HISTORIA
Wydarzenia w kolejności chronologicznej / daty:
1. Zjednoczenie Włoch - 1866 – 1870 à G. Garibaldi, Wiktor Emanuel II,
2. Zjednoczenie Niemiec – 18 styczeń 1871 r. à Otto von Bismarck
3. Wojna secesyjna – 1861 – 1865 à A. Lincoln,
4. „Krwawa niedziela” – 22 styczeń 1905 r.
5. Wojna rosyjsko-japońska – 8 luty 1904 – 5 wrzesień 1905 à W. Lenin
Pojęcia:
1. Socjalizm à ideologie i ruchy społeczne powstałe w XIX w., dążące do ładu społecznego opartego na zasadach wspólnoty, równości i racjonalnego zarządzania gospodarką.
2. Marksizm à system poglądów filozoficznych, ekonomicznych i polityczno-społecznych, stworzony przez K. Marksa i F. Engelsa w połowie XIX w. Marksiści pragnęli wprowadzić dyktaturę proletariatu na drodze walki zbrojnej i znieść prywatną własność.
3. Anarchizm à doktryna i ruch polityczny odrzucający instytucję państwa oraz inne formy władzy. Anarchiści wierzyli, że rewolucja, która obali ustrój, wybuchnie żywiołowo, nie trzeba więc tworzyć partii. Stosowali indywidualny terror, przeprowadzając zamachy na polityków.
4. Międzynarodówka à Międzynarodowe Stowarzyszenie Robotników powstałe w Londynie w 1864 roku. Jej program opracował Karol Marks.
5. Secesja à odłączenie się, zerwanie z czymś, wyodrębnienie się nowego państwa bez upadku dotychczasowego, a także styl w sztuce i kulturze przełomu XIX i XX wieku.
6. Abolicjonizm à ruch społeczno - polityczny w XVIII-XIX wieku w Europie , zwłaszcza w Wielkiej Brytanii i Francji oraz obu Amerykach , którego celem było początkowo zniesienie handlu niewolnikami , a następnie samej instytucji niewolnictwa oraz równouprawnienie niewolników
7. Kolonializm à polityka mocarstw polegająca na opanowaniu i utrzymaniu w politycznej i ekonomicznej zależności krajów słabo rozwiniętych w celu czerpania zysków. Kolonializm to też system rządów oparty na takiej polityce.
8. Imperializm à polityka zagraniczna oparta na podbojach kolonialnych, podporządkowywaniu sobie innych krajów i militaryzmie.
9. Protektorat à jedna z form zależności politycznej, w której państwo posiadające własny ustrój uzależnione jest w swej polityce od państwa silniejszego (protektora). Protektorat zachowuje jako kraj niektóre swoje instytucje, rząd i administrację, ale znajduje się pod kontrolą obcego państwa, które prowadzi jego sprawy zewnętrzne np. politykę zagraniczną i gospodarczą.
10. Metropolia à państwo imperialistyczne w stosunku do kolonii.
11. Modernizacja à unowocześnienie produktu, trwałe ulepszenie, np. istniejącego obiektu budowlanego prowadzące do zwiększenia jego wartości użytkowej.
12. Izolacja à jest to sposób zabezpieczenia dwóch sąsiadujących układów, elementów itp. w celu utrudnienia wzajemnego oddziaływania.
13. Proletariat à jedna z wyróżnianych w socjologii klas społecznych. W ujęciu Karola Marksa proletariat to klasa społeczna pozbawiona środków produkcji
przeciwstawiana właścicielom środków produkcji, czyli burżuazji, będąca z tego powodu z nią w ciągłym konflikcie. Jedna z klas społecznych. Ogół pracowników najemnych, robotników.
13. Kapitaliści à ludzie posiadający znaczny kapitał (środki finansowe), zazwyczaj inwestujący go w jakieś przedsiębiorstwo (np. właściciele zakładów produkcyjnych, posiadacze akcji).
15. Dyktatura proletariatu à termin funkcjonujący w ideologii marksistowskiej, określający sposób sprawowania władzy przez klasę robotniczą. Forma ustroju przejściowego pomiędzy kapitalizmem a socjalizmem. Celem dyktatury proletariatu była likwidacja wszelkich instytucji kapitalistycznych, ideologii i modelu społecznego opartego na wyzysku form produkcji oraz kulturze i ideologii burżuazyjnej.
Skutki zjednoczenia Włoch i Niemiec dla układu sił w Europie
Powstały dwa nowe państwa, z których jedno pretendowało do rangi mocarstwa (Niemcy). Przystąpią one do walki o kolonie i nowy podział świata co doprowadzi do wybuchu I wojny światowej.
Ekspansja kolonialna w XIX w.
