systemy sciaga(1).doc

1.Def. funkcjonalna: TRANSPORT – to przestrzenna zmiana miejsca przebywania osób i ładunków, lub inaczej transport to pokonanie przestrzeni (przeszkody wynikającej z odległości) za pomocą odpowiedniego nakładu pracy środków i ludzi w celu udostępnienia dóbr znajdujących się poprzednio poza zasięgiem użytkowników.

Def. utylitarna: TRANSPORT – to przemieszczanie, w wyniku którego następuje zmiana wartości użytkowej (potencjalnej) dobra w miejscu odległym od miejsca konsumpcji tegoż dobra, w wartość użytkową rzeczywistą w miejscu konsumpcji przewiezionego dobra.

Def. produkcyjna: Transportem nazywamy zespoloną działalność ludzi i środków pracy, związaną z celowym przemieszczaniem osób i ładunków w przestrzeni. Przemieszczenie to jest wydzielone pod względem technicznym, organizacyjnym i ekonomicznym z innych działalności gospodarczych. Techniczne wyodrębnienie oznacza, że czynności transportowe są wykonywane za pomocą specjalnej techniki i specjalnych urządzeń przeznaczonych tylko do transportowania. Organizacyjne wyodrębnienie oznacza, że usługi transportowe świadczone są przez osoby fizyczne i prawne, np. przedsiębiorstwa zajmujące się wyłącznie lub głównie świadczeniem usług transportowych. Ekonomiczne wyodrębnienie polega na tym, że usługi transportowe świadczone są odpłatnie, a dochody z tych usług, podobnie jak koszty związane z ich wykonywaniem wpływają na wynik finansowy przedsiębiorstw transportowych.

2.Transport jest procesem wytwórczym w efekcie, którego powstaje produkt o charakterze nieuprzedmiotowionym, określanym jako usługa transportowa.

Główne cechy usługi transportowej to:

1.          Wtórny i komplementarny charakter zapotrzebowania na usługi transportowe. Popyt na usłg.trans. wywoływany jest zawsze popytem pierwotnym(popyt na określone dobro i chęć znalezienia się w określonym miejscu przestrzeni i w określonym czasie.

2.          Nieuprzedmiotowiony charakter usługi transportowej.Usługi transportowej nie można wyprodukować na zapas, a tym samym nie można jej składować. Brak rzeczowej postaci usługi transportowej sprawia, że usługa ta przestaje istnieć z chwilą jej wykonania. Nie ma możliwości poprawy usługi transportowej po jej wykonaniu.

3.          Produkcyjność transportu.Z technicznego punktu widzenia transport produkuje usługi. Będąc działalnością usługową jest zarazem dziedziną produkcji materialnej i stanowi dział gospodarki narodowej wytwarzający dochód narodowy.

4.          Różnorodność podstawowych elementów (gałęzi) transportu. Transport jest wielogałęziowym działem gospodarki narodowej, przy czym każda z gałęzi transportu, pomimo że realizuje taki sam cel-przemieszczanie, jednak ma odmienną niekiedy trudno porównywalną charakterystykę techniczną, technologiczną i organizacyjną.

3.POTRZEBA TRANSPORTOWA – jest to zgłaszana przez gospodarkę narodową i społeczeństwo potencjalna, wyodrębniona oferta przemieszczania osób i ładunków w danym okresie i na określoną odległość.

Źródła potrzeb transportowych – najważniejszym i pierwotnym źródłem potrzeb transportowych jest przestrzenna niezgodność pomiędzy elementami niezbędnymi do dowolnej działalności człowieka.

Ogólnie można powiedzieć, że potrzeby transportowe związane są:

-bezpośrednio lub pośrednio z produkcyjną działalnością człowieka-potrzeby natury obiektywnej (obligatoryjne): konieczność realizacji procesu produkcji, przejazdy pracownicze, służbowe, uczniowskie.

-pozaprodukcyjną sferą życia społecznego- potrzeby o charakterze subiektywnym: zaspokajanie potrzeb kulturalnych, udział w życiu społecznym, politycznym, rodzinnym, towarzyskim, rekreacja oraz uprawianie sportu i turystyki.

4.Funkcje transportu:

1.Obszarem działania transportu jest cały kraj i cała gospodarka narodowa, co oznacza, że świadczy on usługi transportowe dla wszystkich gałęzi gospodarki w czasie i przestrzeni

2.Transport jest instrumentem technicznym i organizacyjnym, zarówno krajowej jak i międzynarodowej wymiany dóbr w układzie międzygałęziowym, jak i międzyobszarowym. Z tej relacji transport, w pewnym sensie, jest uniwersalnym kooperantem wszystkich gałęzi gospodarki narodowej, przedsiębiorstw, instytucji i innych zakładów pracy, których działalność jest uwarunkowana wykonaniem określonych czynności przed i poprodukcyjnych.

