oko.pdf

NARZĄD WZROKU – organon visus Patrycja Zamojska, 2011

w jego skład wchodzą składniki, podzielone na 4 działy:

1) światłoczuła – siatkówka (retina)

2) układ dioptryczny (soczewka,rogówka, ciało szkliste,ciecz wodnista komór ocznych)

3) układ pomocniczy (ochrona oka)

4) układ mięśniowy (zewnętrzny, zapewnia ruchomość oka)

• Gałka oczna – bulbus oculi

→ umieszczona w oczodole

→ rozróżniamy:

– równik (aequator) – dzielący ją na 2 półkule, przednią i tylną; biegun przedni i

tylny połączone linią – osią optyczną (axis optica)

–linia łącząca biegun tylny (w szczególności dół ośrodkowy) z pktem obserwowanym

nazywa się osią wzrokową

→ osie wzrokowe ułożone są do siebie równolegle, natomiast u większości ssaków osie te

(wskutek przemieszczenia doskroniowego gałek ocznych) tworzą między sobą mniejszy lub

większy kąt (u kota 10-18', psa 30-50', królika 170')

→ przy równoległym ustawieniu oczu na obie siatkówki padają bardzo podobne obrazy

(widzenie binokularne), przy rozstawieniu gałek ocznych ssak widzi dwa różne obrazy, nie

nakładające się na siebie (widzenie monookularne)

→ u ssaków nocnych oczy bardziej przemieszczone ku przodowi, niż u ssaków dziennych

→ ścianę gałki ocznej tworzą trzy osłonki – licząc od zewnątrz:

– osłonka włóknista (tunica fibrosa)

– osłonka naczyniowa (tunica vasculosa)

– siatkówka (retina)

→ we wnętrzu gałki ocznej jest:

– soczewka (lens)

– komory oczne (camerae oculi)

– ciało szkliste (corpus vitreum)

a) osłonka włóknista różnicuje się na 2 odcinki:

– twardówkę

– albo białkówkę (sclera) – jest nieprzezroczystą osłonką zewnętrzną,

→ utworzona przez tk.łączną nierozciągliwą o zabarwieniu białawym,

→ przytwierdzają się na niej mięśnie zewnętrzne oka

→ dośrodkowo od bieguna tylnego twardówkę przebija nerw wzrokowy

→ w część półkuli przedniej twardówki jest 'wstawiona' rogówka

→ na granicy – między twardówką i rogówką – jest okrężna zatoka Schlemma o

charakterze przewodu chłonnego, do którego uchodzi ciecz wodnista komór ocznych

– rogówka (cornea)

→ stanowi przezroczysty odcinek przedni osłonki włóknistej,

→ ma kształt okrągłego lub owalnego krążka o powierzchni przedniej (zwróconej do

worka spojówkowego) oraz powierzchni tylnej (ograniczającej od przodu komorę

przednią oka)

→ w skład rogówki wchodzą (licząc od przodu ku tyłowi):

* wielowarstwowy – nabłonek przedni, stanowiący naskórek worka spojówkowego

* blaszka sprężysta przednia (lamina elastica ant.Bowmani)

* miąższ rogówkowy (substantia propria corneae) → składający się z blaszek

łącznotkankowych, wśród których są przestrzenie (śródtkankowe) mające charakter

naczyń chłonnych

* blaszka sprężysta tylna (lamina elastica post.demoursi)

* jednowarstwowy – śródbłonek tylny (endothelium post.) - 'kąpiący' się w cieczy

wodnistej, wypełniający komorę przednią oka

→ rogówka należy do układu dioptrycznego oka – własność tę zawdzięcza

krzywiźnie wygięcia – u ssaków lądowych rogówka ma zawsze postać wycinka kuli,

a u ryb jest spłaszczona (a to dlatego, że u lądowych wiązka świetlna przenika układ

powietrze-rogówka, a u wodnych: woda-rogówka)

