msg.doc

1.      Pojęcie, istota i specyfika MSG jako nauki ekonomicznej.

Pojęcie

MSG definiuje się jako „część ekonomii, zajmującą się transakcjami między krajami w dziedzinie towarów i usług, przepływami finansowymi i ruchem czynników produkcji” (dosłowna definicja).

MSG są więc częścią ekonomii. Podstawą do wyodrębnienia MSG z ekonomii, a więc zaklasyfikowania MSG jako nauki ekonomicznej stały się:

§         Ogromne i stale rosnące znaczenie handlu międzynarodowego

§         Różnice występujące między stosunkami ekonomicznymi nawiązywanymi w graniach jednego kraju i w skali międzynarodowej.

Istota

Istotą MSG jest to, że, pomimo, iz obszar badawczy MSG jest taki sam jak ekonomii, to MSG badają w sposób szczegółowy tę część procesu gospodarowania, która ma wymiar międzynarodowy. 

Specyfika

§         Jedność MSG z ekonomią – wskazuje na to bezpośrednie tłumaczenie international economics na jezyk polski – ekonomia miedzynarodowa (zdecydowano się jednak na nazwe MSG m.in. dlatego, ze w czasach kiedy powstal pierwszy polski podręcznik do MSG nie używało się w ogole pojecia ekonomia)

§         Prowadzenie analiz: pozytywnej ( badanie określonego zachowania ekonomicznego, odpowiadanie na pytanie: co jest?) i normatywnej (zawiera opinię wartosciujacą, odpowiedanie na pytanie: jak powinno być?)

§         Podzial na ujęcie mikro- (koncentracja na pojedynczych podmiotach gospodarczych oraz procesach i prawidłowościach, jakie powstaja podczas wchodzenia przez te podmioty w stosunki gospodarcze o zasiegu wykraczającym poza granice jednego kraju) oraz na makro – ( koncentracja na gospodarce całego kraju, przede wszystkim na zewnętrznych uwarunkowaniach gospodarki danego kraju).

§         Też to, że bardzo rzadko mówi się o takim podziale na mikro i makroekonomię międzynarodowych stosunkow. Podział ten jest jednak zachowywany przez wielu autorow, lecz często pod innymi nazwami (np. mikro to teoria handlu międzynarodowego, a makro – finanse międzynarodowe).

2. Podstawowe podmioty i przedmioty międzynarodowej wymiany gospodarczej.

Podmioty od szczebla najniższego do najwyższego:

1.-gosp. domowe

2. przedsiębiorstwa różnego rodzaju

3. zrzeszenia konsumentów i producentów

4. krajowe organizacje gospodarcze

5. organy regionalnych ugrupowań integracyjnych

6. wielkie korporacje transnarodowe

7.  międzynarodowe organizacje gospodarcze

Przedmiotem MWG jest badanie form powiązań między podmiotami msg, analiza przemian dokonujących się w międzynarodowym środowisku gosp. Przedmiotem są: korzyści z handlu; struktura handlu; protekcjonizm; analiza bilansu płatniczego; kurs walutowy i czynniki go określające; międzynarodowy rynek kapitałowy.

5. Przyczyny i cechy charakterystyczne międzynarodowej wymiany siły roboczej we współczesnej gospodarce światowej

Jedna z pierwszych tez: 1957r zostaje opublikowany artykuł R.A. Mundella dotyczący związków między handlem międzynarodowym a migracją czynników produkcji. Mundell udowadniał tam, znaną tezę, że międzynarodowe przepływy czynników produkcji (w tym zasobów pracy) stanowią substytut przepływu towarów.

Przyczyny: Oczywiście istnieją ekonomiczne i pozaekonomiczne przyczyny tych migracji, ale teoretycy koncentrują się głównie na tych ekonomicznych. Pierwszą i kluczową przesłanka do migracji jest międzynarodowe zróżnicowanie stawek płac, co z kolei jest związane przede wszystkim ze zróżnicowaniem poszczególnych krajów pod względem poziomu rozwoju gospodarczego.

