Skalska Magdalena IIr  fizjo-zaoczna.

TEMAT:FORMY TERAPII PEDAGOGICZNEJ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH    RUCHOWO

Pedagogika, nauka o wychowaniu, teoria działalności wychowawczej. Na jej gruncie formułuje się cele, treści, metody, środki i formy organizacyjne procesu wychowawczego. Pedagogika odnosi się głównie do młodego pokolenia, które dzięki oddziaływaniom wychowawczym winno osiągnąć optymalny rozwój osobowości, ukształtować wiedzę o rzeczywistości, przygotować się do funkcjonowania w życiu społecznym.

terapeutyczny (gr. therapeutikós ‘usłużny; leczniczy’) dotyczący terapii terapeuty; leczniczy.

Hasło opracowano na podstawie „Słownika Wyrazów Obcych” Wydawnictwa Europa, pod redakcją naukową prof. Ireny Kamińskiej-Szmaj, autorzy: Mirosław Jarosz i zespół. ISBN 83-87977-08-X. Rok wydania 2001

Terapia zajęciowa, ergoterapia, leczenie zajęciowe, rodzaj leczenia pracą. Chorzy oprócz usprawniania ruchowego, wykonują pewne czynności produkcyjne w dostosowanych do tego celu warsztatach, posługując się odpowiednimi narzędziami pracy. Terapia zajęciowa wpływa na dodatkowe zwiększenie zakresu ruchów, poprawę siły mięśniowej oraz wzmacnia psychikę. Służy preorientacji zawodowej.

Chcąc dzieciom, młodzieży niepełnosprawnej stworzyć optymalne warunki rozwoju w codziennej rzeczywistości rodzinnej, szkolnej i społecznej trzeba odejść od tradycyjnego sposobu myślenia na temat rehabilitacji, tzn. skupienia się tylko na upośledzeniu bądź zaburzeniu. Należy postrzegać w świetle ujęć cybernetyki jednostkę niepełnosprawną, jej rodzinę szkołę i społeczeństwo raczej jako komponenty pewnego systemu płynnej równowagi, między którymi istnieją zależności sensytywne.

W procesie rehabilitacji wymaga się uwzględniania wszystkich aspektów zjawisk i warunków w ich wzajemnych oddziaływaniach. Można jednak dokonać uzasadnionego wyboru cech czy właściwości uznawanych za istotne dla odmiany danego procesu rehabilitacji. W pedagogice specjalnej o ujmowaniu zjawisk psychofizycznych z punktu widzenia ekosystemu mówi się od kilku zaledwie lat.

              Wszędzie tam, gdzie chodzi o stworzenie dziecku niepełnosprawnemu optymalnych warunków procesu rehabilitacji, nie do uniknięcia jest analiza ekosystemu, rozpoznanie relacji jednostka - środowisko ( rodzice, klasa, szkoła, miejsce zamieszkania, zakład pracy, itd. ). Jednostka niepełnosprawna bowiem, pośrednio lub bezpośrednio, jest zawsze włączona w system społeczny na różnych płaszczyznach, od rodziny po państwo włącznie.

              Zdaniem  J. Schölera i B.Severina  „ Jeżeli nie traktuje się upośledzenia pojedynczego dziecka niepełnosprawnego jako wyłącznie indywidualnej cechy, którą należy leczyć i usuwać, trzeba brać pod uwagę wszystkie czynniki środowiska społecznego”.

              Współcześnie wzrasta liczba dzieci, które z różnych przyczyn nie mogą w pełni realizować stawianych przed nimi zadań dydaktycznych  i wychowawczych.

              Następstwem tego stanu rzeczy jest większe zwrócenie uwagi na prowadzenie zajęć rehabilitacyjnych oraz innych form opieki psychologiczno-pedagogicznej. Rehabilitacja obejmuje wiele wad rozwojowych i różne rodzaje inwalidztwa. Można rozważać problemy rehabilitacji osób  niewidomych, ociemniałych, głuchych, przewlekle chorych – wreszcie niepełnosprawnych ruchowych.