→ rógówka jest pozbawiona naczyń krwionośnych, odznacza się dużą żywotnością i

szybkim gojeniem się jej ran

→ grubość ok.1 mm, odporna na urazy mechaniczne,

→ unerwiona włóknami czuciowymi n.trójdzielnego – b.wrażliwa na wszelkie

podrażnienia, które drogą odruchową powodują łzawienie oraz zamykanie powiek

b) osłonka/błona naczyniowa oka (tunica vasculosa oculi)

–umieszczona ośrodkowo w stos.do osłonki włóknistej

–ma kształt kulistego kielicha o małym otworze, zwróconym ku przodowi → źrenica

–występują trzy strefy:

* naczyniówka właściwa (chorioidea)

* ciało rzęskowe (corpus ciliare)

* tęczówka (iris)

→ naczyniówka właściwa

–tylny odcinek gałki ocznej

–składa się z naczyń tętniczych i żylnych → odżywiają siatkówkę

–idąc w kierunku dośrodkowym wyróżnia się warstwy:

* warstwę nadnaczyniówkową (stratum suprachorioideum) zaw.przestrz chłonn.

* naczyniówkę (stratum vasculare) składa się z większych naczyń i kom. barwnik.

* warstwa naczyniowowłoskowata (startum choriocapillare)

–u wielu ssaków między warstw. Naczyniowowłoskowatą i wars.naczyniową jest

błona odblaskowa (tapetum lucidum) – zbud.z delikatnych włókienek (bł.odblask.

Włóknista) lub z ziarenek (bł.odblask.komórkowa) → bł. odblaskowa odbija część

światła, które powtórnie podrażnia pręciki i czopki – w ten sposób ssaki mogą

zadowalać się mniejszą ilością światła (widzieć wyraźniej w ciemnościach)

→ ciało rzęskowe

–kształt długiej obręczy wzdłuż obwodu tęczówki

–składa się z szeregu wyniosłości – wyrostków rzęskowych (których całokształt

tworzy wieniec rzęskowy)

– we wnętrzu ciałka rz.jest mięsień rzęskowy o pęczkach ciągnących się od okolicy

połączenia rogówki z twardówką do podstawy ciałka rzęskowego (tj.do miejsca gdy

przechodzi on w naczyniówkę) – od tego miejsca odchodzą do torebki krawędzi

soczewki włókienka wieszadłowe (jako ścięgna m.rzęskowego)

– m.rzęskowy

działa pod kontrolą n.okoruchowego (n.III), jest mięśniem

akomodacyjnym – przystosowuje krzywiznę soczewki do patrzenia na przedmioty

bliskie (m. kurcząc się przybliża podstawę wieńca rzęskowego do obwodu soczewki

→ soczewka uwypukla się)

→ tęczówka

–jest najbardziej wysuniętą dośrodkowo częścią osłonki naczyniowej

– ma kształt krążka przebitego źrenicą (pupilla)

* kształt źrenicy bywa różny – okrągły, pionowo/poprzecznie owalny,

* źrenicę ogranicza wokół krawędź źrenicowa tęczówki – z jej grzbietowego odcinka

często opuszczają się w obrąb źrenicy drobne ziarenka tęczówkowe (granula iridis)

* przez źrenicę komora przednia oka komunikuje się z komorą tylną

–w tęczówce wyróżnia się powierzchnię przednią – różnorodnie zabarwioną,

wykazującą prążkowanie promieniste (naczynia, pęczki mięśniowe) tzw. fałdy

tęczówkowe i powierzchnię tylną (zazwyczaj czarną stykającą się z pow.przednią

soczewki a ograniczającą od tyłu komórę tylną oka)

–tęczówka przymocowuje się na ciele rzęskowym

–tęczówkę tworzy szereg warstw (od przodu ku tyłowi):

* śródbłonek tęczówkowy przedni – składa się z 1 warstwy kom.płaskich

* osnowa tęczówkowa – utworzona przez luźny zrąb łącznotkankowy (w kt.są

komórki barwnikowe – decydują o barwie tęczówki) → poza tym w osnowie są 2

mięśnie:

