Największe znaczenie dla rozwoju sztuki w Egipcie miały warunki geograficzne oraz religia pozostająca w ścisłym związku z ustrojem. Regularne wylewy Nilu wyznaczały stały rytm zajęć, regulowały tryb życia Egipcjan.
Religia miała charakter politeistyczny (wielobóstwo). Decydujące znaczenie miała wiara w życie pozagrobowe.
Chronologiczny podział dziejów:
STARE PAŃSTWO (XXIX -XXI. w pne)
REDNIE PAŃSTWO (XXI - XVI w pne.)
NOWE PANSTWO (XVI - XI w pne.)
EPOKA PÓNA (XI - IV w pne.)
EPOKA GRECKO - RZYMSKA ( VI w pne - VII w ne)
Architektura: Architekturę Egiptu można podzielić na: grobowcową (sepulkralną ) i świątynną ( sakralną). Pierwotną formą grobowca była mastaba - budowla o ukośnych ścianach z kamienia lub cegły. Komora grobowa znajdowała się pod ziemią. Faraonowie wznosili grobowce - piramidy. Do najstarszych należy piramida schodkowa Dżesera (Stare Państwo). Z tego samego okresu pochodzi zespół grobowców w Gizie , na który składają się piramidy: Cheopsa, Chefrena, Mykerinosa, sfinks o twarzy faraona Chefrena, kompleks świątyń grobowych oraz mastaby wyższych urzędników.
W okresie Nowego Państwa wykształciła się forma grobowców kutych w skale. Największa ich liczba znajduje się w Dolinie Królów i Dolinie Królowych naprzeciw Karnaku i Luksoru. Tu znajduje się też grobowiec Tutenchamona odkryty w 1922r.
świątynie: W zależności od sposobu wykonania są to świątynie kute w skale lub wolno stojące. Do najsławniejszych kutych w skale należą: świątynia Ramzesa II i Nefertari w Abu Simbel. W okresie Nowego Państwa uformowany został kanon budowy świątyń wolno stojących. Ilustruje go świątynia Chonsu w Karnaku, lub Horusa w Edfu. Właściwą świątynię poprzedza tam aleja sfinksów wiodąca od przystani na Nilu. Wejście do świątyni znajduje się między dwiema wieżami (pylonami). Wszystkie pomieszczenia świątynne następujące po sobie były coraz mniejsze.
Cechą wyróżniającą architekturę egipską jest jej monumentalizm. Stosowane są formy zwarte, wielkie, silnie uproszczone, ciężkie i statyczne.
Rzeźba: Monumentalna rzeźba egipska - posagi władców i bóstw wykonywano w granicie i bazalcie, drobne rzeźby w drewnie i glinie. Rzeźbę pełną i reliefy malowano (polichromowano). W rzeźbie monumentalnej obowiązywał kanon, stosowany od okresu Starego państwa. Układ frontalny, twarz i ciało faraona i bóstwa w ponadczasowej młodoci. W rzeźbie oficjalnej stosowano hierarchię wielości postaci uzależnioną od funkcji społecznej portretowanych. Cechy rzeźby to: dostojeństwo, surowość, prostota, statyka.
Relief i Malarstwo: Zdobią one mury i kolumny grobowców i świątyń. Tematyka to: sceny religijne, sceny batalistyczne, polowania, sceny z uczt, zajęcia codzienne. Funkcja reliefów i malowideł była podwójna: ideologiczna i dekoracyjna.
Podobnie jak w architekturze i rzeźbie także w malarstwie i reliefie obowiązywał kanon. Schemat postaci ludzkiej polegał na przedstawieniu głowy profilem, oka na wprost, tułowia na wprost, nóg profilem. Jest to wynik przedstawiania wiedzy o wiecie a nie obserwacji. Przestrzeń również ukazywano w sposób umowny ( tak zwana perspektywa: rzędowa, kulisowa, hieratyczna, topograficzna).
Malarstwu i reliefom towarzyszyły znaki pisarskie - hieroglify, które rozwinęły się z pisma obrazkowego. Najważniejszymi środkami wyrazu były: płaska plama czystej barwy i cienki kontur.
Sztuka czasów Echnatona:
Faraon Amenhotep IV - Echnaton panował w latach 1379 -1362. Zerwał z politeizmem, zainaugurował kult jednego boga- słońca Atona. Przeniósł stolicę do Tell el Amarna. Zerwał z kanonem przedstawieniowym. Portrety Echnatona i jego żony Nefretete ukazują realistycznie rysy pary królewskiej, a nawet wady budowy ciała. Najpopularniejszym dziełem okresu Tel el-Amarna jest rzeźbiarskie popiersie królowej Nefretete.
Lektura:
Kazimierz Michałowski, Nie tylko piramidy, W-wa 1966. Wiedza Powszechna.
Zenon Kosidowski, Gdy słońce było bogiem, W-wa 1969 Iskry.
Jadwiga Lipińska, Sztuka egipska, W-wa 1982 WaiF
Sztuka WIATA, tom 1, W-wa 1989 Arkady
YourBrightLuna