Każda z tych grup wymaga odrębnego systemu rehabilitacji, uwzględniając specyficzne cechy osobowościowe jednostek, stan organizmu, rodzaj i poziom upośledzenia powodującego niepełnosprawność, a także specyficzną aparaturę pojęciową, metodologiczną, terapeutyczną oraz socjotechniczną. Wszelkie zatem celowe działania rożnych instytucji, służb, osób na rzecz niepełnosprawnych, związane z przygotowaniem ich do życia w społeczeństwie ludzi pełnosprawnych, określa się najogólniej terminem rehabilitacja. Pojęcie to ma w naszym kraju najdłuższą tradycję, ale w związku z tym, iż w ostatnich latach pojawia się w pedagogice specjalnej nowe rozumienie pojęcia „rewalidacja”, i coraz częściej stosowane jest ono jako synonim pojęcia „rehabilitacja”, konieczne stają się pewne wyjaśnienia.

              Rehabilitacja (habilitus- zręczność, sprawność; re – powtórne przywrócenie tego co utrącone) jest terminem oznaczającym ruch medyczno – społeczny, który rozwinął się po II wojnie światowej, stawiając sobie za cel:

- przez kompleksowe oddziaływanie

- przywracanie do możliwie pełnego życia osób poszkodowanych w czasie działań wojennych.

              Rehabilitacja nabrała z czasem wieloznacznej treści. Zwróćmy uwagę, że u dzieci z wadami wrodzonymi nie należy mówić w swej istocie o rehabilitacji, gdyż nie można przywracać im sprawności , których nie posiadały, lecz wyrabia się u nich sprawności,  których potrzebują w życiu codziennym. Widać stąd, że słowo „rehabilitacja” jest nie do końca doskonałym określeniem. Próbowane je zatem zastąpić wieloma innymi pojęciami.

Rehabilitacja określana w literaturze przedmiotów przez autorów jako złożony proces obejmujący działania lecznicze, społeczne, zawodowe, a w przypadku dziecka – pedagogiczne, zmierzające do przywrócenia sprawności i umożliwienia samodzielnego życia w społeczeństwie człowiekowi, który takich możliwości nie miał, lub z powodu przebytego urazu czy choroby je utracił. Wyróżnione rodzaje oddziaływań nazywa się często rehabilitacją leczniczą, społeczną, zawodową i pedagogiczną.

              Rehabilitacja lecznicza ukierunkowana jest przede wszystkim, na wykorzystywanie biologicznych metod oddziaływania na osobę z dysfunkcją organizmu w celu poprawy jej stanu zdrowia lub ograniczenia somatycznych skutków  urazu ciała. Uszkodzenie ciała łączy się bardzo często z koniecznością zmiany stylu życia – mniejszą aktywnością ruchową, utrzymywanie ciągle pozycji leżącej lub siedzącej, zamieszkaniem w domu pomocy społecznej, systematycznym przyjmowaniem lekarstw. Może to doprowadzić do zmniejszenia się wydolności fizjologicznej organizmu, tworzenia się odleżyn, przykurczów mięśni i innych konsekwencji w zakresie biologii organizmu. Rehabilitacja lecznicza przeciwdziała takiej degradacji zdrowotnej osób niepełnosprawnych.

              Analogicznie zadania realizujące rehabilitacja ruchowa. Przez uczestnictwo osób niepełnosprawnych w różnych formach zajęć ruchowych (kinezyterapia ), wspieranych przez elektroterapię, hydroterapię, balneoterapię, i inne zabiegi, następuje ograniczenie ich dysfunkcjalności oraz ogólna poprawa stanu zdrowia (pomimo skomplikowanych zmian fizjologicznych). W ramach rehabilitacji ruchowej osób niepełnosprawnych rozwijany jest także sport i rekreacja. Te formy oddziaływań usprawniających przyczyniają się do poprawy ogólnego stanu organizmu.