3.Transport jest ważnym czynnikiem współdziałającym i warunkującym wytwarzanie produktu społecznego oraz wpływającym na kształtowanie dochodu narodowego. Dlatego też transport zaliczany jest do jednej z gałęzi gospodarki narodowej.

4.Transport jest istotnym elementem przestrzennego zagospodarowania kraju, zwłaszcza lokalizacji i rejonizacji produkcji, umożliwia dostępność do źródeł surowcowych oraz wpływa na rozwój skupisk ludzkich i ich funkcjonowanie społeczne, polityczne, kulturalne i gospodarcze tak w skali krajowej, jak i międzynarodowej.

5.Transport jest środkiem technicznym, zaspokajającym zbiorowe i indywidualne potrzeby komunikacyjne ludności.

6.Transport powinien zaspokajać wszystkie potrzeby transportowe kraju, a więc powinien reprezentować potencjał zdolny do pokonywania szczytowych natężeń w potrzebach transportowych (popyt na usługę transportową), jak również potencjalnych (przyszłych) potrzeb transportowych. Z tego też względu rozwój transportu zarówno w sensie sieci transportowej (dostępności) jak i w sensie zdolności transportowej powinien wyprzedzać ogólny rozwój gospodarczy, tak aby stać się czynnikiem pobudzającym a nie hamującym ten rozwój.

5.proces transportowy – jest to zbiór (zespół) różnorodnych czynności związanych z przedmiotem transportu, występujących w określonej kolejności i wzajemnie ze sobą powiązanych w czasie i przestrzeni, których wykonanie jest niezbędne do przemieszczenia ładunków z miejsc produkcji do miejsc konsumpcji oraz osób z początkowych do końcowych punktów podróży.

Proces przewozowy – to zespół różnorodnych czynności związanych ze środowiskiem transportowym, występujących w czasie i przestrzeni, których wykonanie jest niezbędne, aby środek transportu mógł dokonać przemieszczenia ładunków lub osób.

Różnica pomiędzy procesem transportowym i procesem przewozowym polega na tym, że sa to dwa różne procesy: proces trans.- to zbiór czynności wykonywanych z ładunkiem, proces przewozowy- zbiór czynności wykonywanych ze środkiem transportu.

6.Przebieg procesu transportowego z punktu widzenia organizatora transportu można podzielić na następujące fazy:

1.koncepcyjne przygotowanie procesu przemieszczania

Opracowanie planu przemieszczania ładunku. Na tym etapie podejmowane są przez organizatorów procesu transportowego podstawowe decyzje dotyczące przebiegu procesu transportowego.Jeśli chodzi o czas i miejsce, to są one podejmowane głównie przed i w trakcie negocjacji kontraktu kupna–sprzedaży towaru, ale przede wszystkim po jego zawarciu.

2.przygotowanie ładunku do przewozu

(często przy udziale producenta)

to głównie: opakowanie towaru, oznakowanie przesyłki, kontrole ilościowe i jakościowe, konsolidacja ładunku, przystosowanie odpowiedniej dokumentacji (certyfikatów) stosowane do wymogów zarówno zawartych w kontrakcie handlowym, jak i wynikających z określonych przepisów w kraju eksportera, importera i tranzytowych, a także z przewozu określoną gałęzią transportu.

3.organizacja procesu przemieszczania

realizacja opracowanej już wcześniej koncepcji przewozu: wybór optymalnego wariantu przewozu (wybór środka transportu, wybór przewoźnika, wybór trasy), wybór innych podmiotów biorących udział w procesie transportowym, zawieranie umów z w/w podmiotami, wypełnianie dokumentów przewozowych – listów przewozowych

4.fizyczne przemieszczanie ładunku

W tym czasie organizator głównie zajmuje się awizacją ładunku

5.obsługa procesu od strony prawno – finansowej

Do tej fazy zalicza się takie czynności jak: ubezpieczenie ładunku, dochodzenie roszczeń związanych z realizacją transportu, występowanie w arbitrażu, nadzór celny.

6.analiza i ocena kosztów przebiegu procesu transportowego

Ocena ta ma na celu przede wszystkim dostarczenie materiału i informacji do podejmowania właściwych decyzji w następnych procesach transportowych.

7.Czynniki wpływające na przebieg procesu transportowego i mierniki oceniające jakość tego procesu.

Czynniki:

-Ładunek będący przedmiotem przewozu(jego rodzaj, ilość, wymiary, właściciel) lub pasażer.

-warunki na jakich kontrakt został zawarty

-wymogi nadawcy/odbiorcy ładunku dotyczące czasu i terminu dostawy oraz opakowania.

-zasięg gestii transportowej eksportera i importera w przewozach międzynarodowych

-technologia i trasa przewozu oraz gałąź transportu,

-liczba podmiotów zaangażowanych w proces transportowy i zakres świadczonych przez nich usług.

Mierniki jakościowe oceny przebiegu procesu transportowego.

