MSP - SKRYPT

Temat 1. Status i role międzynarodowe państw oraz  innych uczestników SM

-           Stosunki międzynarodowe jako dziedzina stosunków społecznych; prymat MSP

-           Uczestnicy stosunków międzynarodowych

-           Państwo jako główny uczestnik stosunków międzynarodowych (atrybuty państwa, rodzaje państw, immunitet państwa, suwerenność i prawa zasadnicze państw; uznanie międzynarodowe państwa; role międzynarodowe państw)

-           Inne niż państwa podmioty prawa międzynarodowego

Literatura: (na podstawie poniższych lektur, bez pozycji 2, bo nijak nie była dostepna + yahoo – notatki z lat poprzednich)

-           R. Bierzanek, J. Symonides, Prawo międzynarodowe publiczne, Warszawa 1994 i wyd. nast., s. 111-140.

-           E. Cziomer, L.W. Zyblikiewicz, Zarys współczesnych stosunków międzynarodowych, Warszawa-Kraków 2005.

-           I. Popiuk-Rysińska, Uczestnicy stosunków międzynarodowych, ich interesy i oddziaływania, [w:] E. Haliżak, R. Kuźniar,               Stosunki międzynarodowe: geneza, struktura, funkcjonowanie, Warszawa 2006, s. 88-116.

-           I. Słomczyńska, Suwerenność jako wartość w polityce zagranicznej państw, [w:] R. Zięba (red.), Wstęp do teorii polityki               zagranicznej państwa, Toruń 2004, s. 145-162.

-           M. Bielecka, Role międzynarodowe państwa, [w:] R. Zięba (red.), Wstęp do teorii polityki zagranicznej …, s. 177-192.

1. Stosunki międzynarodowe jako dziedzina stosunków społecznych; prymat MSP

SM jako dziedzina stosunków społecznych:

-          sm to przejaw współdziałania, współzawodnictwa lub walki społeczności w środowisku międzynarodowym

-          sm stanowią zewnętrzny i wtórny wyraz potrzeb i dążeń społeczności wewnątrzpaństwowych

-          sm są najszerszą i najbardziej skomplikowaną dziedziną stosunków społ. w różnych ich zakresach

-          następuje upośrednienie interakcji ludzkich poprzez struktury internacjonalizacji życia społeczeństw i państw – np. rządy, ruchy społeczne etc.

2.       Uczestnicy stosunków międzynarodowych

Uczestnicy SM:

- uczestnictwo = zdolność do aktywności międzynarodowej / zdolność do zmieniania bądź utrwalania stanów rzeczy w środowisku mnar

- aktywność mnar:

a) czynności (mało skomplikowane, krótkotrwałe)

b) działania (złożone, długotrwałe)

Uczestnicy sm:

-          podmioty zdolne do aktywności międzynar., tj. do zmieniania i utrwalania w sposób zamierzony stanów środowiska międzynar.

-          2 grupy: państwa i uczestnicy pozapaństwowi: a) narody, b) organizacje międzynarodowe i ruchy mnar, c)uczestnicy transnarodowi (przedsiębiorstwa, fundacje, kościoły), d) u. Subpaństwowi (np. osoby fizyczne, org społ, partie polit)

Państwo jako główny usm:

-          najwyżej zorganizowane zbiorowe podmioty

-          uczestnictwo państwa w SM można uznać za pierwotne

-          suwerenne organizacje teryt-polit

-          przedmiot aktywności mnar w zasadzie nieogr

-          b. rozmaite formy uczestnictwa p. w sm, zdolność p. do działania zależy od:

a)       potencjału - stratyfikacja p.:

·         mocarstwa uniwersalne USA

·         m sektorowe Japonia (gosp)

·         m regionalne Francja

·         p. zdolne do efektywnego działania w skali lokalnej Polska

b)       aktywność mnar zależy od skali uznania p. przez inne

c)       od przyjętych zobowiązań prawnomiędzynarodowych bo te ograniczają zdolność działania

d)       faktyczny zakres autonomii i swobody p.