              Rehabilitacja społeczna ma do zrealizowania dość różnorodne cele. W zakres umiejętności społecznego zachowania wchodzą takie dyspozycje człowieka, które umożliwiają mu prawidłowe postępowanie w typowych sytuacjach cywilizacyjno-kulturowych, rozwiązywanie typowych problemów życia codziennego oraz poprawne współżycie z innymi ludźmi. Przy czym należy pamiętać, że nabyte umiejętności społecznego zachowania nie wystarczają dziecku na całe późniejsze życie, ich poszerzanie i usprawnianie musi dokonywać się w ciągu całego procesu rozwojowego jednostki.

              Wyróżnia się również często rehabilitację zawodową- w zasadzie jest ona elementem rehabilitacji społecznej. Rehabilitacja ta jest możliwa dzięki temu, że człowiek ma prawie zawsze więcej sprawności i zdolności  niż ograniczeń, a nawet w przypadku cięższego inwalidztwa pozostają  jeszcze zdolności i sprawności nienaruszone, które nadal można rozwijać.

Pewnym wprowadzeniem do rehabilitacji zawodowej jest terapia zajęciowa, czyli  zajęci polegające na wykonywaniu prostych prac – najczęściej o charakterze rzemieślniczym lub artystycznym. Działalność ta umożliwia płynne przejście do nauki nowych umiejętności zawodowych, co jest najczęściej drugim etapem w procesie rehabilitacji zawodowej.             

              Z dziećmi i młodzieżą niepełnosprawną prowadzona jest najczęściej rehabilitacja edukacyjna – pedagogiczna. Rozumie się przez nią realizację procesu nauczania dostosowanego d możliwości i ograniczeń tych osób. Ponieważ tylko niektóre uszkodzenia ciała uniemożliwiają naukę w szkołach powszednich, dlatego rehabilitacja pedagogiczna obejmuje swoim działaniem nie wszystkie dzieci niepełnosprawne. Dotyczy osób upośledzonych umysłowo, głuchych, niewidomych, głuchoniewidomych i przewlekle chorych somatycznie. Wydaje się jednak, że ograniczenie rehabilitacji pedagogicznej wyłącznie do dzieci i młodzieży nie jest zgodne z potrzebami praktyki rehabilitacyjnej. Także dorosłe osoby niepełnosprawne powinny korzystać z tego rodzaju usprawnienia. Brak dostępu do studiów wyższych dla wielu osób niepełnosprawnych jest przykładem nadziei niespełnionych przez rehabilitację pedagogiczną. Z kolei m.in. działalność uniwersytetów trzeciego wieku może świadczyć o istotnej roli ustawicznego kształcenia się dla zachowania sprawności psychicznej i społecznej ludzi w starszym wieku.

              Człowiek niepełnosprawny jest więc podmiotem różnorodnych oddziaływań. Co prawda przyczyną niepełnosprawności może być uszkodzenie organizmu, jednak właściwie nigdy nie ogranicza się ona do biologicznego defektu. Konsekwencją uszkodzenia organizmu może być niepełnosprawność psychiczna i społeczna. Znaczenie oddziaływania psychologicznego na osobę niepełnosprawną jest tak duże, iż powinno być ono immanentnym elementem rehabilitacji leczniczej, ruchowej, zawodowej, społecznej i pedagogicznej. Nie powinno być jakichkolwiek oddziaływań usprawniających bez włączenia w nie rehabilitacji psychologicznej.

              Wszelkie wszechstronne działania specjalistyczne, podejmowane wobec osób niepełnosprawnych można traktować jako rehabilitację. W ramach tej działalności należy wyróżnić aspekt :- medyczny,- ruchowy,- społeczny,-  zawodowy,- pedagogiczny, tudzież psychologiczny.

              Osoby niepełnosprawne z powodu swej niepełnosprawności, jak i inne, są często tzw. Normalnym ludziom potrzebne po to, by się dowartościować, mieć poczucie sukcesu, wyższości i spełnienia.

