Etyka jest nauką filozoficzną, zajmuje się tym co jest dobre i złe, pod względem moralnym oraz analizuje postępowanie człowieka, w którym to dobro i zło moralne uzewnętrznia się. Etyka zajmuje się czynem ludzkim
Przedmiotem zainteresowania etyki jest czyn ludzki
Etyka
- filozofia moralności (metaetyka) jest to nauka o etyce, daje podstawę do zrozumienia norm moralnych i ocen
- etyka opisowa: podchodzi do zjawiska moralności w sposób opisowy bez wartościowania(bez oceniania):
a) psychologia moralności od strony subiektywnych przeżyć człowieka
b) socjologia moralności bada moralność jako zjawisko społeczne
c) historia moralności bada moralność w trakcie wieków
- Etyka normatywna (właściwa) zajmuje się tym co jest dobre i złe pod względem moralnym i jak należy postępować
- Ogólna daje normy postępowania dla każdego człowieka bez względu na kwalifikacje
- Szczegółowa to najczęściej etyka zawodowa czyli daje normy postępowania dla konkretnych sytuacji
Summum Bonum (dobro najwyższe) 3 podstawowe stanowiska w sporze
1) Eudajmonizm (szczęście) Czyn jest moralnie dóbr wtedy, gdy uszczęśliwia swojego sprawcę. Epikur- szczęście =maksimum przyjemności ; Św. Augustyn- szczęści =bycie blisko Boga
2) Deontonomizm Czyn jest moralnie dobry przez to że jest zgodny z nakazem stosownego autorytetu
3) Personalizm Czyn jest moralnie dobry, przez to, że jest aktem szacunku dla drugiego człowieka tylko z tego powodu, że jest człowiekiem
Normy nakazujące
Wzory osobowe są to postacie faktyczne lub fikcyjne, które posiadają zespół cech moralnie cenionych
deały społeczne instytucje lub stowarzyszenia, które mają za zadanie wskazywać normy moralne w życiu społecznym
Sankcje (kary) za nieprzestrzeganie uznanych norm moralnych
Etyka medyczna
Etyka zawodowa jest to zbiór norm moralnych dla danego zawodu
Etyka zawodowa jest to zbiór norm wynikających z tradycji zawodu z kultury narodowej i z podstawowych wskazań, przyjętych w danym społeczeństwie, a zastosowanych do konkretnego zawodu.
Zawody, dla których tworzy się etykę zawodową
1. Jeśli bezpośrednim przedmiotem ich oddziaływania jest człowiek
2. Kiedy istnieje kontakt z wartościami najwyższego rzędu, np. życie i zdrowie, wolność, sprawiedliwość
3. Kiedy istnieje duża samodzielność w wykonywaniu obowiązków zawodowych
Funkcje etyki zawodowej:
1) Reguluje stosunki wewnątrz grupy zawodowej
2) Określenie stosunku przedstawicieli danej grupy zawodowej do przedmiotu działania (przedmiot ludzki)
3) Zabezpieczenie przedstawicieli zawodu przed niebezpieczeństwami moralnymi
4) Utrwalenie prestiżu zawodu w społeczeństwie
5) Wzbogacenie moralności ogólnej przedstawicieli danego zawodu
Koncepcje etyczne w praktyce medycznej
Pryncypializm (etyka 4 zasad)
I ) zasada tej koncepcji to zasada szacunku dla autonomii pacjenta – zgodnie z tą zasadą należy poinformować pacjenta o wszystkich wykonywanych względem niego, działaniach i uzyskać na te działania zgodę, zgoda pacjenta jest świadoma gdyż:
· pacjent ma zdolność do czynności prawnych
· został poinformowany o zabiegu
· rozumie przekazane mu informacje
Od 16 roku życia zgodę podpisują opiekunowie
Od 16 do 18 zgoda podwójna rodzic i nastolatek
Po 18 roku życia zgoda osoby leczonej
II) zasada „Dobro Czynienia”
III. Zasada „Nieszkodzenia”
Przestrzeganie tych zasad polega na wyborze takiego działania, które przy najmniejszym ryzyku szkody przyniesie jak najwięcej korzyści.
IV. Zasada „Sprawiedliwości” wiąże się z zakazem wszelakiej dyskryminacji zwłaszcza przy rozdziale deficytowych środków medycznych.
