

Zgłoś jeśli naruszono regulamin