Spotyka się czasem nawet dość radykalne poglądy, według których niemal każdemu „ złu społecznemu”, w tym również niepełnosprawności człowieka, odpowiada pewne komplementarne „ dobro społeczne”. Na przykład komplementarnym „dobrem społecznym” istnienia osób niepełnosprawnych będą producenci sprzętu rehabilitacyjnego oraz przedsiębiorstwa zatrudniające osoby niepełnosprawne.

              Należy postawić pytanie : jaki jest cel oddziaływań rehabilitacyjnych. Rehabilitant (nauczyciel – wychowawca) rozstrzyga często sam, czy zmiana zachowania danej jednostki niepełnosprawnej jest pożądana dla niej samej i dla jej najbliższego otoczenia. Wiedza o tym, jak kształtować zachowanie i modelować otoczenie nie może być nadużywana. Dobro jednostki niepełnosprawnej, dobro jej rodziny, dobro szkoły zakładu pracy, środowiska – czy wreszcie dobro państwa – trudne czasem są do wyraźnego określenia i zdefiniowania. Określone dobro stanowi główny cel działania rehabilitacyjnego , takiego czy innego specjalisty od wspomagania rozwoju jednostki niepełnosprawnej.

Schemat: kryteria klasyfikacji celów rehabilitacji,

Źródło: H. Muszyński „ ideał i cele wychowania” W-wa, 1976 ,PWN

                            Analiza merytoryczna                            

                               Analiza przez zastosowanie kryterium

                                          psychologicznego                               

                                 Analiza przez zastosowanie kryterium

                                                 rozwojowego

                                 Analiza przez zastosowanie kryterium

                                 praktyczno - wychowawczego

              Cele wychowania, jako szeroko rozumiane także cele rehabilitacji, zawarte są  programach kształcenia specjalnego, które dadzą się sprowadzić do modelu dojrzałej osobowości człowieka, jaki ma być kształtowany poprzez zamierzone oddziaływania pedagogiczne. Cele mają swoją strukturę : ogólne – kierunkowe, etapowe, operacyjne. Równoległe z nimi są ustalone zadania rehabilitacyjne, które ujmowane są w kategoriach czynnościowych na tle warunków przestrzenno – czasowych i organizacyjnych. Cele wychowania ogólne w stosunku do osób z odchyleniami  w rozwoju – niepełnosprawnych, winny się sprzęgać z celami rehabilitacyjnymi precyzowanymi na tle  różnych kategorii jednostek niepełnosprawnych. Np. jednostki zupełnie niewidome nie opanują malarstwa klasycznego, a ich prace plastyczne o strukturze (fakturze) wypukłej będą się znacznie różniły od rysunków ludzi widzących. Natomiast ludzie niepełnosprawni ruchowo mogą tworzyć wybitne działa plastyczne, trzymając narzędzia w ustach. Palcami nóg lub za pomocą specjalnych aparatów.

              Cele rehabilitacji, uwzględniając charakter i stopień niepełnosprawności, winny zmierzać do:

- zapewniania tym osobą optymalnego rozwoju umysłowego, moralno-społecznego, emocjonalnego, zawodowego oraz fizycznego (optymalizacji zdrowia jako warunku innych zakresów rozwojowych)

- zapewniania im opanowania możliwie na  najwyższym poziomie podstawowej wiedzy ogólnej o człowieku,  o sobie samym, o przyrodzie, społeczeństwie kulturze, a w perspektywie o wykonywanym zawodzie;

- usamodzielnienia się, przygotowania dzieci i młodzieży do wykonywania przez nią dostępnej – użytecznej pracy zawodowej;

- wychowania kulturalno – estetycznego pozwalającego na bieżąco i w przyszłości brać aktywny udział w życiu kulturalnym środowiska szkolnego i zamieszkania;

- wychowania fizycznego gwarantującego zdrowie, dającego energię, sprawność fizyczną potrzebną w realizacji ważnych funkcji życiowych .