Pomiędzy pierwszymi trzema zasadami dochodzi często do konfliktu, który jest nazywany sporem o granice paternalizmu w medycynie.
Koncepcja paternalizmu (pater =ojciec) polega na ograniczeniu autonomii pacjenta dla jego dobra (np. niepoinformowanie pacjenta o dokładnej diagnozie choroby w ochronie przed załamaniem psychicznym)
Według tej teorii każdy człowiek jest traktowany jako osoba, ponieważ każdy posiada godność osobową. Dlatego każdemu człowiekowi należny jest szacunek. Podstawową wartością tej teorii jest życie dlatego określa się ją etyką świętości życia., oznacza to że nie ma zgody etyków personalizmu takie działania jak aborcja, eutanazja eksperymenty na embrionach itp.
Jednak w ramach tej etyki funkcjonują dwie zasady pozwalające w określonych okolicznościach na rezygnację z walki o życie za wszelką cenę. Są to ZASADA PODWÓJNEGO SKUKU i zasada środków ZWYCZAJNYCH i NADZWYCZAJNYCH.
Zasada podwójnego skutku mówi, że jeśli naczelnym celem działania jest dobro a uboczne skutki są złego takie działanie może być usprawiedliwione, ale tylko wtedy kiedy te skutki dopuszczamy ale ich nie zakładamy.
Zasada środków zwyczajnych nadzwyczajnych
(proporcjonalnych i nieproporcjonalnych) mówi, że można odstąpić od zastosowania specjalistycznych środków medycznych, kiedy wiemy, że nie przyniosą one trwałego spodziewanego efektu (np. rezygnacja z uciążliwej terapii w przypadku chorego umierającego) Wszystkie inne działania jak żywienie czy pielęgnacja należą się choremu do końca.
Koncepcja etyczna utylitaryzmu
(utylitas =użyteczny)
podstawową zasadą tej teorii jest
zasada użyteczności , która głosi jak najwięcej szczęścia dla największej liczby ludzi” czyli czyn jest moralnie dobry wtedy gdy jego skutki przyczyniają się do szczęścia innych osób Według utylitarystów życie ma wartość kiedy ma jakość, dlatego etyka ta jest często określana etyką jakości życia. Etycy utylitaryzmu inaczej niż etycy katoliccy definiują pojęcie osoby, według nich nie każdy człowiek jest osobą i nie tylko ludzie mogą być osobami. Osobą jest istota świadoma a to oznacza, że np. płód czy noworodek nie może być określony jako osoba, dlatego dlatego utylitaryści są zwolennikami aborcji i eutanazji.
Etyka Troski
Podstawową wartością tej koncepcji jest troska, można mówić o dwóch wymiarach troski, o trosce technicznej, która polega na wykonywaniu czynności opiekuńczych i o trosce emocjonalnej, która wyraża się we współczuciu i miłosierdziu. Tak rozumiana troska często bywa ograniczona wartością sprawiedliwości, która każe pamiętać o wszystkich potrzebujących i o samym dawcy troski (pracowniku służby zdrowia)
Wartości w etyce medycznej
Aksjologia – nauka o wartościach (filozofia wartości) próbuje zdefiniować czym jest wartość , jak istnieje wartość i schierarchizowanie wartości ważne dla człowieka. Wśród wartości ważnych dla medycyny wymienia się przede wszystkim:
1. Życie
2. Zdrowie – mówi się o dwóch modelach postrzegania zdrowia i medycyny. Po pierwsze model BIOMEDYCZNY w którym zdrowie to brak choroby, a leczenie polega tylko na naprawieniu zepsutego narządu. W tym modelu pacjent postrzegany jest głównie jako organizm biologiczny, ma być wierny i podporządkowany pracownikowi służby zdrowia. Po drugie model AKSJOLOGICZNY
Gdzie zdrowie traktowane jest jako dobrostan bio-psych-społeczny i duchowy a nie tylko brak choroby czy kalectwa. W tym modelu pacjent postrzegany jest jako istota wielo wymiarowa i w każdym wymiarze powinien być leczony. Ma też swoje prawa i jest partnerem pracownika służby zdrowia.
3. Wolność
4. Człowiek
5. Sprawiedliwość
6. Bezpieczeństwo
7. Poufność
8. Troska
9. Intymność
10. Zaufanie
11. Cierpliwość, wyrozumiałość
12. Szacunek
Valkyria_21