Historia starożytnych greków (tom 3) - Benedetto Bravo, Ewa Wipszycka.pdf

(1911 KB) Pobierz
Historia starożytnych greków (tom 3) - Benedetto Bravo, Ewa Wipszycka
Benedetto Bravo, Ewa Wipszycka
Historia starożytnych Greków
tom III
Okres hellenistyczny
Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 1992
Spis treści
I. Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . 5
c~~ri.sche-
Uwagi wstępne na temat treści tego tomu i jej układu . .
. . .
. . 5
Źródła . . . . . . . . . . . . . . . . I1
Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
II. Historia polityczna lat 323 - 272 . . . . . . . . . . 20
Początek nowej epoki. Warunki kompromisu po śmierci Aleksandra .
. !
20
xford
Logika nowych czasów. Warunki i cele wojen . . . . . . . . . 21
Rewolty Greków . . . . . . . . . . . . . . . . 23
velock, Od śmierci Aleksandra do spotkania w Triparadejsos . . . . . .
24
Wydarzenia lat 321 -316 . . . . . . . . . . . . . . 24
Wolność dla miast greckich . . . . . . . . . . . . 26
Wojna L Antygonem 3l6 - 301 "Rok królów" . . . . . . . . . 26
Demetriusz Poliorketes. Fortuna i klęska . . . . . . . . . . 29
Wzrost potęgi Lizymacha. Jego śmierć . . . . . . . . . . . 29
Inwazja Celtów . . . . . . . . . . . . . . . 30
Początki kariery Pyrrusa . . . . . . . . . . . . . . 31
Działania wojenne Pyrrusa w Macedonii i Grecji . . . . . . . 34
Rzut oka na dalsze dzieje hellenizmu . . . . . . . . . . . 35
n.. op. Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
III, Charakterystyka monarchii hellenistycznej i sztuki wojennej
tej
epoki . . . . . . . . . . . . . . . 39
Król . . . . . . . . . . . . . . . 39
Miejsce wojny i zwycięstwa w ideologii monarchii . . . . . . .
40
tamże, Królewskie cnoty . . . . . . . . . . . . . . 41
Kult władców . . . . . . . . . . . . . . 41
Król a bogactwo . . . . . . . . . . . . . 42
Charakter monarchii . . . . . . . . . . . . . . . . 44
Hellenistyczni królowie a wschodni poddani i wschodnie
wzory królewskiej
ideologii . . . . . . . . . . . . . . . 45
Sprawy dyskusyjne. Personalistyczna wizja historii politycznej
hellenizmu . 47
Liczebność armii. Armia w marszu . . . . . . . . . . . . 50
i.it., Rekrutacja armii . . . . . . . . . . . . . . . 52
Typy oddziałów . . . . . . . . . . . . . . 54
Słonie . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
rr nnd Taktyka czasów hellenistycznych: wielkie bitwy . . . . . . ' .
. . 58
Sztuka oblężnicza . . . . . . . . . . . . . . . 60
irr·oiu.
Wojna na morzu . . . . . . . . . . . . 65
Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . 69
549
IV. Grecja właściwa i Macedonia . . . . . . . . . _
70
Źródła . . . . . . . . . . . . . . . . . .
70
Ludność i zasoby Macedonii . . . . . . . . . . . '
71
Miasta. Organizacja państwa macedońskiego . . . . . . . .
73
Strona 1
Historia starożytnych greków (tom 3) - Benedetto Bravo, Ewa Wipszycka
Sprawy dyskusyjne. Charakter monarchii macedońskiej . . . . ~
74
Sytuacja zewn~irztia Macedonii: granica północna . . . . . . ~ ~
77
Sytuacja zewnętrzna Macedonii: Tessalia . . . . . ~
78
Charakterystyka sytuacji w Grecji właściwej w 111 w. Stosunki między
polis
a królami . . . . . . .
. . . . . . . . . . .
78
Polis Grecji właściwej: Ateny i Sparta . . . . . . . . . .
81
Polis Grecji właściwej: Związek Etolski . . . . . . . . . . .