              Cele kształcenia ogólnego w procesie rehabilitacji muszą być nie tylko mocno osadzone w założeniach pedagogiki ogólnej, lecz jednocześnie powinny być modyfikowane w zależności od rodzaju niepełnosprawności. Możliwości dzieci i młodzieży niepełnosprawnej z reguły są specyficznie zróżnicowane  i w optymalnych warunkach cele te  w dostępnym im zakresie mogą być osiągane.

W procesie rehabilitacji pośród różnych celów bardzo ważne miejsce zajmuje uspołecznienie dzieci niepełnosprawnych. Konieczne staje się nie tylko wyjaśnienie, ale  i dostarczanie uczniom, wychowankom dobrych wzorów postępowania, a także organizowanie sytuacji wychowawczych czy dydaktycznych, o dużym ładunku uspołeczniającym na terenie klasy szkolnej, organizacji dziecięcej czy młodzieżowej, koła zainteresowań, klubu sportowego itd. Celem kształcenia zawodowego młodzieży niepełnosprawnej jest przygotowanie jej do podjęcia użytecznej pracy zapewniającej w przyszłości ich rodzinom materialne środki do życia. Również kształtowanie poczucia estetyki, a wielu przypadkach rozwijanie uzdolnień kierunkowych, np. plastycznych, wokalnych, konstrukcyjnych itp. Celem wychowania. Celem wychowania zdrowotnego powinno być wdrożenie jednostki niepełnosprawnej do określonych nawyków higieniczno-sanitarnych, zdobycie odpowiedniej sprawności fizycznej i zahartowania organizmu. Dzieciom np. chorym somatycznie mają pomóc w powrocie do zdrowia poprzez usprawnianie ( ćwiczenia), u niesłyszących zwalczać ujemne  w ich rozwoju fizycznym konsekwencje głuchoty, u niewidomych-pasywność ruchową, niedostosowanych społecznie zdyscyplinować, nauczyć wysiłku i panowania nad sytuacją. Aby te i inne cele były osiągane w procesie rehabilitacji muszą być spełnione określone warunki organizacyjno-metodyczne, do których należy zaliczyć  : kwalifikacje wychowawców – nauczycieli i stosowane przez nich metody, warunki lecznicze, środki techniczne i środki finansowe. Stopień realizacji założonych w programie celów , zależne są od dorobku pedagogiki specjalnej i nauk z nią współdziałających, szczególnie metodyki szczegółowe oraz teorię nauczania i wychowania jednostek niepełnosprawnych w różnych zakresach.

              Zadaniem pedagogiki specjalnej jest znalezienie takich metod i sposobów postępowania naprawczego, rehabilitacyjnego, które pozwolą przywrócić jednostce niepełnosprawnej możliwie optymalną sprawność w odbiorze adekwatnych informacji oraz dokonywaniu celowych adaptacyjnie transformacji dla własnych potrzeb i sytuacji.

              Podejmując się opisu swoistości metod rehabilitacyjnych trzeba brać pod uwagę podstawową znajomość właściwości rozwojowych człowieka zdrowego, jego potrzeb i motywacji. Na tej podstawie dopiero można zrozumieć załamanie się rozwoju jednostki niepełnosprawnej. Celem pedagoga specjalnego – innych specjalistów jest poznanie przyczyn zaburzenia, ich likwidowanie, działanie ochronne i profilaktyczne oraz budowanie efektywnej obrony organizmu.

              Na tle wieloaspektowego poznania jednostki niepełnosprawnej, uzyskanego za pomocą diagnoz specjalistycznych i na podstawie własnej obserwacji rehabilitant musi zbudować indywidualny program działania w pracy rehabilitacyjnej. Wśród różnych form  postępowania terapeutyczno - wychowawczego W. Dykcik wymienia następujące: wczesna diagnoza i interwencja; wielostronna stymulacja, usprawnianie, korektura, kompensacja, indywidualizacja, profilaktyka i prewencja oraz wspieranie i wspomaganie. Projektowanie tej działalności przez rehabilitanta musi się opierać na dwóch fundamentalnych podstawach: znajomości mechanizmów biopsychicznych ludzi zdrowych i na znajomości braków, zaburzeń lub uszkodzeń jednostki niepełnosprawnej, dla której ma się stworzyć strategię oddziaływań rehabilitacyjnych.