- zwieracz źrenicowy (sphincter pupillae), podporządkowany n.okoruchowemu,

zmniejsza on źrenicę – przy silnym oświetleniu, w stanach gniewu

- rozszerzacz źrenicowy – kontroluje go ukł.współczulny, składa się z włókien

ułożonych promieniście od krawędzi źrenicowej do kraw.rzęskowej tęczówki

rozszerza źrenicę przy skąpym oświetl, w stanach bólowych,podczas agonii

–u albinosów tęczówka nie ma kom.barwnikowych → ma zabarwienie czerwone (od

przeświecających naczyń!)

c) siatkówka (retina)

–jest to błona światłoczuła

–wyściela dno oka

–wyróżnia się:

* warstwę barwnikową siatkówki – umieszczona między osłonką naczyniową oka i

siatkówką właściwą, różnicuje się na 3 strefy:

- warstwę barwnikową właściwą – składa się z kom.mocno wypełnionych

ziarenkami barwnikowymi, z którymi (w zależności od stopnia oświetlenia)

nawiązują bliższą lub dalszą łączność pręciki i słupki siatkówki właściwej,

- wars.barwnikową rzęskową – okrywa ciało rzęskowe

- wars.barwnikową tęczówkową – wyściela pow.tylną tęczówki

– siatkówka właściwa (retina propria) – stanowi składnik odbiorczy oka

* występują w niej 3 strefy:

- część wzrokowa

- część rzęskowa uwstecznione, okrywają ciało rzęskowe

- część tęczówkowa oraz powierzchnię tylną tęczówki

- część wzrokowa tęczówki – umieszczona między warstwą barwnikową właściwą a

ciałem szklistym, u ssaków odznacza się silnym zabarwieniem czerwonym

(przeświecanie naczyń)

–w pktcie w którym oś wzrokowa przebija siatkówkę widnieje plamka żółta (macula

lutea), zawierająca dołek ośrodkowy (fovea centralis) → plamka ż.jest miejscem

najostrzejszego widzenia (ssak podczas oglądania dokładnego jakiegoś przedmiotu

stara się tak ustawić gałki oczne by obraz tego przedmiotu padał na plamę żółtą)

–dośrodkowo od plamki ż.widnieje brodawka nerwu wzrokowego (w której zbierają

się wszystkie włókna nerwowe odchodzące od siatkówki) → brodawka jest miejscem

ślepym siatkówki, przenika przez nią tętniczka ośrodkowa siatkówki, która odżywia

(wraz z osłonką naczyniową) siatkówkę,

→ siatkówka zbudowana jest z 9 warstw (opis w takiej kolejności, w jakiej przebija ją

promień świetlny):

1) błona graniczna wewnętrzna (membrana limitans interna)

2) warstwa włókienek n.wzrokowego (tuż pod warstwą 1), składająca się z neurytów

komórek warstwy zwojowej (udających się do brodawki n.wzrokowego)

3) warstwa zwojowa – w jej skład wchodzą kom.zwojowe nerwowe (kom.te wysyłają

swe dendryty w obrąb warstwy siateczkowatej wewnętrznej, oraz oddaja neuryty,

które tworzą n.wzrokowy

4) warstwa siateczkowata wewnętrzna (stratum reticulare int.) - miejsce połączenia

dendrytów warstwy zwojowej z neurytami warstwy następnej (ziarnistej wewn.)

5) warstwa ziarnista wewnętrzna (stratum granulare int.) - składa się z kom.

nerwowych, których neuryty udają się w głąb warstwy siateczkowatej wewnętrznej –

tworzą synapsy z dendrytami warstwy zwojowej

6) warstwa siateczkowata zewnętrzna – utworzona przez synapsy dendrytów warstwy

ziarnistej wewnętrznej z neurytami warstwy ziarnistej zewnętrznej

7) warstwa ziarnista zewnętrzna – utworzona przez kom.neuronabłonkowe, kt.neuryty

podążają w głab warstwy siateczkowatej zewnętrznej , dendryty zaś przybierają

postać pręcików lub czopków wchodzących w skład warstwy 9

8) błona graniczna zewnętrzna – bł.bezpostaciowa, rozwija się między pręcikami i

czopkami a ich komórkami macierzystymi z warstwy ziarnistej zewnętrznej

9) warstwa czopków i pręcików – fotoreceptorów oka

→ pręciki mają kształt wydłużony, laseczkowaty i zawierają swoisty barwnik czerwony,

zwany rhodopsyną – barwnik ten przy naświetleniu siatkówki bieleje, a po pewnym czasie