e)       zakres nawiązanych stos dypl (uznanie to jedno a stosunki dyplomatyczne mają swą dynamikę)

- podmioty pozap. Tylko uzupełniają, a nie zastępują p., korzystają z pomocy p. – często, bez ich zgody milczącej lub wyraźnej działalność nie-p. byłaby co najmniej b. utrudniona; uczestnicy pozap. Działają w ramach stosunków prawnych i rzeczowych stworzonych przez p. – tzw. decentralizacja sm

-          narody – mniejszy udział, tylko przejściowy: gdy walczą o p., np.

OWP, SWAPO, Sajudis, POLISARIO

·         mogą mieć stosunki z innymi usm, ale ranga niższa od stos międzypaństwowych

·         wchodzą w skład związków p., ale nie jako pełni członkowie – np. OWP miała status obserwatora przy ONZ

-          om i ruch mnar

·         to trwałe związki p. lub / i osób fiz i ich organizacji pochodzących z różnych krajów; org a ruch – org bardziej zinstytucjonalizowana

·         om – międzyrządowe (z reguły powołane przez umowę międzynar) i pozarządowe (międzyspołęczne – członkami nie są p., z reg na podst prawa o stowarzyszeniach państwa-hospitata); mają stałe organy;

·         ruchy mnar – związki międzyspoł (np. pokojowe) lub międzyrządowe (ruch p. niezangaż)

a)       podział: zakres i przedmiot członkowstwa:

1)       powszechne / ponadregionalne członkostwo , cele ogólne:

·         org międzyrządowe ONZ

·         org pozarządowe np. międzynarodówki partii polit

2) członkostwo powszech / ponadreg, cele ograniczone

·         org międzyrządowe (=funkcjonalne): np. agendy wyspecjalizowane ONZ – WHO, ILO, IMF

·         pozarządowe, np. org ruchów krajowych – kobiecych, religijnych, studenckich, sportowych: Światowa Federacja Studentów Chrześcijańskich, Ekumeniczna Rada Kościołów

·         ruchy międzynarodowe np. ruch p. niezaangażowanych, Grupa 77

3) ograniczone członkostwo, ogólne cele:

·         org mnar – org regionalne, np. LPA, UE

·         org pozarządowe – Unia Demokratów Pacyfiku, Liga Afryk Partii Demokr-Socjalist

·         ruchy mnar – Konferencja Islamska (bada to, co akurat ją zainteresuje bo nie ma jasnych celów)

4) ograniczone członk, ogr cele

·         międzyrządowe – org o char społ-gosp, np. Rada Nordycka

·         pozarządowe – Europejska Wspólnota Pisarzy

·         ruchy mnar – Europejskie Rozbrojenie Nuklear

Uczestnicy transnarodowi:

-          zbiorowe podmioty (organizacje) kierowane z jednego ośrodka, skład międzynar, ale nie można ich określić jako podmioty mnar

a)       kościoły transnar np. rzymsko-kat

b)       fundacje t – np. Rockefellera, Forda

c)       przedsiębiorstwa t – banki, korporacje

-          silna centralizacja, hierarchizacja, co sprzyja efektywności działania

Uczestnicy subpaństwowi:

-          pywatne podmioty krajowe podejmujące aktywność międzynar bez pośrednictwa i udziału rządów – jednostki, grupy społ i ich organizacje

-          np. przedsiębiorstwo krajowe handlujące z zagranicą

Interesy uczestników sm:

-          potrzeba, stąd interes, a stąd cel

-          interes = dobra których brak / niedobór – aktualny / antycypowany – uruchamia działanie podmiotu; interes = pożądany stan sm; interes – zawsze skierowany na zewn, adresatami inni uczestnicy

-          3 typy podstawowych interesów uczestników SM (wg Kukułki):

·         egzystencjalne – całości, bezpieczeństwa, pewności, przetrwania, identyfikacji

·         koegzystencjalne – autonomiczności, suwerenności

·         funkcjonalne – skuteczności, sprawności

dwa ostatnie to główne obszary zainteresowań om / ruchów mnar; p. – gł. interesy egzystencjalne

Działanie = oddziaływania ukierunkowane, śwaidome, celowe

Wpływanie:

a)       siłą zbrojną

b)       manipulowanie środkami niezbędnymi dla innego podmiotu

c)       tajne akcje wywiadowcze

d)       wykorzystywanie pozytywnego nastawienia innego podmiotu (jeśli np. mamy wysoki prestiż mnar)

Rezultat działań = zmiany zamierzone + efekty uboczne

Rezultat działań skuteczny, gdy tożsamy lub bliski zamierzonemu i nie ma dużych negatywnych skutków ubocznych.

Ewolucja uczestników sm:

-          wzrost liczby p.: 1945 – 71, 2002 – 192

-          rozwój org. Międzynarod. – b. dynamiczny: 1951 – 955, 1993 – 5102, zwłaszcza związki prywatne (6-krotnie: do 4830), a org publ – 2-krotnie do 272.

-          Rozszerzanie zakresu celów: wzrost zainteresowania pozapolitycznymi...

Ważny proces – decentralizacja SM (nie oznacza ona co prawda spadku roli państwa – podmioty pozapaństwowe uzupełniają tylko, a nie zastępują aktywność państwa)

3.       Państwo jako główny uczestnik stosunków międzynarodowych

3.1. Atrybuty państwa:

Atrybuty mnar p.:

1)       prawo legacji czynnej i biernej

2)       prawo uczestnictwa we wszystkich przejawach Sm

3)       prawo współtworzenia nowych norm, instytucji

3.2 Rodzaje państw:

Rodzaje państw:

-          ze względu na strukturę: jednolite i złożone

-          ze względu na ograniczenie zdolności do czynności prawnych w SM: państwa zależne, minipaństwa oraz państw trwale neutralne

-          rozwijające się:

·         kiedyś – gospodarczo zacofane, od 1961 – j.w.

·         nie ma normy pm regulującej przynależność do tej grupy

·         1964 I Konferencja Handlu i Rozwoju UNCTAD w Genewie – powstaje Grupa 77

-          śródlądowe

·         bez dostępu do morza

·         deklaracja barcelońska 1921 – mają prawo do bandery

·         dziś – korzystają z pełnej wolności mórz, preferencje w dostępie do zasobów żywych stref ekon innych p.

-          o niekorzystnym położeniu geogr

·         nie mogą ustanowić 200 mil strefy ekon, np. Polska (w tym p. nad morzami pół- i całk. Zamkniętymi)

·         preferencje w dostępie do zasobów żywych…

-          archipelagowe:

·         1982 – mogą zawłaszczać obszary morskie między wyspami – tzw. wody archipelagowe

-          trwale neutralne:

·         nie biorą udziału w konflikt zbrojnych

·         nie zaciągają zobow które mogłyby je w wojny uwikłać

·         nie mogą do bloków polit

·         mogą bronić swego teryt

·         Szwacjaria – od 1815 – Akt uznania wieczystej neutralności Szwajcarii i cz. Sabaudii 20 IX 1815

·         Austria – od 1955, członek ONZ – ustawa o neutralności z 26 X 1955

3.3 Immunitet państwa

Wg WIKIPEDII:

Immunitet państwa - to zasada prawa międzynarodowego, zgodnie z którą żadne państwo nie może wykonywać jurysdykcji wobec innego państwa. Innymi słowy, żadne państwo nie może podlegać sądom obcego państwa. Zasada ta jest emanacją starożytnej zasady prawa rzymskiego: "Par in parem non habet imperium".

...