              Maria Grzegorzewska na podstawie znajomości potrzeb jednostek niepełnosprawnych, ustaliła cztery zasadnicze kierunki oddziaływań rewalidacyjnych:

- kompensację;

- korygowanie;

- usprawnianie;

-dynamizowanie.

              Kompensacja obejmuje parę typów zjawisk: samorzutną o charakterze samoregulacyjnego, homeostatycznego oddziaływania wyrównawczego procesów wewnętrznych. Wyróżniamy dwa zjawiska o charakterze kompensacyjnym:

- jedno występujące samorzutnie, z udziałem świadomości  jednostki niepełnosprawnej;

- drugie zorganizowane przez rehabilitanta w celowej sytuacji (lekcji, zabawie, ćwiczeniu itp.).

              Kompensacja w stosunku do jednostek niepełnosprawnych ruchowo może polegać na dostarczeniu tych czynników i wartości , które korzystnie wpływają na kształtowanie ich postaw i motywów.

W drugim przypadku formą kompensacji jest świadoma działalność rehabilitacyjna podejmowana po to, by skompensować określoną dysfunkcję fizyczną lub psychiczną jednostki niepełnosprawnej jakimś jej szczególnym uzdolnieniom. Obowiązkiem rehabilitanta, nauczyciela-wychowawcy jest wyszukiwanie najmocniejszej strony (zdolności) jednostki niepełnosprawnej i oparcie na niej procesu kompensacyjnego. Jedną z możliwości w tym zakresie jest celowy przydział zadań lub ról wychowankom w procesie organizacji grupy. W toku takiego modelowania sytuacji rehabilitacyjnej, jednostka niepełnosprawna z racji swych braków fizycznych, może wykazać się sprawnością w jakiejś mocnej dla niej sferze działań.

              Istnieje jeszcze kompensacja o charakterze technicznym, na której zakres składają się m.in.: protezy, urządzenia elektroakustyczne, wózki ortopedyczne, wyposażenie pracowni i innych pomieszczeń itp. Środki i pomoce te powinny być nie tylko dostarczane jednostkom niepełnosprawnym, ale powinny one również umieć racjonalnie z nich korzystać.

              Korygowanie to zespół oddziaływań rehabilitacyjnych o charakterze eliminowania, powstrzymywania czy modyfikacji zaburzeń bądź deformacji związanych  z nieprawidłowym funkcjonowaniem różnych układów (narządów sensorycznych, ruchu, mowy, itd.)

              Ważne jest współdziałanie psychiczne rehabilitanta, psychoterapeuty z podmiotem w celu wzbudzania racjonalnych motywacji wyjścia z niepełnosprawności. Terapeuta w toku różnych zajęć musi umiejętnie ukierunkowywać korekturę, by podmiot mógł ją poprowadzić także samodzielnie.

              Usprawnianie jest odmiennym rodzajem czynności rehabilitacyjno-terapeutycznych, które mogą dotyczyć zaburzonych funkcji organicznych, psychicznych i psychospołecznych. Czynności te, to usprawnianie funkcji zaburzonych, bądź niezaburzonych, które bardzo często muszą przejąć funkcję tych pierwszych (kompensować je). np. sprawność rąk przy niedowładzie nóg czy koordynacja i sprawność poruszania się osób niewidomych itd. Jednostki o zmniejszonej w pewnym zakresie sprawności fizycznej należy starannie usprawniać w obrębie wszystkich dostępnych im funkcji. Duże znaczenie dla żywego organizmu ma ruch, a zwłaszcza ruch sprawny i kontrolowany. Jest on podstawą bytu człowieka nie tylko w płaszczyźnie wszelkich form życia psychicznego i społecznego. Obok ruchu wielkie znaczenie terapeutyczne ma sprawność wszelkich funkcji.

