I.                    Istota i zakres publicznego prawa gospodarczego

1.      Istota (definicja) publicznego prawa gospodarczego

Pojęcie prawa gospodarczego – jest częścią prawa handlowego i cywilnego. Jest to prawo cywilne materialne, procesowe, handlowe, karne gospodarcze.

Prawo gospodarcze – zbiór norm odnoszących się do działalności gospodarczej, a w szczególności regulujący stosunek państwa do gospodarki (chodzi o zakres regulacji).

Geneza prawa gospodarczego. Powstało po I WŚ w Niemczech, kontynuowane w ZSRR. Już w średniowieczu władcy oddziaływali na kupców. Rozwijało się na przełomie XIX/XX w. państwo przeciwdziałało konfliktom gospodarczym.

Podział na prawo prywatne i publiczne.

Prawo gospodarcze

              Normy prawa prywatnego                                                        normy prawa publicznego

prawo gospodarcze                                                                                                  prawo gospodarcze

prywatne                                                                                                                publiczne

[strony stosunku prawnego                                                                                    [rolę nadrzędną ma

są równorzędne]                                                                                                  państwo]

Definicje publicznego prawa gospodarczego.

PPG – niektórzy nazywają je administracyjnym prawem gospodarczym. Ważne jest to, jaką rolę ma przyjmować państwo. Normy konstytucyjne, prawa finansowego, prawa handlowego.

Definicje str. 33

1)     Definicja prof. Teresy Rabskiej

PPG – prawo, którego głównym przedmiotem są funkcje państwa w gospodarce. Obejmuje ono sferę stosunków prawnych obejmującą przestrzeń między państwem a podmiotem gospodarczym, regulowana normami prawa administracyjnego. Podmioty gospodarcze są nie tylko adresatami działań ze strony państwa ale także ich wnioskodawcami.

2)     PPG dotyczy interwencji prawa w gospodarkę. Taki zespół norm prawnych regulujący zadania oraz organizację władzy państwowej i funkcjonowanie organów władzy publicznej, a także środki i formy prawne działania stos w celu porządkującego i sterującego oddziaływania państwa na stosunki gospodarcze.

Publiczne prawo gospodarcze

Prawo – normy generalne i abstrakcyjne, ustanowione przez specjalne organy w określonej procedurze. Zabezpiecza ono przymus państwa.

Gospodarcze – odnosi się do gospodarki. W ujęciu statycznym mówi się najczęściej o efektach, w ujęciu dynamicznym – o procesach gospodarczych, podejmowaniu rozstrzygnięć przez obywateli i ich organizacje.

Sfera stosunków prawnych w relacji między organami państwa a podmiotami gospodarczymi regulowana w trybie administracyjnym.

Publiczne – w doktrynie występuje podział na publiczne i prywatne. Wg Ulpianusa publiczne – chroni interes ogólny, normy określające ustrój; prywatne – chroni interes jednostki, np. U.pr.bankowe (normy prywatne i publiczne):

-          umowa rachunku bankowego lub kredytu (prywatne)

-          pojęcie działalności bankowej (publiczne).

Publiczne – między państwem a przedsiębiorstwami

Prywatne – między przedsiębiorcami albo między przedsiębiorcą a konsumentem – przynajmniej formalnie równoważne podmioty, podział ten nie znajduje odzwierciedlenia w źródłach prawa.

PPG ujmuje się jako działania państwa w sferze swobodnej działalności gospodarczej, polegające nie tylko na jej ograniczaniu i ochronie, ale też na kształtowaniu ładu przestrzennego w gospodarce, ochronie konkurencji, porządkowaniu stosunków własnościowych i prowadzeniu publicznej działalności gospodarczej.

PPG określa działalność, funkcje i powinności państwa. Jego przedmiotem jest całość państwowego oddziaływania na gospodarkę w takim zakresie w jakim legitymowany przez zasadę państwa prawnego interes publiczny, uzasadnia wkroczenie państwa w sferę konstytucyjnie chronionych wartości i praw obywatela na rynku. Obejmuje sferę stosunków prawnych, która wypełnia przestrzeń między organami państwa a podmiotami gospodarczymi oraz która jest regulowana głównie w trybie administracyjno-prawnym.

PPG potrzebne jest organom władzy – legitymuje do działań w tym zakresie i przedsiębiorcom – wskazuje na granice działań organów państwa.

Ma wielkie znaczenie zwłaszcza w systemach opartych na gospodarce wolnorynkowej, która rządzą prawa ekonomiczne, a prawo spełnia jedynie role ochronną. PPG staje się wówczas gwarancją tego, że interwencjonizm państwa i formy jego realizacji nie będą inne niż określone prawem.

Do prawa gospodarczego można zaliczyć przepisy: prawa cywilnego (zwłaszcza zobowiązań), handlowego, administracyjnego (zwłaszcza ustrojowego), karnego (przestępstwa gospodarcze), międzynarodowego publicznego (umowy m-nar), pewne przepisy proceduralne.

Przepisy PPG adresowane są do:

·         organów państwa

·         przedsiębiorców/ podmiotów gospodarczych

Przepisy PPG:

·         materialne (treść stosunku między organami a przedsiębiorcami; zadania i kompetencje organów oraz prawa i obowiązki jednostki; gwarancje, warunki realizacji oraz formy ochrony prawnej)

·         ustrojowe

·         proceduralne/ procesowe.

2.      Zakres i systematyka PPG

a)      PPG normuje stosunki własnościowe, będące podstawą gospodarowania i przedmiotem ochrony ze strony państwa. Prawo wyraża stosunek państwa do posiadania i rozszerzania zasobu środków produkcji (zasady ochrony własności, zasady uwłaszczania – czyli przekazywania własności obywatelom, zasady wywłaszczania). Prawo określa też zasady zarządzania mieniem publicznym (SP, jedn. sam.teryt.), zasada nacjonalizacji.

b)     PPG określa zasady gospodarowania typowe dla danego układu stosunków własnościowych. Chodzi tu o regulację katalogu zasad gospodarczych, na których opiera się ustrój gospodarczy państwa i które są prawnie chronione przez państwo. Zasada wolności gospodarczej, zrzeszania się, ochrony konkurencji, wolności umów.

c)      PPG określa pewne formy organizacyjne wykonywania działalności gospodarczej. Przyjęto zasadę że każdy podmiot gospodarczy ma swobodę wyboru formy prawnej, przewidzianej przez prawo. Daje to państwu możliwość kształtowania pewnych wymogów i struktury podmiotowej gospodarki. Z wyjątkiem państwowych organizacji gospodarczych, PPG nie normuje wewnętrznej organizacji i zasad działalności.

Zakłady budżetowe, jednostki państwowe.

Sterowanie gospodarką przez państwo.

d)     PPG określa pewne funkcje państwa, sposoby oddziaływania na gospodarkę, zakres i formy państwowej ochrony prawnej mechanizmów rynkowych:

·         prewencja – przeciwdziałanie działaniom zmierzającym do naruszania konkurencji

·         kreowanie organów wspierających konkurencję

·         oddziaływanie na prawo popytu i podaży (np. ceny regulowane, urzędowe)

·         prawo kontroli i nadzoru

e)      ochrona rynku (także ochrona rynku wspólnego), np. rynek towarowy chroniony jest przy pomocy ceł, podatków, dotacji; rynek pieniężny i kapitałowy – potrzebny interwencjonizm bankowy i dewizowy

Instrumenty te mogą mieć pośrednie lub bezpośrednie oddziaływanie.

II.1 Podstawowe zasady społecznej gospodarki rynkowej

Koncepcja społecznej gospodarki rynkowej powstała w Niemczech po II WŚ. Pojawiła się w 1947r w programie partii CDU. Autorem pojęcia jest Alfred Muller – Armack (prof. Ekonomii politycznej) oraz Ludwig Erhard (późniejszy minister gospodarki i kanclerz RFN). Chodziło o ustrój gospodarczy który akceptuje zasady liberalizmu gospodarczego i gospodarkę rynkową oraz nadaje szczególna rangę celom społecznym powiązanym z procesem gospodarczym wprowadzając w tym celu odpowiednie regulatory przebiegu procesów gospodarczych. Społeczna gospodarka rynkowa stanowiła „trzecią drogę” między komunizmem a kapitalizmem. Mechanizmem kształtującym gospodarkę jest rynek uzupełniony elementami społecznymi. Założono więc pewną ingerencję państwa. CELE:

·         osiągnięcie możliwie wysokiego dobrobytu gospodarczego

·         zabezpieczenie sprawnego gospodarczo i sprawiedliwego społecznie porządku pieniężnego (?)

·         osiągnięcie bezpieczeństwa społecznego, sprawiedliwości społecznej i postępu społecznego.

Wyróżnia się bezpośrednie i pośrednie narzędzia kierowania.

Polska od 1990 zmieniła ustrój gospodarczy z gospodarki planowanej na rynkową. Dla tych celów społeczna gospodarka rynkowa wydawała się idealna. Zawarto ją w art. 20 KRP. Znaczenie tej konstytucyjnej zasady leży przede wszystkim w procesie stanowienia i stosowania prawa regulującego funkcjonowanie gospodarki. Np. problem bezrobocia, państwo nie może nakazać zatrudniać przedsiębiorstwu (gosp. rynk.), które działają w oparciu o wolność gospodarowania i własność prywatną. Państwo ma jednak inne instrumenty do rozwiązania tego problemu.

Zasady:

·         wolność działalności gospodarczej => podejmowanie, wykonywanie ale też       zakończenie działalności gospodarczej

·         własność prywatna

·         solidarność, dialog, współpraca partnerów społecznych

Wymienione w art. 20 wartości, ustrojodawca traktuje kompleksowo –> ujmuje je w całość i żadnej nie wyróżnia i komplementarnie -> wartości te są powiązane ze sobą w ten sposób, że mogą się wzajemnie wspierać i ograniczać

Ad.2

Z art. 20 nie wynika wprost, że chodzi o ochronę własności prywatnej. Chodzi raczej o wskazanie, że gospodarka rynkowa ma się na niej opierać. KRP odrębnie normuje kwestie ochrony własności w art. 21 (RP chroni własność i prawo dziedziczenia). W ust. 2 określa sytuacje, w których możliwe jest wywłaszczenie (na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem).Podobnie w art. 64 gwarantuje prawo do własności. W ust. 3 jednak stwierdza, że może być ograniczona tylko w drodze ustawy i w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności.

W art. 20 nie chodzi również o własność jednostki samorządu terytorialnego (nie jest to własność prywatna) – kwestie ureg. w należy. 165. Podobnie SP – uregulowany w należy. 218.

Należy odnieść się do art. 1 – dyrektywa przedłożenia w razie potrzeby dobra ogólnego ponad dobro indywidualne czy partykularny interes grupowy. Dyrektywa ta powinna być podstawowym kryterium działania w modelu społecznej gospodarki rynkowej.

Wyrok TK z 30 I .....

Ad. 3

Pojęcia te są użyte w konstytucji – preambuła.

Źródeł tych wartości należy szukać w filozofii społecznej – solidaryzmie społecznym. Oparcie społecznej gospodarki rynkowej na tych wartościach zakłada koncepcję równowagi interesów uczestników rynku i zarazem poszanowania ich autonomii (wyr. TK). Dzisiaj odwołanie się do solidarności (art. 20) oznacza konstytucyjny obowiązek wspólnego ponoszenia przez partnerów społecznych (a więc też pracodawców) kosztów transformacji społecznej (wyr. TK).

Należy uwzględnić art. 1 KRP => wypływa z niego postulat solidarności oraz art. 2 => postulat dialogu wypływającego z zasady demokratycznego państwa prawnego.

a.       zasada solidarności -> pewne wzajemne powinności obywateli względem siebie

b.      dialog à negocjacyjna metoda ustalania celów i ich realizacji

c.       współpraca è aktywna forma działania, wspierania działalności.

Odzwierciedlenie instytucjonalne tych haseł:

Trójstronna komisja do Spraw Społ.-Gosp. (ust. Z 2001)

(reprezentacja rządu, pracodawców i pracowników)

Wojewódzka Komisja Dialogu społecznego

Organizacje pożytku publicznego – działalność społecznie użyteczna w sferze zadań publicznych prowadzona przez organizacje pozarządowe spełniające zadania administracji państwa, wymienione enumeratywnie, np. wspieranie przedsiębiorczości.

Art. 1 Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli.

II.2 ZASADA WOLNOŚCI DZIAŁALNOSCI GOSPODARCZEJ W ŚWIETLE KONSTYTUCJI

Wyrażona w art. 20 KRP, nie znajduje odzwierciedlenia w dalszych jej częściach. Jej treść znajduje się w ustawach gospodarczych.

Wolność gospodarcza w sensie ekonomicznym jest uważana za warunek funkcjonowania gospodarki rynkowej. Nie może ona jednak mieć charakteru absolutnego. Nie można z niej czynić użytku wbrew np. prawu podaży i popytu, prawu konkurencji.

Nie ma charakteru absolutnego

KRP w art. 20 określa gwarancje wolności gospodarczej:

·         o charakterze formalnoprawnym à ograniczenie tylko w formie ustawy

·         o charakterze materialnoprawnym à ważne przyczyny ograniczania tj. ważny interes publiczny

Oznacza to, że gospodarka jest domeną obywateli: każdy może podjąć i wykonywać działalność gospodarczą w sposób wolny od ingerencji państwa. Nie musi występować o zgodę organów państwowych na podjęcie działalności gospodarczej.

Art. 31 ust 3, ograniczenie w zakresie korzystania z konstytucyjnych praw i wolności (tylko ustawa i tylko gdy:

·         dla bezpieczeństwa państwa i jego porządku publicznego

·         ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej

·         wolności i praw innych osób)

art. 65 wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wolność wyboru miejsca pracy. Wykonywanie zawodu nie zawsze oznacza wykonywanie działalności gospodarczej.

Przeciwieństwem tej zasady jest reglamentacja, polega ona na uzależnieniu podjęcia i wykonywania działalności gospodarczej od zgody organu – taka sytuacja wyjątkiem w systemie.

Przyjmuje się, że ma ona na celu ochronę interesów obywateli oraz interesu gospodarczego państwa.

Przyczyny reglamentacji nie są jednolite:

·         zagrożenie wynikające z niektórych rodzajów działalności gospodarczej

·         przyczyny subiektywne

-          względy polityczno-społeczne (wychowanie w trzeźwości)

-          względy polityczno-gospodarcze (regulacja rozmiarów eksploatacji zasobów naturalnych)

-          względy m-nar (umowy m-nar)

Rola zasad:

·         wytyczne dla ustawodawcy dla interpretacji

·         ukierunkowanie działalności administracyjnej

·         normy konstytucyjne stosuje się bezpośrednio

·         determinuje treść aktów prawotwórczych à np. SDG

·         wyznacza granice stanowienia i stosowania prawa

Ingerencja w wolność gospodarczą jest uzasadniona, gdy podjęte środki są przydatne i niezbędne – nie ma do dyspozycji żadnego innego środka – orzecz.

Wolność gospodarcza przysługuje każdemu na równych prawach/ zasada równego traktowania.

Podmiot wolności nie został określony w konstytucji, ale podlega konkretyzacji w ustawodawstwie zwykłym.
 

III.4 REGULACJA USTAWY O NABYWANIU NIERUCHOMOSCI PRZEZ CUDZOZIEMCÓW

Prawo wspólnotowe nie reguluje bezpośrednio kwestii nabywania nieruchomości położonych na terytorium państw członkowskich UE. Nie oznacza to że pozostaje całkiem neutralne w tej kwestii. Krajowe systemy własności muszą być zgodne w fundamentalnymi zasadami Traktatu o utworzeniu Wspólnoty Europejskiej (TWE).

Zasadniczo jednak kwestia ta jest przedmiotem regulacji prawnej poszczególnych państw członkowskich(art. 295 TWE – system własności kompetencją poszczególnych państw członkowskich).

Kwestie te reguluje ustawa o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców z 24.03.1920, która zawiera odrębne przepisy dotyczące nabywania nieruchomości przez obywateli lub przedsiębiorców państw członkowskich Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

Obywatele państw członkowskich EOG – obywatele państw członkowskich UE + Irlandii, Lichtensztainu, Norwegii – osoby fizyczne, obywatele któregoś z tych państw i nie posiadających obywatelstwa polskiego.

Przedsiębiorcy państw członkowskich EOG – obywatele państw członkowskich UE + Irlandii.

Możliwe jest że cudzoziemiec jest przedsiębiorcą w rozumieniu prawa polskiego, jednakże nie posiada polskiego obywatelstwa.

Zasadą tej ustawy jest uzyskanie zezwolenia ministra ds. wewnętrznych na nabycie nieruchomości. Z dniem uzyskania członkostwa UE dotychczasowa zasada stała się wyjątkiem i to o charakterze przejściowym:

-          wymóg uzyskania zezwolenia na nabycie nieruchomości rolnych i leśnych został utrzymany przez 12 lat od przystąpienia RP do UE.

Jednakże w odniesieniu do nieruchomości rolnych zezwolenie nie jest wymagane w okresie przejściowym w 8 województwach (m in w WLKP) po upływie 7 lat od dnia zawarcia umowy dzierżawy z datą pewną (w kolejnych 8 – m.in. mazowieckim – po upływie 3ch lat), jeżeli przez ten okres osobiście prowadzili na tej nieruchomości działalność rolniczą oraz legalnie zamieszkiwali na terytorium RP

-          wymóg uzyskania zezwolenia na nabycie nieruchomości jako „drugiego domu” został utrzymany przez 5 lat od przystąpienia RP do UE.

Drugim domem jest nieruchomość przeznaczona pod zabudowę mieszkaniową lub na cele rekreacyjno-wypoczynkowe, które nie będzie stanowić stałego miejsca zamieszkania cudzoziemca (nie dotyczy samodzielnego lokalu mieszkalnego).

Jednakże zezwolenie nie jest wymagane od obywateli państw członkowskich EOG:

-          gdy nabywca legalnie, nieprzerwanie zamieszkuje co najmniej 4 lata na terytorium RP

-          nabywa nieruchomość „2 domu” w celu wykonywania działalności gospodarczej polegającej na świadczeniu usług turystycznych.

V.1               STRUKTURA APARATU ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ

Zasada podziału władz, wyrażona w art. 10 KRP, wprowadza generalną zasadę wskazującą , że zadania w zakresie gospodarki będą realizowały organy wykonawcze.

Struktura aparatu zależy od przyjętego systemu „państwa w gospodarce”. Jej działania ograniczają zasady wolności gospodarczej, własności prywatnej.

Administracja gospodarcza jest częścią administracji publicznej, która realizuje zadania państwa wobec gospodarki.

Podstawy prawne działania administracji gospodarczej tworzą:

-          konstytucja – wskazuje na usytuowanie poszczególnych organów w systemie ustrojowym

-          ustawy – określają zadania i kompetencje tych organów

System administracji można podzielić na:

à rządowy

à pozarządowy

System rządowy:

a....