82
Sytuacja społeczna w Grecji właściwej w III w. . . . . . . . . .
85
Pocz4tki panowania Antygona Gonatasa . . . . . . . . ~ ~
87
Konflikt macedońsko-ptolemejski. Wojna chremonidejska . . . . - .
87
Uzurpacja Aleksandra, syna Kraterosa . . . . . . . . . . .
89
Powstanie Związku Achajskiego i początki kariery Aratosa . . . . . .
89
Organizacja Związku Achajskiego
Kryzys w Sparcie. Reformy Agisa łV . . . . . . . . . . .
93
Panowanie Demetriusza II . . . . . . . . . ~ ~ ~ ~ ~
ys
Wydarzenia na terenie Ilirii. Pierwsza interwencja Rzymu na Półwyspie
Bałkańskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
96
Początki panowania Antygona Dosona . . . . . . . . .
98
,
wojny Związku Achajskiego ze
Sytuacja na Peloponezie w przededniu
Spartą
99
Sparta. Rządy Kleomenesa III . . . . . . . . . . . . . 100
Wojna Sparty ze Związkiem Achajskim . . . . . . . . . . .
101
Antygon Doson na Peloponezie. Powstanie Przymierza Hellenów . . . .
103
Początki panowania Filipa V. Wojna sprzymierzeńcza . . . . . . .
103
11 wojna iliryjska (219 r.) . . . . . . . . . . . . . . 104
1 wojna macedońska (215 - 205 r.) _ _ . . . . . . . . . .
105
Działania Filipa V w Azji Mniejszej . . . . . . . . . . . .
106
Sprawy dyskusyjne. Charakter i cele polityki Rzymu na Półwyspie Bał-
kańskim . . . . . . . . . . . . . . . . . .
108
II wojna macedońska (200- 196 r.) . . . . . . . . . . . .
113
Organizacja Grecji przez Flamininusa . . . . . . . . . . .
114
Sprawa Nabisa . . . . . . . . . . . . . . . . . 115
Wojna Etolów i Antiocha III przeciwko Rzymowi (192 - 189 r.) . . . .
117
Koniec panowania Filipa V . . . . . . . . . . . . . .
117
Panowanie Perseusza. III wojna macedońska (171 - 168 r.) . . . . .
118
Organizacja Macedonii i Grecji po III wojnie macedońskiej . . . . . .
120
Powstanie Andriskosa. Macedonia prowincją (148 r.) . . . . . . .
121
Wojna achajska (146 r.) . . . . . . . . . . . . . . .
122
Objęcie Grecji właściwej systemem prowincjonalnym . . . . . . . .
123
Sprawy dyskusyjne. Problemy demograficzne Grecji późnego hellenizmu . .
.
124
Kryzys i odrodzenie. Grecja w I w. p.n.e. i w 1 w. n.e. . . . . .
127
Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . .
129
V. Greckie polis Zachodu . . . . . . . . .
. . . . . 130
Wielka Grecja. Sytuacja u progu III w. . . . . . .
. . . . . 130
Wyprawa Pyrrusa . . . . . . . . . . .
. . . . . 131
Sycylia. Charakterystyka sytuacji . . . . . . . .
. . . . . 133
Tyrania Agathoklesa . . . . . . . . . . .
. . . . . 135
Pyrrus na Sycylii . . . . . . . . . . . . . . . . i37
Strona 2
Historia starożytnych greków (tom 3) - Benedetto Bravo, Ewa Wipszycka
Sycylia wobec rzymskiej ekspansji . . . . . . . . . . . . 138
Massalia . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . 139
Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140
VI. Państwo Ptolemeuszów . . . . . . . . . . . . .
141
Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . .
141
Źródła . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
141
Kraj i ludność . . . . . . . . . . . . . . . . 146
Panowanie Ptolemeusza I (Sotern) . . . . . . . . . . . .
150
Panowanie Ptolemeusza II (Filadelfa) . . . . . . . . . . .
153
Panowanie Ptolemeusza III (Euergetesa) . . . . . . . . . .