Przyczyny:
– zdobycie źródeł surowców, w szczególności ropy naftowej, kauczuku, bawełny; – uzyskanie rynków zbytu i terenów wywozu kapitału; – uzyskanie taniej siły roboczej; – zakładanie baz wojskowych (np. Gibraltar, Malta, Suez, Aden, Singapur, Guam); – względy prestiżowe.
Skutki:
-rozprzestrzenienie się kultury europejskiej,
-konflikty o zdobyte ziemie,
-zacofanie państw podbitych,
-wzrost potęgi mocarstw.
Ruch socjalistyczny
Przyczyny: rozwój ruchu socjalistycznego i robotniczego był związany z uprzemysłowieniem, rozwojem i wzrostem liczny robotników.
Poglądy Karola Marksa
Według Marksa świat jest materialny i rozwija się zgodnie z obiektywnymi prawami materii, stąd jest poznawalny – podstawą naszej wiedzy jest praktyka. Głosił, że każde zjawisko ma w przyrodzie materialne powiązania z innymi (zasada jedności świata), składa się to na jedną całość pozostającą w nieustannym ruchu (dialektyka). Oznacza to, że świat nie tylko jest w stałym rozwoju, ale także przechodzi od form niższych do coraz bardziej doskonałych. Wszystko to odbywa się w bezustannej walce, która jest siłą napędową każdego rozwoju. Marks doszedł do wniosku, że obalenie kapitalizmu jest nieuniknione, a walka klas prowadzi do dyktatury proletariatu, która jest fazą przejściową do zbudowania społeczeństwa bezklasowego. Poglądy Marksa wywarły duży wpływ na myśl polityczną XIX i XX w., stając się podstawą doktryny marksizmu-leninizmu.
Wojna secesyjna
- gospodarka plantatorów z Północy oparta ma pracy niewolniczej była przeszkodą dla rozwoju przemysłu na południu- przemysł na południu przeszkadzał rozwojowi rynków towarów przemysłowych na północy- 1854 – powstanie partii republikańskiej, w skład której wchodziła głównie burżuazja z wielkich ośrodków przemysłowych północy- nieformalny sojusz burżuazji z północy z farmerami, robotnikami, drobnomieszczanami, a nawet biedotą miejską w walce z właścicielami wielkich plantacji- procesy prowadzące do ukształtowania się klasy robotniczej wrogiej wobec zwolenników niewolnictwa- niechęć Południa do zniesienia niewolnictwa- 1860 - zwycięstwo w wyborach prezydenckich republikanina Abrahama Lincolna
Zwycięstwo Północy (Unii) w wojnie secesyjnej:
- szybki rozwój gospodarczy Stanów Zjednoczonych (głównie uprzemysłowionej Północy)
- zniszczenie Południa
- przez dłuższy czas plantacje przynosiły znacznie niższe zbiory ( w tym czasie powstały plantacje bawełny w Indiach i Egipcie, które stanowiły konkurencję dla plantacji amerykańskich)
- prezydent Lincoln w 1863 roku ogłosił zniesienie niewolnictwa ( Murzyni zyskali wolność, ale nadal byli grupą społeczną nie posiadającą pełnych praw)
- Indian zepchnięto do rezerwatów, a ziemie po nich otrzymywali osadnicy
- rozwijały się gałęzie przemysłu, w których pracę znaleźli imigranci
- Do 1914 roku Stany Zjednoczone stały się największą potęgą gospodarczą świata
Sukces cywilizacyjny i wzrost znaczenia Japonii w 2 poł. I pocz. XIX w.
W 1868 roku obalono dziedziczny shogunat. Cesarz znowu stał sięrzeczywistym władcą Japonii. Szybko wprowadzono osiągnięcia zachodniej cywilizacji. Nastąpił rozwój przemysłu. Nie porzucono przy tym Japońskich tradycji. Przyjęto europejski kalendarz i dokonano centralizacji kraju. Wprowadzono powszechny obowiązek szkolny. Japonia stała się najbardziej uprzemysłowionym krajem w Azji. Powstały duże miasta przemysłowe, rosła też liczba ludności. Zmieniła się także pozycja międzynarodowa Japonii, która rozpoczęła ekspansję. W 1894 roku Japończycy zaatakowali Chiny i pokonali je, odbierając im Tajwan. Dopiero jednak zwycięstwo z Rosją w wojnie japońsko-rosyjskiej przyniosła uznanie Japonii jako mocarstwa. Japonia zajęła ostatecznie Koreę oraz pozbawiła Roję wpływów z Mandżurii.
Japonia w 2. poł. XIX wieku wyszła z izolacji, rozpoczęła szybką modernizację i stała się potęgą na Dalekim Wschodzie.
Rewolucja w Rosji 1905 r.
· demonstracje w rosyjskich miastach po dotarciu wiadomości z frontu w 1904 r.