              Dynamizowanie wysiłku jednostki niepełnosprawnej w celu wydostania się z upośledzenia jest jedną z najważniejszych czynności z zakresu oddziaływań rehabilitacyjnych. Współczesna psychologia osobowości kładzie dziś szczególny nacisk na motywy, postawy i aspiracje człowieka w dążeniu do celu. W pedagogice specjalnej przejawia się to jako konieczność wysunięcia przez jednostkę niepełnosprawną na pierwsze miejsce motywu własnej działalności dla osiągnięcia zdrowia, warunków w pracy i życiu rodzinnym.

              Quay (tamże) zaleca trzy typy technik wyrównawczych jako podbudowę procesu rehabilitacji.

-Techniki pierwszego typu polegają na usprawnianiu danego procesu na pewnym hipotetycznym poziomie. np. sugeruje się że ćwiczenia motoryki może wpłynąć dodatnio na czytanie, pisanie, mówienie w późniejszym okresie życia.

-Techniki drugiego typu polegają na usprawnianiu funkcji, których znaczenie jest niewątpliwe, z nadzieją na przyszłe efekty tych ćwiczeń. 

-Techniki trzeciego typu, to bezpośrednie działania dydaktyczne, których celem jest  wyuczenie ( przy z góry założonych kryteriach), określonego zachowania w jego ostatecznych postaciach.

              Zdaniem W. Dykcika terapia pedagogiczna w znaczeniu ogólnym jest swoistą interwencją wychowawczą odnoszącą się do osób w normie psychofizycznej oraz społecznej mająca na celu  stworzenie możliwości zindywidualizowanej, dodatkowej pomocy w procesie ich nauczania, kształcenia i wychowania dla osiągnięcia lub utrzymania prawidłowego rozwoju. Z kolei w pedagogice specjalnej terapia pedagogiczna odczytywana jest jako jedna z form rehabilitacji osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności. W tym znaczeniu terapia pedagogiczna polega na tworzeniu i wykorzystywaniu specjalnych warunków, metod i organizacji oddziaływań stymulujących.

              W edukacji- w tym i specjalnej, jednym z głównych zadań  terapii pedagogicznej jest  udzielanie stosownej pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

              Najważniejszą i najszerzej obejmującą problematyką rehabilitacji jest terapia wg C. R. Rogersa, zwana terapią skoncentrowania się na pacjencie, wspólne przeżywanie z nim reakcji oraz stopniowe wpływanie na jego samoocenę na płaszczyźnie nowo przyjętych hierarchii wartości.

              W stosunku do dzieci młodszych można stosować różne formy terapii rozrywkowej, polegającej na wyrażaniu sobie w trakcie zabawy indywidualnej lub zbiorowej. U dorosłych jednostek najczęściej stosuje się terapeutyczną technikę psychodramy, pozwalającą rozładować nagromadzone i ukryte emocje (agresywne lub lękowe). Inną formą terapii jest terapia ustosunkowująca się, polegająca na stwarzaniu bliskiego, serdecznego stosunku między jednostką niepełnosprawną a terapeutą. Terapia interpretująca polega na przekazaniu jednostce tego, co dostrzega w niej rehabilitant.

              Rzeczywiste osiągnięcia rehabilitacyjne  może mieć tylko ten pedagog-wychowawca, który w każdym swoim oddziaływaniu pedagogicznym widzi całościowe, zintegrowane kształtowanie osobowości niepełnosprawnego ucznia-wychowanka.

              Mówiąc o oddziaływaniach rehabilitacyjnych trzeba wskazać na zasady procesu rehabilitacji konkretne oddziaływania rehabilitanta, zapewniające ich optymalną skuteczność. Zasady rehabilitacji jako wyraz prawidłowości kształtowania ludzkiej osobowości nie zależą od treści tego procesu. Większość analizowanych zasad rehabilitacji ustala się w wyniku praktycznych doświadczeń pedagogów specjalnych oraz badań pedagogicznych ze zdecydowanym ograniczeniem do czynności dydaktycznych.