1.          terminowość – towar powinien być dostarczony w określonym, uzgodnionym terminie

2.          krótki czas trwania, gdyż ogranicza to okres zamrożenia środków obrotowych, zmniejsza możliwość straty jakości towaru itp.

3.          pewność – co do terminu i kosztów przewozu, a ma to szczególne znaczenie kiedy odbiorca wprowadził zasady JIT – just in time delivery

4.          bezpieczeństwo – towar powinien dotrzeć do odbiorcy w stanie nieuszkodzonym

9.Czynniki, które określają przydatność poszczególnych gałęzi transportu w przewozach.

-czynniki określające przydatność poszczególnych gałęzi transportu z punktu widzenia relacji przestrzennej przewozu

-czynniki określające przydatność poszczególnych gałęzi transportu z punktu widzenia wymagań przemieszczanego ładunku (wymagań pasażera)

-czynniki określające przydatność poszczególnych gałęzi transportu z punktu widzenia czasu trwania transportu

-czynniki określające przydatność poszczególnych gałęzi transportu z punktu widzenia wysokości kosztów transportu

8.Szanse dla Polski związane z integracją z Unią Europejską w sferze transportu:

większy dostęp do europejskiej sieci międzynarodowych usług transportowych (więcej informacji o rynkach i ładunkach, możliwość tworzenia ugrupowań firm)

wzrost tranzytu przez Polskę, pozwalającego na większe wykorzystanie rezerw przepustowości polskiej infrastruktury transportowej i na poprawę bilansu płatniczego kraju

włączenie Polski w sieć europejskiej infrastruktury transportowej w uzgodnionych standardach technicznych

przyspieszenie budowy autostrad i modernizacji szybkich linii kolejowych w wyniku większego zainteresowania inwestycjami w tym zakresie ze strony kapitału zachodniego

intensyfikacja konkurencji między firmami transportowymi, co prowadzi do przezwyciężenia monopolizacji rynków, obniżki cen usług oferowanych klientom

poprawa jakości usług oferowanych klientom

upowszechnienie w Polsce najlepszych światowych rozwiązań technologicznych i organizacyjnych w zakresie transportu i spedycji

racjonalizacja struktury organizacyjnej i własnościowej polskiego transportu

znalezienie właściwego zakresu i form prywatyzacji w oparciu o doświadczenia państw członkowskich Unii Europejskiej

wykorzystanie zachodnioeuropejskich rozwiązań stosowanych w ochronie środowiska naturalnego i społecznego przed zagrożeniami i szkodami powodowanymi przez transport

upowszechnienie sprawdzonych w Europie Zachodniej sposobów zwiększania bezpieczeństwa przewozów i ruchu drogowego

wzmocnienie i przyspieszenie globalnego procesu integracyjnego Polski z Unią Europejską w wyniku scalenia polskiego systemu transportowego z systemami europejskimi

Zagrożenia dla Polski związane z integracją z Unią Europejską w sferze transportu:

zjawisk transportowych w postaci:

nieuczciwej konkurencji (może ulec intensyfikacji)

utrzymanie się chronicznej nadpodaży usług prowadzącej do brutalizacji konkurencji między firmami przewozowymi (zwłaszcza samochodowymi)

nadmiernego rozwoju samochodowego w porównaniu z transportem kolejowym i wodnym, co będzie oznaczało intensyfikację zagrożeń ekologicznych

nadmiaru administracyjnych środków regulacji rynku transportowego, co ma obecnie miejsce w Unii Europejskiej

ryzyko potraktowania polskiego obszaru transportowego przez zachodnie podmioty gospodarcze, jako obszaru wyłącznie tranzytowego na wschód (wykorzystanie tylko dogodnych polskich korytarzy transportowych bez implantowania działalności gospodarczej przy tych korytarzach) – ryzyka tego nie będzie, gdy strona polska zadba o inwestycje towarzyszące budowie dróg ekspresowych i szybkich linii kolejowych

duże prawdopodobieństwo nienadążania inwestycji w polskiej infrastrukturze transportowej w ślad za intensyfikacją rynku na polskich szlakach drogowych i kolejowych

upadek polskich portów i żeglugi morskiej wobec dogodniejszych i szybszych systemów transportowych, logistycznych i dystrybucyjnych tworzących na zapleczu takich portów jak Hamburg, Brema, Rotterdam, Antwerpia

nasilenie się bankructw polskich małych firm transportowych i spedycyjnych, słabych kapitałowo i narażonych na skutki zaostrzonej i często nieuczciwej konkurencji

pojawienie się i nasilenie trwałej kongestii (trudności) na najważniejszych szlakach tranzytowych i polskich przejściach granicznych

pojawienie się większej ilości ładunków niebezpiecznych przewożonych przez Polskę w relacji Zachód – Wschód i zwiększeniem się liczby wypadków drogowych

wzrost kosztów zewnętrznych (ekologicznych i powypadkowych) transport na terenie Polski

10.wielkość przewozów oraz praca przewozowa polskiego systemu transportowego w przewozach pasażerskich i towarowych.