Powyższy wykres jest świetną interpretacją tego pytania. Oś pozioma to ilość zasobów pracy (kraj I ma ich 0A, zaś kraj II ma A0’), oś pionowa to krańcowa produktywność (tj. relacje przyrostu produkcji do przyrostu zasobów pracy o jednostkę). Widać, że są istotne różnice między krajami, np. w krańcowej stopie zysku, mierzonej stawką płacy. Kraj I ma o wiele więcej zasobów pracy i przez to jego stopa zysku/ stawka płacy jest niższa niż w kraju II – mniej zasobnym w pracę, która w takim razie, traktując ją jako dobro, jest tam cenniejsza – droższa. Taki stan rzeczy jest zachęta do migracji do kraju uboższego w siłę roboczą by uzyskać możliwie większe dochody. Proces przemieszczania się siły roboczej z I do II kraju będzie trwał, aż wzrost podaży w kraju II nie doprowadzi do zróżnicowania się w tych krajach krańcowej produktywności pracy (ON = O’T) – punkt E. Punkt ten wyznacza też wielkość zasobów pracy, które przeniosą się teoretycznie z I do II, odcinek BA. Dalej migracja się nie opłaca bo w kraju II stopa zysku będzie niższa niż w I. „Transfer” zasobów pracy z kraju mniej efektywnego (wydajnego) do bardziej efektywnego (wydajnego, ale zarazem droższego) powoduje wzrost łącznej wielkości produkcji o trójkąt EMG – czyli całkiem sporo. W kraju II dopływ zasobów pracy z zagranicy powoduje obniżenie poziomu wydajności pracy i obniżenia płac.

Problemem jest również to, że imigranci przywożą do wybranego kraju mniej kapitału na 1 osobę niż wynosi kapitał będący w dyspozycji każdego obywatela tego kraju czyli obniżają średnią zamożność społeczeństwa. Imigranci przywożą gł. chęć do pracy.

Zjawisko otwierania się na migracje zasobów pracy można nazwać możliwością zmiany „cenowych terms of trade czynników produkcji ”. Chodzi o to, że dopóki mieszkańcy kraju I mają świadomość, żę w kraju II mogliby zarobić więcej (inna relacja kapitał-praca) dopóty występuje w tym kraju swoista „presja emigracji” (a w II „presja imigracji”), co może wpływać na poprawę poziomu życia w obu krajach.  Oczywiście korzyści z „cenowych terms of trade” nie musza rozdzielać przynoszonych korzyści równomiernie między państwami.

Inne przyczyny: Migracja jest związana z występowaniem różnic w kosztach (wydatki na transport, utrata dotychczasowych dochodów, wydatki związane z poszukiwaniem nowej pracy, koszt ryzyka, koszt rozłąki z rodziną itp) i korzyściach (wyższe stawki płacy, lepsze możliwości rozwoju i kształcenia, możliwość poprawy sytuacji materialnej rodziny itp). Ale według D. Salvatore pracownicy rzadko tak naprawdę racjonalnie rozpatrują korzyści i koszty choć udają, że świetnie je znają.

Cechy charakterystyczne : Oczywiście migrują częściej ludzie młodzi niż starsi, którzy chcą inwestować w siebie jako kapitał ludzki. W skali międzynarodowej migrują również w dużej mierze wyskokowykwalifikowani pracownicy (inżynierowie, lekarze, naukowcy). Cechą charakterystyczną naszych czasów jest też tzw. „drenaż mózgów” choć nie zawsze jest to słuszne określenie (np. gdy jest to migracja polityczna/ ideologiczna). Chodzi w nim o to, że z słabiej rozwiniętych krajów emigrują wykwalifikowani pracownicy, a napływają niewykwalifikowani co zmusza do wydawania coraz to większych sum na ich szkolenia i kształcenia. Natomiast wyjeżdżający inteligenci zasilają wysoko rozwinięte państwa i pozwalają im zaoszczędzić na edukacji. Takie zachowania prowadzą do różnych konfliktów społecznych, gł w państwach z których emigrują „wykształciuchy”, a napływa niewykwalifikowana siła robocza. 