(w ciemniejszych warunkach) wraca do swej pierwotnej barwy; rhodopsyna rozkładając się

pod wpływem światła daje bodźce dla kom.macierzystych warstwy ziarnistej zewnętrznej

(pręcików jest znacznie więcej niż czopków)

→ pręciki służą do widzenia w warunkach skąpego oświetlenia – w świetle rażącym pręciki

wydłużają się i chowają w warstwie barwnikowej siatkówki,

(u ssaków nocnych siatkówka zawiera jedynie pręciki, a pozbawiona czopków nie posiada

również plamki żółtej)

u człowieka jest ok. 75 000 000 pręcików

→ czopki – mają kształt kolbkowaty, krótsze i grobsze, u człowieka jest ok. 3,5 mln

–plamka żółta (pkt najwyraźniejszego widzenia) zawiera wyłącznie czopki,

– czopki pracują w warunkach dobrego oświetlenia, dzięki nim widzimy barwy

→ n.wzrokowy stanowi wiązkę neurytów komórek warstwy zwojowej siatkówki udających

się do skrzyżowania nerwów wzrokowych (włókna z oka lewego przechodzą na stronę oka

prawego)

• ciało szkliste (corpus vitreum) – zawarte między siatkówką i pow.tylną soczewki

- konsystencja rzadkiej galarety,

- otoczone błoną przejrzystą (membrana hyaloidea)

- należy do układu dipotrycznego, jednak nie dorównuje znaczeniu soczewki (bo

ciało szkl.nie może zmieniać swego kształtu)

• soczewka – najważniejsze element ukł.dioptrycznego oka

- rzuca pomniejszony ale wyraźny (i obrócony) obraz na siatkówkę

- umieszczona między ciałem szklistym (z jednej strony) a tęczówką i komorą oka

przednią (z drugiej strony)

- zawiera pow.przednią – bardziej płaską i pow.tylną -bardziej wypukłą

- w miejscu spotkania krawędzi przedniej i tylnej jest zaokrąglona

- otoczona sprężystą otoczką soczewkową (capsula lentis), do kt.przytwierdzają się

włókienka wieszadłowe

- przednia ściana jest z kom.sześciennych (nabłonek soczewkowy), a z tylnej tworzą

się przezroczyste włókna soczewkowe

- dzięki związkowi z m.rzęskowym może zmieniać swą krzywiznę (w różny sposób

skupiać na siatkówce wiązkę świetlną)

- akomodacja oka (przystosowanie do wyraźnego widzenia przedmiotów bliskich) –

przy zwróceniu oka na przedmiot bliski, m.rzęskowy kurczy się, powoduje to

rozluźnienie wieszadła soczewkowego → soczewka przyjmuje postać kulistą

(uwypukla powierzchnię przednią)

• komory oczne (camerae oculi) – wypełnione cieczą oczną (humor aquaeus), należą

do ukł.dioptrycznego oka

- wyróżnia się komorę przednią – umieszczoną między pow.tylną rogówki i

powierzchnią przednią tęczówki oraz komorę tylną – między tęczówką i pow.

przednią soczewki

- komory komunikują się przez źrenicę, poza tym kom.przednia łączy się z zatoką

Schlemma do której uchodzi nadmiar cieczy wodnistej przy nadciśnieniu

wewnątrzocznym

• w skład układu pomocniczego wchodzą:

→ powieki (palpebrae) – to fałdy skórne, mają zdolność zasłaniania gałki od

środowiska zewnętrznego w czasie snu i niebezpieczeństwa,

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: