Szampon do włosów może być zdefiniowany jako detergent specjalnie stworzony/sformułowany do mycia włosów i pakowany w dogodnych dla użytkownika formach. Samo słowo szampon wywodzi się z języka hindi. Z Indii przeniknęło ono do Anglii, gdzie w końcu przekształciło się w czasownik „to shampoo”, który określał czynność związaną z myciem włosów. Z czasem zaczęto nazwę rzeczownikową „the shampoo” nadawać preparatom przeznaczonym do mycia włosów.
Historia.
Pierwsze szampony były oparte na roztworach mydeł, które otrzymywano z różnych tłuszczów, także z technicznych tłuszczów niskiej jakości (tzw. czarne mydła). Miały one jednak liczne wady: mała pienistość w twardej wodzie, alkaliczność powodowała przy myciu tworzenie się na włosach mydeł wapniowych, przez co były one matowe i trudne do rozczesania. Usunięcie mydeł wapniowych z włosa wymagało dodatkowego płukania włosów roztworem kwasu octowego lub cytrynowego. Dodatkowo długotrwałe ich stosowanie prowadziło do poważnych dermatoz, uczuleń i wypadania włosów. Z czasem w ich miejscu zaczęły pojawiać się szlachetne oleje roślinne (np. olej kokosowy, z oliwek, migdałowy). Przełomem w technologii szamponów był początek oraz późniejszy rozwój produkcji syntetycznych detergentów.
Detergent – substancja zwiększająca zdolności myjące zwykłej wody przez obniżenie napięcia powierzchniowego na granicy woda-brud.
Detergenty syntetyczne – najczęściej otrzymywane z produktów naftowych, dają więcej piany niż detergenty naturalne.
Detergenty naturalne – zaliczamy do nich mydła (czyli sole naturalnych kwasów tłuszczowych) oraz roślinne składniki powierzchniowo czynne (gł. saponiny)
Funkcje szamponu:
· oczyszczenie włosów i skóry głowy z łoju, złuszczonego naskórka, brudu i pozostałości preparatów kosmetycznych,
a także
· nadawanie miękkości,
· pozostawianie lśniących włosów,
· ułatwianie rozczesywania włosów i ich układania.
Dodatkowo szampon powinien dobrze się spłukiwać.
Szampony nie powinny z kolei:
· nadmiernie usuwać naturalnej powłoki tłuszczowej,
· powodować podrażnienia skóry i oczu,
· uszkadzać struktury włosa.
Własności fizyczne.
Szampony najczęściej są płynami: lepkimi, klarownymi albo nieprzezroczystymi (perłowymi), zawierającymi 20-40% ciał stałych. Mogą jednak występować także jako kremy, żele, proszki, oleje lub aerozole. Posiadają wyregulowane pH wynoszące w przybliżeniu 5,5. Większość, lecz nie wszystkie, mają współczynnik lepkości w granicach 500-1500 centypauz.
Stopień i rodzaj zmętnienia zależy od:
· kształtów i wymiarów kryształów wywołujących zmętnienie,
· współczynnika odbicia światła,
· stężenia,
· technologii produkcji szamponu.
Klarowność z kolei możemy osiągnąć poprzez dodanie substancji rozpuszczających składniki wywołujące zmętnienie. Mogą być to rozpuszczalniki typu:
· alkoholi – etylowego, izopropylowego i butylowego,
· glikoli, np. propylenowego,
· związków jak np. oksyetylenowany monolaurynian sorbitanu (Tween 20),
· ksylenosulfonianu sodowego (w przypadku zmętnienia spowodowanego agregacją substancji koloidalnych lub zbyt wysoką temperaturą)
Podział szamponów ze względu na działanie:
Podział szamponów ze względu na ich formę:
Skład.
W skład szamponów wchodzi wiele komponentów, które ogólnie można podzielić na:
· środki powierzchniowo czynne (detergenty) o podstawowym działaniu oczyszczającym i pieniącym;
· środki powierzchniowo czynne o wtórnym działaniu, które mają ulepszać oczyszczanie włosów, poprawiać właściwości pieniące środka myjącego i stan włosów po umyciu;
· dodatki, które uzupełniają wygląd zewnętrzny szamponu, jak barwa i zapach;
· komponenty lecznicze, zwykle pochodzenia roślinnego lub wyizolowane naturalne składniki o różnych właściwościach biologicznych, a przede wszystkim działające odżywczo na skórę głowy, usuwające niektóre objawy i przyczyny pewnych schorzeń owłosionej skóry głowy, np.: łojotok, łupież, nadmierna kruchość i łamliwość włosów, wypadanie włosów.
Zastosowane związki powierzchniowo czynne powinny charakteryzować się następującymi cechami:
· wysoką efektywnością usunięcia brudu z włosów i skóry, bez nadmiernego ich odtłuszczania i wysuszenia,
· dobrymi właściwościami pieniącymi,
· łatwością spłukiwania z powierzchni włosa,
· funkcjonalnością niezależną od stopnia twardości wody,
· nietoksycznością.
Przy wyborze podstawowego lub pomocniczego środka powierzchniowo czynnego powinniśmy kierować się:
· kosztem,
· zdolnością tworzenia piany,
· rodzajem piany,
· detergencją,
· tolerancja przez organizm ludzki,
· łatwością łączenia się z innymi składnikami szamponu,
· kolorem i zapachem,
· czystością,
· zdolnością biodegradacji.
Opis używanych detergentów.
Detergenty anionowe.
1 Siarczany alkilowe i siarczany oksyetylowanych alkoholi tłuszczowych.
Ø podstawowe surfaktanty w składzie szamponów
Ø ich produkcja jest tania i prosta
Ø odznaczają się doskonałymi właściwościami pieniącymi (nawet w twardej wodzie)
Ø łatwo spłukują się z włosów
a Siarczany alkilowe
Ø drażniące działanie na skórę ludzką
Ø najczęściej stosowana jest mieszanina pochodnych alkoholi mirystynowego i laurylowego:
§ sole sodowe (laurylosiarczan sodowy trudno rozpuszcza się w zimnej wodzie, dlatego nie jest stosowany w szamponach przezroczystych; zastosowanie ograniczone do form emulsji, past, proszków),
§ amonowe i alkanoloamoniowe (znacznie lepiej rozpuszczalne w wodzie niż sole sodowe, jednak sól amonowa siarczanu laurylowego ma tendencję do podwyższania pH wraz z wydzieleniem amoniaku; z kolei pochodne trietanoloamoniowe utrudniały uzyskiwanie szamponu o odpowiedniej gęstości oraz stabilnej barwie).
b Siarczany oksyetylowanych alkoholi tłuszczowych
Ø łagodniejsze działanie od siarczanów alkilowych (działanie drażniące maleje ze wzrostem długości łańcucha alkilowego, jak i stopniem oksyetylowania)
Ø postać soli sodowych, potasowych lub etanoloamoniowych
Ø lepkość roztworów można regulować za pomocą soli kuchennej
Ø wadą są niezadowalające właściwości antystatyczne oraz wysoki stopień odtłuszczenia włosów (wymagają dodatku substancji natłuszczających, np. lanoliny)
2 Monoestry kwasu sulfobursztynowego i alkoholi tłuszczowych
Ø powstają z alkoholi, alkoholi tłuszczowych oksyetylowanych, a także monoetanoloamidów oraz izopropanoloamidów tłuszczowych
Ø można je łączyć z alkilosiarczanami oksyetylowanymi (synergiczne współdziałanie, słabsze działanie drażniące)
Ø odznaczają się dobrymi właściwościami pianotwórczymi
Ø działają łagodnie na skórę i błony śluzowe (stosowane w szamponach dla dzieci)
Ø sulfobursztyniany zapewniają obfitą pianę, która jest trwała
Ø wykazują bardzo dobre własności zwilżające
Ø trudność technologiczna – brak możliwości uzyskania pożądanej lepkości roztworu przez proste dodanie NaCl
3 Kondensaty kwasów tłuszczowych z aminokwasami (acylopeptydy) bądź polipeptydami
Ø część aminokwasowa – sarkozyna (w połączeniu z kwasem laurylowym powstają acylosarkozyniany), tyrozyna, kwas glutaminowy (w połączeniu z kwasami oleju kokosowego daje acyloglutaminiany) lub mieszanina aminokwasów i polipeptydów (otrzymywane np.. z hydrolizy kolagenu, żelatyny, kazeiny lub roślinnych protein soi)
Ø część kwasowa – kwas purynowy, palmitynowy, udecylowy lub mieszanina kwasów oleju kokosowego
Ø powodują powstawanie mniejszego ładunku elektrostatycznego
Ø dobrze tolerowane przez skórę
Ø stosowane często połączeniu z alkilosiarczanami lub ich pochodnymi oksyetylenowanymi
4 Sulfoniany α-olefin
Ø mieszanina ok. 60-65% alkenosulfonianów, 35-40% hydroksyalkanosulfonianów i ok. 10% disulfonowych pochodnych
Ø powstają w wyniku sulfonowania α-olefin (ich łańcuch zawiera 12-16 at. C)
Ø posiadają korzystne właściwości detergencyjne, pieniące, odznaczają się dobrą rozpuszczalnością
Ø szampon z ich dodatkiem jest stabilny hydrolitycznie w całym zakresie pH (w przeciwieństwie do siarczanów alkilowych i siarczanów alkoholi oksyetylowanych)
Ø ich produkcja jest bardziej opłacalna niż siarczanów alkilowych i siarczanów alkoholi oksyetylowanych
Ø działanie łagodniejsze niż siarczanów alkilowych
5 Detergenty perłowe
Ø drobnoziarnista dyspersja dwustearyniamu etylenoglikolu w wodzie
Detergenty kationowe
Stosowane w szamponach w ograniczonym zakresie jako środki kondycjonujące, poprawiające wygląd włosa (zapewniają puszystość, połysk, łatwe rozczesywanie i układanie).
1 Czwartorzędowe związki amoniowe o 10-14 at. C w łańcuchu alkilowym – QUATS
Ø działanie bakteriobójcze
Ø substancje bardzo silnie wiążące się z powierzchnią włosa
Ø nadają włosom gładkość, połysk i jedwabisty dotyk
Ø hamują elektryzowanie
2 Polimery kationowe silikonowe
Ø połączenie polisiloksanów z czwartorzędowymi związkami amoniowymi (Quaternium 80)
Ø stosowane stężenie w szamponach 0,2-2%
Ø ułatwiają rozczesywanie włosów na mokro i sucho,
Ø redukują elektryczność statyczną,
Ø poprawiają wygląd włosa
Detergenty amfoteryczne.
Są zbudowane z części hydrofobowej i hydrofilowej. Część charakteryzująca się powinowactwem do wody obejmuje dwie grupy wzajemnie na siebie oddziaływujące (ele...
pisarka11