              Określenie zasad postępowania pedagogicznego w procesie rehabilitacji ogranicza dowolność działań w toku czynności terapeutyczno-korekcyjnych i kompensacyjnych.

              W pedagogice specjalnej oprócz wymienionych dwóch procesów: specjalnego nauczania i specjalnego wychowania ukierunkowującego, wyróżnić należy  specjalne oddziaływanie interwencyjne nakierowane na istotne odchylenia od normy jednostek niepełnosprawnych. Tym samym w szeroko rozumianym procesie rehabilitacji należy wyróżnić trzy grupy zasad postępowania w odniesieniu do jednostki niepełnosprawnej, a to:

-  zasady specjalnego oddziaływania wychowawczego ukierunkowującego,

-  zasady specjalnego nauczania (zasady ortodydaktyki ),

-  zasady specjalnego oddziaływania interwencyjnego.

              W nauczaniu specjalnym, wychowaniu ukierunkowującym i w interwencyjnym oddziaływaniu należy wskazać na uniwersalne zasady pracy rehabilitacyjnej:

  -   zasada sukcesu;

  -   zasada ścisłej integracji różnych doświadczeń;

  -   aktywnego wielostronnego mobilizowania i wzmacniania osiągnięć jednostki;

-  zasada doboru optymalnych metod, technik i środków specjalistycznej terapii zajęciowej;

-  zasada niezbędnego, odpowiedniego wykorzystania oprotezowania i oprzyrządowania;

-  zasada wyzwalania otwartości;

-  zasada pełnej akceptacji i tolerancji – partnerstwa i równowności;

- zasada przyjmowania różnych zakresów wolności i autonomii osób niepełnosprawnych;

-  zasada stopniowego, ewolucyjnego osiągnięcia celów;

- zasada uczenia się dla życia własnego i w środowisku;

-  zasada komplementarnego i zintegrowanego podejścia do człowieka niepełnosprawnego.

              Zatem określenie ogólnych i szczegółowych zasad postępowania w procesie rehabilitacji w wyżej przedstawionych zakresach jest w pełni uzasadnione metodologicznie i metodycznie, gdyż ogranicza dowolność w doborze zadań na tle przyjętych celów rehabilitacji.

              Błędne byłoby traktowanie wszystkich jednostek niepełnosprawnych w jednakowy sposób. W szkolnictwie powszechnym większość uczniów nie potrzebuje specjalnej pomocy, by czynić postępy w dochodzeniu do normalności i w zachowaniu. Niektóre dzieci potrzebują dodatkowej pomocy tylko przez pewien ograniczony czas, np. dziecko z uszkodzonym w wysokim stopniu słuchem wymaga treningu słuchowego i wsparcia w przyswajaniu mowy dźwiękowej.

              W procesie rehabilitacji przygotowuje się wychowanków do czynnego udziału w życiu zawodowym i społecznym oraz kształtuje dojrzałą osobowość człowieka obarczonego niepełnosprawnością przez wyzwolenie go ze stanów frustracji i niepokoju, co prowadzi do samorealizacji i afirmacji życia.

              W procesie rehabilitacji w różnych jego odmianach powinien także stwarzać jednostkom niepełnosprawnym warunki do maksymalnej integracji ze społeczeństwem. Można to osiągnąć, stosując odpowiednie rozwiązania w organizacji procesu rehabilitacji i przestrzegając w jego toku określonych zasad i metod postępowania pedagogicznego.

              We wczesnych odmianach procesu rehabilitacji obowiązują zasady, które nie tak mocno podkreśla się w kanonie pedagogiki ogólnej. Taka zasada jest np. zasada dokładnej znajomości uczenia i jego środowiska oraz dostosowania do możliwości i potrzeb dziecka niepełnosprawnego całego procesu nauczania. W pracy z jednostkami chorymi szczególnie ważne jest przestrzeganie zasady nie przekraczania zdol...