155
Panowanie Ptolemeusza IV (Filopatora) . . . . . . . . . .
157
Panowanie Ptolemeusza V (Epifanesa) . . . . . . . . . . .
159
Stosunki z Rzymem za pierwszych pięciu Ptolemeuszów . . . . .
160
Sprawy dyskusyjne. Cele zewnętrznej polityki Ptolemeuszów . . . . .
161
Armia . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
165
Flota . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
167
Struktura administracyjna Egiptu. Polis. Jednostki podziału. Urzędnicy .
.
168
~ System eksploatacji ziemi. Kto uprawiał ziemię w Egipcie . . . . .
170
Pobór podatków . . . . . . . . . . . . . . . . 174
Polityka monetarna Ptolemeuszów . . . . . . . . . . . . 175
Sprawy dyskusyjne. Rola państwa w ekonomice . . . . .
176
Świątynie i kapłani . . . . . . . . . . . . . . 180
Sprawy dyskusyjne. Miejsce Greków w ptolemejskim Egipcie . . . . .
186
Sprawy dyskusyjne. Stosunki między Egipcjanami a Grekami
. . . . 192
Aleksandria . . . . . . . . . . . . . . . . .
199
Aleksandria jako ośrodek kultury . . . . . . . . . . . .
203
Sytuacja w pierwszych latach po śmierci Ptolemeusza V (Epifanesa) . . .
204
Wojna z Antiochem IV . . . . . . . . . . . . . 205
Samodzielne rządy Ptolemeusza VI (Filometora) . . . . . . .
206
Panowanie Ptolemeusza VIII (Euergetesa II-Fyskona) . . . . . . .
208
Wydarzenia lat 116-81/80 . . . . . . . . . . . . . .
210
Sprawy dyskusyjne. Czy istniał testament przekazujący Egipt Rzymowi?
Charakter polityki Rzymu wobec Egiptu . . . . . . . . . . .
211
Panowanie Ptolemeusza XII (Auletesa) . . . . . . . . . .
215
Panowanie Kleopatry VII. Pierwszy okres: do śmierci Cezara. . . 216
Panowanie Kleopatry VII: lata 44 - 30 . . . . . . . . . .
217
Sprawy dyskusyjne. Ocena postaci i polityki Kleopatry VII . . . . .
219
Sprawy dyskusyjne. Stan Egiptu za czasów Kleopatry VII . . . . .
225
Sprawy dyskusyjne. Czynniki upadku monarchii Ptolemeuszów . . . .
228
Nowy porządek Oktawiana . . . . . . . . . . . . .
230
Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . 233
VII. Państwo Seleukidów . . . . . . . . . . . . .
235
Źródła . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
235
Kształtowanie się terytorium państwa Seleukidów . . . . . . . 237
Charakterystyka geograficzna państwa Scleukidów . . . . . . . . 239
Stolice Seleukidów . . . . . . . . . . . . . . . .
245
Panowanie Antiocha 1 (281 - 261 r.) . . . . . . . . . . .
246
Panowanie Antiocha II (Theosa) . . . . . . . . . . .
248
Zaburzenia po śmierci Antiocha I1. Seleukos II . . . . . . .
248
Wojna bratobójcza . . . . . . . . . . . . . . . 249
Seleukidzki Wschód w 111 w. . . . . . . . . . . . . .
249
Pierwsze secesje. Andragoras w Partii . . . . . . , . . . .
253
Uniezależnienie się Baktrii. Problem Persydy . . . . . . . . . 253
Strona 3
Historia starożytnych greków (tom 3) - Benedetto Bravo, Ewa Wipszycka
Seleukos III. Początki panowania Antiocha III . . . . . . . .
IV wojna syryjska . . . . . . . . . . . . . . . 256
Operacje Antiocha III w Azji Mniejszej . . . . . . . . . .
256
Wyprawa wschodnia Antiocha III . , . . . . . . . . .
257
V wojna syryjska . . . . . . . . . . . .