· pogorszenie nastrojów poprzez wojnę i kolejne klęski
· strajki w Petersburgu (1905 r.)
· „krwawa niedziela” (demonstracja idąca z petycją do cara została zaatakowana przez wojsko – 22 I 1905 r.)
Car przyznał swobody religijne wyznawcom prześladowanych wyznań, obiecał zwołanie Dumy Państwowej, ogłosił nietykalność osobistą, wolność sumienia, słowa, zgromadzeń i stowarzyszeń. Sytuacja w Rosji nie uległa jednak radykalnej zmianie.
Najważniejsze wynalazki XIX w.
Techniczne:
· radio, telefon, telegraf à nastąpił gwałtowny rozwój komunikacji, można było o wiele szybciej rozpowszechniać informacje.
· sterowce à umożliwiły one dalekie podróże oraz przewóz towarów.
· samochód à wynalezienie Forda T znacznie obniżyło cenę samochodu i udostępniło go większej liczbie użytkowników.
· Silnik parowy à
Naukowe:
· aseptyka à możliwość zabezpieczenia się przed zakażeniem przez niszczenie drobnoustrojów.
· szczepionki à ich wynalezienie miało bardzo duży wpływ dla zwalczania chorób
· promieniowanie X à umożliwiło dokonywanie prześwietlenia organizmu oraz rozpad atomów, co spowodowało rozwój badań nad promieniotwórczością.
Postaci
· G. Garibaldi à generał włoski, bojownik o wyzwolenie narodowe i zjednoczenie Włoch.
· Wiktor Emanuel II à syn Karola Alberta z dynastii sabaudzkiej. Król Sardynii. Pierwszy król zjednoczonych Włoch. Doprowadził do ich zjednoczenia.
· Otto von Bismarck à niemiecki polityk, premier Prus, kanclerz Rzeszy zwany Żelaznym Kanclerzem. Przyczynił się do zjednoczenia Niemiec. Zwolennik ewolucyjnego konserwatyzmu.
· Abraham Lincoln à 16. prezydent Stanów Zjednoczonych i zarazem pierwszy, którego zamordowano. Lincoln był prezydentem przez prawie cały okres wojny. W dużej mierze dzięki jego przywództwu Unia wygrała wojnę i zlikwidowała konfederację. Jego wybór na prezydenta był bezpośrednią przyczyną secesji stanów Południowych, prowadzącej do wojny secesyjnej.
· Włodzimierz Lenin à rosyjski polityk, organizator i przywódca rewolucji październikowej, a następnie pierwszy przywódca Rosji Radzieckiej. Współzałożyciel i lider partii bolszewickiej. Teoretyk ideologii komunizmu.
· Karol Marks à niemiecki filozof i działacz rewolucyjny, ideowy przywódca międzynarodowego ruchu robotniczego, twórca tzw. socjalizmu naukowego. Marks organizował i współuczestniczył w założeniu Międzynarodowego Stowarzyszenia Robotników (1864) – I Międzynarodówki. Wspólnie z F. Englesem wydali Manifest komunistyczny – program Związku Komunistów.
· Mikołaj II à ostatni car Rosji 1894-1917, syn Aleksandra III. Przeciwnik wszelkich reform, kontynuował linię polityczną ojca. Władca niezdecydowany, nieudolny. Chcąc oderwać uwagę Rosjan od problemów wewnętrznych kraju, zniwelować nastroje rewolucyjne, sprowokował wojnę z Japonią. W 1905, w obliczu rewolucji, zmuszony do wydania Manifestu październikowego i zwołania Dumy Państwowej, zdołał zahamować rozwój wydarzeń rewolucyjnych.
· Mutsuhito à cesarz Japonii. Okres jego panowania charakteryzowała szybka modernizacja i uprzemysłowienie kraju. Rozpoczęła się wówczas także ekspansja zewnętrzna Japonii i budowa imperium w Azji Wschodniej.
· Karol Darwin à angielski przyrodnik, botanik, geolog, autor teorii ewolucji. Jeden z najsłynniejszych biologów na świecie.
· Ludwik Pasteur à francuski chemik i biolog, jest powszechnie uważany za najważniejszą postać w historii medycyny. Pasteur dokonał wielu odkryć naukowych, ale zasłynął przede wszystkim jako rzecznik zakaźnej teorii chorób i współtwórca szczepień ochronnych.
· Maria Skłodowska-Curie à jest jedyną kobietą, która zdobyła dwie Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki i chemii. Zyskała sławę jako badaczka promieniotwórczości i odkrywczyni dwóch nowych pierwiastków - radu i polonu..
· Wilhelm Roentgen à fizyk niemiecki, laureat Nagrody Nobla. W 1895 odkrył nowy typ promieniowania, które sam nazwał promieniowaniem X.
Smile7