Pytanie nr 6: Przyczyny i cechy charakterystyczne międzynarodowych przepływów kapitału we współczesnej gospodarce światowej.

              Przez przepływ kapitału w szerokim znaczeniu rozumie się wszelki odnotowywany w bilansie płatniczym ruch kapitału przez granicę. Podmiotami są: przedsiębiorstwa, gosp. domowe, banki komercyjne, budżety różnych szczebli, bank centralny.

              Obroty kapitałowe banku centralnego mają inne przyczyny, niż innych podmiotów. Są podejmowane dla celów związanych z makroekonomiczną polityką państwa. Jeśli bank centralny nie chce dopuścić do spadku kursu obcej waluty, to ją kupuje, a więc wywozi (eksportuje) kapitał. Z kolei, jeśli chce bronić kursu swojej waluty, musi sprzedać dewizy, a więc importuje kapitał.

              Natomiast przyczyny innych podmiotów niż bank centralny są następujące:

1)     Chęć uzyskania większego dochodu, gdy kapitał zastosowany za granicą przynosi większy zysk niż w kraju;

2)     Trudność lub niemożność wykorzystania kapitału na rynku wewnętrznym np. w okresie depresji gospodarczej;

3)     Ogromny wzrost technicznych możliwości szybkich transferów kapitału za granicę.

              Należy również zauważyć, że przemieszczanie kapitału wiąże się z pewnymi niedogodnościami i ryzykiem, przez co różnica zysku za granicą i w kraju musi być na tyle istotna, aby mogła równoważyć te niedogodności.

              Ze względu na okres, na jaki następuje wywóz lub przywóz kapitału, wyróżnia się krótko- i długookresowy ruch kapitału:

1)     Krótkookresowy => mniej niż rok (kredyty handlowe, niektóre rodzaje kredytów finansowych, krótkookresowe lokaty na rynku walutowym)

2)     Długookresowy => więcej niż rok (są to pozostałe instrumenty)

              Podział ze względu na pochodzenie:

1)     Źródła publiczne (realizacja celów makroekonomicznych):

- budżety agend rządowych;

- budżety lokalne;

- budżety organizacji międzynarodowych;

- Bank Światowy, Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju itp.

2)     Źródła prywatne (chęć zysku):

- przedsiębiorstwa;

- banki komercyjne;

- osoby prywatne.

              Podział ze względu na formę wywożonego kapitału:

1)       Lokaty na rynku walutowym => krótkookresowe lokowanie kapitału na zagranicznym rynku w formie depozytów krótkoterminowych oraz niektórych papierów wartościowych. Przyczyna: różnice w stopie procentowej oraz różnice kursowe poszczególnych krajów.

2)       Kredyty handlowe są związane bezpośrednio z wymianą towarową; są udzielone przez eksportera importerowi. Przyczyna: są elementem zwiększającym konkurencyjność danego towaru.

3)       Inwestycje portfelowe to długoterminowe lokaty w zagranicznych papierach wartościowych, a zwłaszcza obligacjach i akcjach. Obecnie dominującą formę zagranicznych i.p. stanowi zakup akcji zagr. przedsiębiorstw. Przyczyny wyjaśnia „teoria portfolio”: inwestor może osiągnąć wyższą stopę zysku przy danym ryzyku, lub daną stopę zysku przy mniejszym ryzyku w sytuacji, gdy dysponuje portfelem akcji zróżnicowanym w taki sposób, że spadkowi stopy zysku części z nich będzie prawdopodobnie towarzyszył wzrost stopy zysku pozostałych. Dlatego też przyczyną i.p. nie musi być myśl o ulokowaniu kapitału w akcjach przedsiębiorstwa gwarantującego wyższe zyski niż w kraju, ale mogą być skutkiem racjonalnej polityki różnicowania portfela inwestycyjnego.

4)       Kredyty finansowe – polegają na postawieniu do dyspozycji kredytobiorcy określonych środków finansowych bez ograniczenia dotyczącego sposobu ich spożytkowania. K.f. dzieli się ze względu na rodzaj stopy procentowej:

- udzielane wg stałej stopy procentowej;

- udzielane wg zmiennej stopy procentowej (ustala się ją na podst. aktualnej stopy oferowanej w pożyczkach międzybankowych w określonym miejscu i określonej walucie; w praktyce przyjmuje się wszędzie LIBOR tzn. London Interbank Offered Rate).