259
Działania Antiocha III w Azji Mniejszej i Grecji. Wojna z Rzyme 260
Pokój w Apamei (188 r.) i jego konsekwencje . . . . . . 261
Dalsze losy papstwa baktryjskiego . . . . . . . . .
262
Scleukos IV . . . . . . . . . . . . . . . .
263
Początki panowania Antiocha IV . . . . . . . . .
263
VI wojna syryjska . . . . . . . . . . . 264
Konflikt z Żydami . . . . . . . . . . . .
264
Koniec panowania Antiocha IV . . . . . . . . . . .
265
Panowanie Demetriusza 1 . . . . . . . . . . . . .
265
Panowanie Demetriusza II . . . . . . . . . .
266
Ostatnie sześćdziesiąt lat dziejów dynastii . . . . . . . . . . 268
Pont
Procesy rozkładu monarchii . . . . . . . . . . .
269
Struktura polityczna państwa Seleukidów . . . . . . .
270
Urzędnicy. Elita dworska . . . . . . . . . . . . .
271
Dochody . . . . . . . . . . . . . . .
272
Działalność kolonizacyjna . . . . . . . . . .
273
Niegreckie miasta monarchii Seleukidów . . . . . . . . .
278
Armia . . . . . . . . , . . . . . . .
278
Sprawy dyskusyjne. Struktura własności ziemskiej . . . . . . . .
282
Sprawy dyskusyjne. Chłopi królewscy . . . . . . . . .
288
Sprawy dyskusyjne. Zasięg wpływów kultury greckiej w centrum państwa
Seleukidów (Syria, Celesyria, Cylicja) . . . . . . . . . . .
290
Sprawy dyskusyjne. Zasięg wpływów kultury greckiej na
Wschodzie . . . . . . . . . . . . . . . . . .
293 i
Syria rzymska . . . . . . . . . . . . . .
305
Bibliografia . . . . . . . . . . . . . .
307
VIII . Żydzi . . . . . . . . . . . . . . . . . 308
Stosunki etniczne w Palestynie . . . . . . . . . . . . 308
Źródła . . . . . . . . . . . . . . . . . .
310
Diaspora . . . . . . . . . . . . . . . . .
312
Stosunki gospodarcze i społeczne w żydowskich społecznościach
Palestyny.
312
Polityka obcych władców wobec Judei . . . . . . . . . . 315
X.
Religijne źródła konfliktów w Palestynie . . . . . . . . .
316
Proces hellenizacji Żydów . . . . . . . . . . . . .
318
Początek seleukidzkiego panowania . . . . . . . . . . . 320
Antioch IV a Żydzi . . . . . . . . . . . . . . .
322
Sprawy dyskusyjne. Motywy działania Antiocha IV . . . . . .
324
Powstanie Machabeuszów . . . . . . . . . . . . . .
329
Narodziny niezależnego państwa żydowskiego . . . . . . . .
330
Rzym a Judea . . . . . . . . . . . . . . . . . 331
Religia żydowska. Charakterystyka ogólna . . . . . . . .
333
Świątynia i synagogi. "Uczeni w Piśmie" . . . . . . . . . .
337
Ugrupowania religijne . . . . . . . . . . . . . .
338
Życie religijne diaspory . . . . . . . . . . . . . .
342
Uniwersalizm ver.su.s partykularyzm . . . . . . . . . . .
345
B~
Sprawy dyskusyjne. Żydzi a grecka cywilizacja . . . . . . . .
347
Bibliografia , . . . . . . . . . . . . . . .
354
XI.
IX. Azja Mniejsza i przyległe do niej terytoria północno-wschodnie
355
Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
355
Miasta greckie Azji Mniejszej . . . . . . . . . . . . . 356
Państwo Attalidów . . . . . . . . . . . . .
361
Początki i obszar . . . . . . . . . . . . .
361
Panowanie Eumenesa I i Attalosa I . . . . . . . .
364
Pergamon w sojuszu z Rzymem . . . . . . . . .
365
Strona 4
Historia starożytnych greków (tom 3) - Benedetto Bravo, Ewa Wipszycka
Attalos III. Rewolta Aristonika . . . . . . . . . .
