NATO (North Atlantic Treaty Organization, Organizacja Paktu Północnoatlantyckiego, Pakt Północnoatlantycki), sojusz polityczno-wojskowy państw Europy Zachodniej, USA i Kanady powołany do istnienia w Waszyngtonie 4 kwietnia 1949 na podstawie uchwalonej przez Senat USA w czerwcu 1948 tzw. rezolucji Vandenberga, która wzywała do tworzenia bloków militarnych w celu zapobiegania sowieckiemu zagrożeniu.
Układ podpisało 12 państw: Belgia, Dania, Francja, Holandia, Islandia, Luksemburg, Norwegia, Portugalia, Wielka Brytania, Włochy, a także Kanada i USA. 18 lutego 1952 do Paktu przystąpiły Grecja i Turcja, 5 maja 1955 przyjęto RFN, natomiast w 1982 Hiszpanię. W lipcu 1966 Francja opuściła wojskowe struktury Paktu, pozostając jedynie w strukturach politycznych. Grecja wycofała się ze struktur wojskowych po kryzysie cypryjskim w 1974, powróciła jednak do nich w 1980.
Konsekwencją podpisania Paktu było zerwanie przez USA z polityką izolacjonizmu. Zgodnie z 51 artykułem Karty Narodów Zjednoczonych, na który powołują się sygnatariusze, układ ma charakter obronny. Treść jego przewiduje wzajemną pomoc wojskową na wypadek ataku na jednego z uczestników porozumienia, traktując ją jako wspólną obronę. Uznano także, że wspólna obrona będzie obowiązywała również wtedy, gdy taki atak nastąpi na obszarze na północ od zwrotnika Raka. Siedzibą władz NATO były kolejno Londyn (do 1952) i Paryż (do 1966), obecnie Bruksela.
Najwyższym i jedynym organem statutowym jest Rada Atlantycka, która ustanawia inne organy i ustala ich kompetencje. Zbiera się kilka razy w roku na szczeblu ministerialnym, ale praktycznie obraduje stale w osobach stałych przedstawicieli w randze ambasadorów. Pracami Rady kieruje sekretarz generalny. Do najważniejszych zadań Rady zalicza się: konsultacje polityczne pomiędzy członkami, wyznaczanie dyrektyw dla władz wojskowych, obronę cywilną, ustalanie wysiłku zbrojeniowego państw członkowskich.
Najwyższym organem wojskowym jest Komitet Wojskowy, w skład którego wchodzą szefowie sztabów wszystkich państw członkowskich oprócz Islandii. Uchwały organów kolegialnych wymagają jednomyślności. Obszar strategiczny dzieli się na trzy dowództwa: Europy - SACEUR, z siedzibą w Brukseli, Oceanu Atlantyckiego - SACLANT, z siedzibą w Norfolk (USA) i kanału La Manche - CHANCOM, z siedzibą w Portsmouth (Wielka Brytania), oraz jedną strategiczną Grupę Regionalną Kanada-USA. Początkowo NATO funkcjonowało zgodnie z doktryną masowego odwetu, a od 1961 elastycznego reagowania. Po rozpadzie bloku sowieckiego, Pakt szuka nowej doktryny. W 1997 Pakt zaprosił Czechy, Polskę i Węgry do negocjacji mających na celu przyjęcie ich w poczet członków NATO. Państwa te zostały członkami NATO 12 marca 1999.
5 listopada 1998 ministrowie obrony Polski, Niemiec i Danii. Janusz Onyszkiewicz, Volker Rühe i Homa Haekkerup, podpisali konwencję o utworzeniu Międzynarodowego Korpusu Północno-Wschodniego NATO, z kwaterą główną w Szczecinie. Korpus rozpoczął działalność po przyjęciu Polski do NATO, w jego skład wchodzą: polska 12 Szczecińska Dywizja Zmechanizowana, niemiecka 14 Dywizja Grenadierów Pancernych i duńska Dywizja Zmechanizowana.
Pierwszą samodzielną akcją zbrojną NATO była interwencja w Kosowie (24 marzec 1999 - 10 czerwiec 1999). 4 sierpnia 1999 Rada Północnoatlantycka zatwierdziła kandydaturę G. Robertsona na stanowisko sekretarza generalnego NATO. Robertson zastąpił Javiera Solanę w połowie października 1999.
Atlantycka opcja, w polityce europejskiej tendencja do wiązania rozwoju Europy z obecnością w jej strukturach i polityce Stanów Zjednoczonych. Po II wojnie światowej zaangażowanie polityczne, gospodarcze i militarne USA w Europie stało się szczególnie widoczne, co zaowocowało utworzeniem NATO i planu Marshalla, OECD, inspirowaniem procesów integracji europejskiej.
W latach 60. pojawiły się pierwsze kontrowersje wokół roli USA w Europie. Część państw członkowskich EWG pozostała zwolennikami atlantyckiej opcji, uznając, iż ścisłe powiązanie Europy ze Stanami Zjednoczonymi to warunek bezpieczeństwa i stabilizacji.
Wielka Brytania, nawiązując do anglosaskich źródeł, widziała w USA przeciwwagę dla Francji i RFN oraz dla mniejszych państw, zyskiwała również poparcie części polityków RFN, zdających sobie sprawę z wagi USA dla procesu jedności Niemiec.
Alternatywą dla atlantyckiej opcji była europejska opcja, popierana przez Francję. Po 1989 w kontekście końca zimnej wojny pojawiły się pytania o sens dalszego istnienia NATO i obecności USA w Europie. Konflikt bałkański i brak pewności o trwałość stabilizacji w Europie zadecydował o ponownej przewadze atlantyckiej opcji.
Atlantycka opcja występuje również w polityce zagranicznej RP.
Europejska opcja, kierunek w polityce i koncepcjach europejskich zarysowany w latach 60., zakładający wyzwolenie się spod wpływów USA i stworzenie przez Europę trzeciej siły między dwoma wielkimi mocarstwami. Była odpowiedzią na atlantycką opcję, wiążącą Europę ściśle z USA.
Inicjatorem europejskiej opcji był Ch. de Gaulle, kierujący się ideą niezależnej zachodniej Europy, również pod względem politycznym i militarnym, która by w przyszłości stała się zalążkiem jedności całego kontynentu. Francja uzyskiwała tu poparcie niektórych polityków niemieckich, m.in. K. Adenauera, stąd też podstawą koncepcji była współpraca francusko-niemiecka. Sytuacja jednak szczególnie w latach 90. sprzyjała obecności Stanów Zjednoczonych w Europie, m.in. poprzez system bezpieczeństwa międzynarodowego w ramach NATO.
madzia.1majka2