     Przyczyną jest dążenie do zwiększenia poziomu absorpcji krajowej, czyli zużycia dóbr na potrzeby konsumpcji i inwestycji oraz wydatków rządowych ponad możliwości gosp. narodowej. Kolejną przyczyną, jest fakt, że gdy kraj w wyniku czynników zew. i wew. ma trudności ze zrównoważeniem bilansu handlowego bez prowadzenia polityki ograniczenia inwestycji lub konsumpcji.

              Wada: konieczność wywiązywania się z kredytów finansowych wymaga, aby w dłuższym czasie dany kraj osiągał nadwyżki eksportu nad importem, które pozwolą na spłatę k.f.

5)       Inwestycje bezpośrednie – jest to bardzo szeroki temat dlatego streszczę go jako oddzielny paragraf.

              1. Pojęcia wstępne.

              Inwestycje bezpośrednie to podejmowanie od podstaw samodzielnej działalności gospodarczej za granicą lub też przejmowanie kierownictwa (np. pakiet większościowy akcji) już istniejącego przedsiębiorstwa. I.b. najczęściej są podejmowane jako element strategii przedsiębiorstw upatrujących szans rozwoju w ekspansji na rynek światowy. Rozwój tego typu działań w ostatnich dziesięcioleciach spowodował wyodrębnienie się charakterystycznej grupy przedsiębiorstw nazywanych korporacjami transnarodowymi.

              2. Strategia przedsiębiorstwa a inwestycje bezpośrednie.

              Podsumowaniem większości korzyści odnoszonych przez przedsiębiorstwo dążące do umiędzynarodowienia swej produkcji przez wywóz kapitału jest „elektryczna teoria produkcji międzynarodowej” J. Dunninga:

              3. Znaczenie inwestycji bezpośrednich w gospodarce światowej.

              Dynamiczny wzrost inwestycji bezpośrednich w ostatnich czasach sprawił, że stały się one także ważnym czynnikiem zwiększającym internacjonalizację procesu gospodarowania. Przyrost ten wynika ze splotu kilku czynników. Jednym z nich jest postęp techniczny (zwłaszcza komputer, przesyłanie danych). Ułatwia on zarządzanie ogromnymi przedsiębiorstwami i podejmowanie decyzji. Kolejnym czynnikiem jest pomnożenie narzędzi oferowanych na międzynarodowym rynku finansowym, które również zwiększają techniczne możliwości rozszerzenia działalności za granicą. Kolejnym czynnikiem są procesy integracyjne w Europie, które eliminują systematycznie ograniczenia ruchu kapitału między krajami Wspólnoty. Innym czynnikiem są procesy zachodzące w dziedzinie polityki ekonomicznej. W światowym zarówno wywozie jak i przywozie kapitału dominującą pozycję zajmują kraje wysokorozwinięte i uprzemysłowione.

              4. Wpływ inwestycji bezpośrednich na gospodarkę kraju wywożącego i przywożącego kapitał.

              Gospodarka kraju wywożącego kapitał w postaci inwestycji bezpośrednich może osiągać z tego tytułu zarówno korzyści jak i straty. W krótkim okresie inwestycje dokonywane za granicą prowadzą przede wszystkim do pogorszenia bilansu płatniczego. Jednak w dłuższym okresie tendencja ta może ulec odwróceniu. Stanie się tak wówczas, gdy filie lub przedsiębiorstwa powstałe dzięki inwestycjom zaczną przynosić zysk. Jeżeli część tego zysku będzie transferowana do kraju pochodzenia kapitału, to będzie to wpływało na poprawę jego bilansu płatniczego.

              Inwestycje zagraniczne wpływają również na stan zatrudnienia w kraju i za granicą w oczywisty sposób, więc nie będę tu tego opisywał.