366
Powstanie prowincji Azji . . . . . . . . . . . .
367
Sprawy dyskusyjne. Charakter powstania Aristonika . . . . .
368
Sprawy dyskusyjne. Motywy testamentu Attalosa III . . . .
372
Attalidzi a miasta greckie . . . . . . . . . . 374
Pergamon jako ośrodek kultury . . . . . . . .
375
Galaci . . . . . . . . . . . . . . . . .
376
Bitynia . . . . . . . . . . . . . . . . . .
377
Pont . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
378
Kraj . . . . . . . . . . . . . . . .
378
Początki dynastii i jej charakter . . . . . . . 379
Pierwsi wielcy władcy . . . . . . . . . . . . . 380
Początki panowania Mitrydatesa VI . . . . . . . . .
380
Zamiary Mitrydatesa VI. Jego zasoby . . . . . . . . .
381
I wojna Mitrydatesa z Rzymem . . . . . . . .
383
II i III wojna Mitrydatesa z Rzymem . . . . . . . .
386
Koniec panowania Mitrydatesa VI . . . . . . . . 386
Kapadocja . . . . . . . . . . . . . . . . .
388
I
Armenia . . . . . . . . . . . . . . . . .
389
I
Państwa położone nad Eufratem: Melitene, Kommagene, Sofene, Osroene . .
Piraci w Cylicji . . . . . . . . . . . . . . . .
393
'
Początki rzymskiego panowania w Azji Mniejszej. Organizacja prowincji.
Pierw
sze czterdzieści lat . . . . . . . . . . . . . .
395
System poboru podatków . . . . . . . . . . . . .
397
Porównanie panowania władców hellenistycznych i Rzymu . . . . .
400
~
Represje po wojnach Rzymu z Mitrydatesem . . . . . . . 401
Nowy porządek wprowadzony przez Pompejusza . . .
402
Czasy wojen domowych . . . . . . . . . . . . . 4
Azja Mniejsza w czasach wczesnego cesarstwa . . . .
404
Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . .
407
X, Miasta greckie . . . . . . . . . . . . . . . 408
Aspekty urbanistyczne . . . . . . . . . . . . . . .
408
Aspekty gospodarcze i społeczne . . . . . . . . . .
416
Instytucje polityczne miast hellenistycznych . . . . . . . . . 419
Finanse miejskie . . . . . . . . . . . . . .
424
Polis i ich dobroczyńcy (euergetai) . . . . . . . . . . 426
Sprawy dyskusyjne. Czy polis w czasach hellenistycznych przeżywała
kryzys? ........
429
Polis greckiego świata w czasach rzymskiego panowania . . . . . .
433
Kształcenie w hellenistycznych polis . . . . . . . . . .
434
Efebia . . . . . . . . . . . . . . . . 437
Uczestnicy ćwiczeń w gimnazjonie poza efebami . . . . . . . .
439
Wychowanie fizyczne. Zawody. . . . . . . . . . . .
440
Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . 443
XI. Kultura . . . . . . . . . . . . . . . . . . 444
Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . : . . .
444
Krasomówstwo . . . . . . . . . . . . . . .
445
Historiografia . . . . . . . . . . . . . .
447
Filozofia . . . . . . . . . . . .
452 553
Nauki . . . . . . . . . . . .
. . . . . . 464
Poezja . . . . . . . . . .
. . . . . . . 473
Menander . . . . . .
. . . . . . 473
Nowa poezja . . . . . . . .
. . . . . . 476
Uwagi końcowi . . . . . . . . . . . . . . . . 486
Sprawy dyskusyjne . . . . . . . . .
. . . . . . . 487
Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . 491
XII. Religia . . . . . . . . . . . . . . . . . . 492
Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . .
492
Religia tradycyjna . . . . . . . . . . . . .
494
Nowe zjawiska w wierzeniach epoki hellenistycznej. Charakterystyka
ogólna
.
Strona 5
Zgłoś jeśli naruszono regulamin