              Bardzo złożony i wielostronny jest także wpływ inwestycji bezpośrednich na gospodarkę kraju przywożącego kapitał. Przy czym wpływ ten polega na czymś innym w sytuacji, gdy inwestycje mają miejsce w kraju rozwijającym się, a inny w kraju rozwiniętym.

              Dla państw rozwijających się:

- zwiększa się fundusz inwestycji

- rośnie poziom aktywności gospodarczej i zatrudnienia

- szansa poprawienia bilansu płatniczego

- transfer technologii.

              Należy jednak pamiętać o niebezpieczeństwach takich jak możliwość zaduszenia krajowego przedsiębiorstwa, lub oferowanie produktów o wątpliwej użyteczności (np. papierosów) społeczeństwu tego państwa.

              Dla państw rozwiniętych:

- transfer technologii

- źródło zwiększenia podaży środków kapitałowych niezbędnych do rozwoju regionów mniej zaawansowanych gospodarczo

- normalizacja sytuacji rynkowej

              Występuje natomiast w tych państwach obawa przed politycznymi następstwami zdominowania gospodarki narodowej przez obcych właścicieli.

              W bogatych w surowce krajach rozwijających się dość powszechne są obawy, że inwestycje bezpośrednie, a zwłaszcza działalność wielkich koncernów, mogą prowadzić do nadmiernej eksploatacji ich zasobów.

7. Przyczyny i cechy charakterystyczne międzynarodowych przepływów wiedzy technicznej we współczesnej gospodarce światowej.

Teoria doganiania cyklu produktu:

Kraje pozostające w tyle za czołówką światową zaspokajają początkowo swoje potrzeby na określone towary poprzez import, a następnie- uzyskawszy z zagranicy ucieleśnioną wiedzę techniczną potrzebną do wytwarzania tych towarów- uruchamiają własną, często udoskonaloną produkcję, która stopniowo zaspokaja popyt krajowy i staje się ewentualnie odskocznią do ekspansji eksportowej.

Teoria ta, ze względu na kształt podstawowych krzywych, nazywa się tez teorią szyku lotu dzikich gęsi. Powstała ona w latach trzydziestych XXw.
 

Współczesna teoria międzynarodowej wymiany wiedzy technicznej podkreśla korzyści związana z jej importem. Jej autorzy zwracają uwagę na to, że dysponowanie tym czynnikiem wpływa na konkurencyjność oraz strukturę przewag komparatywnych poszczególnych przedsiębiorstw, krajów, regionów, itd. Wykorzystywanie wiedzy technicznej oddziałuje na efektywność wykorzystania innych czynników wytwórczych (ziemi, zasobów naturalnych, pracy i kapitału), a także na stan środowiska naturalnego człowieka.

Przy wykorzystaniu różnorodnych kanałów przepływu wiedzy technicznej jej zasoby powiększają najczęściej kraje i niższym niż partnerzy poziomie rozwoju gospodarczego techniczno-technologicznego.

Import wiedzy technicznej jest bezpośrednim lub pośrednim jej przywozem do kraju, który wyróżnia się relatywnie niską obfitością tego czynnika wytwórczego, ale za to jest relatywnie obficiej wyposażony w inne czynniki (np. w pracę, środowisko naturalne).

Import wiedzy technicznej przyczynia się nie tylko do zwiększenia rozmiarów produkcji i poprawy efektywności gospodarowania we współpracujących krajach i w gospodarce światowej jako całości. Towarzyszy temu redystrybucja dochodów między współpracującymi krajami.

Można stwierdzić, że wszystkie kraje są współzależne, zaś stopień współzależności w zakresie dochodów, stosowanych technologii, wymiany międzynarodowej (w tym wymiany wiedzą techniczną) w sumie zwiększa się, zwłaszcza, jeśli kraje mniej technologiczne rozwinięte wykorzystują w procesie doganiania (catching-up) możliwości tkwiące w imporcie wiedzy technicznej.

Podstawową przesłanką możliwości rozwoju eksportu wiedzy technicznej jest dysponowanie nią przez określony kraj lub inny podmiot gospodarczy. Dysponowanie to jest przy tym efektem bądź tzw. uczenia się przez działanie (learning by doing), bądź celowo prowadzonych prac naukowo-badawczych i wdrożeniowych (B+R), które prowadzą do pojawiania się różnych innowacji w postaci nowych produktów nowych procesów produkcyjnych. Uczenie się przez działanie jest źródłem wiedzy technicznej i postępu technicznego samo przez się. Efektem B+R jest pojawianie się coraz nowszych innowacji produktowych i/lub procesowych.

Warto zauważyć istnienie pewnej prawidłowości- otóż im bardziej unikatowa i przełomowa jest wiedza techniczna stosowana przez innowatora, tym mocniejsza jest jego pozycja monopolistyczna, a zarazem wyższe wynagrodzenie za posiadanie tej wiedzy.

W świetle dotychczasowego dorobku rozwijającej się teorii międzynarodowych przepływów wiedzy technicznej kluczem do wyjaśnienia zaobserwowanych prawidłowości w tym zakresie są motywy podmiotów gospodarczych, zwłaszcza podmiotów podejmujących ekspansję zagraniczną. Ekspansja ta jest z kolei w dużej mierze siłą napędową zmian w gospodarce światowej, co znajduje wyraz m.in. w zmianach rozmiarów struktury międzynarodowych obrotów towarami i czynnikami produkcji. Wiadomo np., że dążąc do wykorzystania wiedzy technicznej, dokonuje się przede wszystkim zagranicznych inwestycji bezpośrednich, bezpośrednich dopiero później eksportu i licencjonowania.

9. Istota i cele teorii handlu międzynarodowego. 


Pierwszą mało zwartą i dogmatyczna koncepcją rozwoju handlu międzynarodowego była koncepcja psychozy lęku przed brakiem towarów. Stosowana w starożytnych cywilizacjach- chodziło o to, że aby przez podział pracy, czasami noszący nawet znamiona rabunkowego, dysponować towarami umożliwiającymi zaspokojenie ówczesnych potrzeb produkcyjnych i konsumpcyjnych. 
Dogmat słusznej ceny- ta koncepcja powstała po rozpadzie starożytnego Rzymu, który spowodował utworzenie się niezależnych państewek i księstw oraz wzrost znaczenia Kościoła rzymskokatolickiego. Według tego dogmatu każdy towar ma słuszna cenę, powyżej lub poniżej której nie powinien być sprzedawany i jest to cena pokrywająca ceny produkcji. Wraz z ewoluującym światem zmienił się fakt postrzegania słusznej ceny. Za słuszne uważano natomiast takie ceny, które kształtują się na rynku. Willa uważał różne kraje są obdarzone różnymi dobrami wobec tego rozwój handlu międzynarodowego jest uzasadniony oraz jest to normalne, że kupiec wykorzystuje to (handlując towarami) i czerpie z tego zyski. 
Doktryna merkantylizmu 
Stopniowy rozpad feudalizmu i formowanie się w krajach zachodnioeuropejskich systemu kapitalistycznego spowodował rozwój tej doktryny. Miała one pewne wspólne z dwiema poprzednimi teoriami.(uznanie korzyści z tytułu rozwoju międzynarodowego podziału pracy, brak sformalizowania i hipotetyczny charakter). Zarazem jednak wyróżnia się pewną oryginalnością. 
Źródłem bogactwa narodu jest korzystne kształtowanie się bilansu handlowego handlowego bilansu szerzej rozumianej wymiany gospodarczej z zagranicą. Każdy kraj powinien zwiększać swój zasób kruszców szlachetnych oraz stosować taką politykę ekonomiczną, aby ułatwić osiągniecie tych celów (ograniczenie importu, zwiększanie eksportu). W początkowej fazie merkantylizmu (nazwanego również monetaryzmem lub też bulionizmem) za główny cel uważano zwiększanie kruszców to o ile w okresie tzw. właściwego merkantylizmu kładziono nacisk przede wszystkim na celowość zwiększania zasobów zagranicznych pieniędzy.

10. ISTOTA I CELE TEORII MIĘDZYNARODOWEJ MIGRACJI CZYNNIKÓW WYTWÓRCZYCH.

Taka ...