OKUPACJA
9 IX 1939 – SĄD POLOWY PRZY DOWÓDZTWIE OBRONY WARSZAWY///23 IX 1939 – SĄD POLOWY ARMII WARSZAWA
Komisarzem do reorganizacji warszawskiej adwokatury został Edward Wilhelm von Wendorff, jednocześnie warszawski adwokat i radca prawny niemieckiej ambasady. Nominację wręczył mu dr Friedrich Gollert. Powołanie Beiratu – rady przybocznej, której uprawnienia sprowadzały się do wydawania opinii niewiążących komisarza.
14 XII 39 –zarządzeniem niemieckich władz rozwiązana NRA (Prezes: L. Domański, Vice Bolesław Bielawski)/// pod koniec 1939 również Rada Adwokacka (L.Nowodworski-dziekan, Vice: Władysław Miedzianowski, Zygmunt Blenau, Skarbnicy: Jerzy Czerwieński, Bolesław Pohorecki, skarbnik Feliks Zadrowski, Stanisław Peszyńki – z-ca skarbnika;
TAJNY SAMORZĄD ADWOKACKI: Brali udział w zorganizowaniu tzw. TAJNA KOMÓRKA: L.Nowodworski, B.Bielawski i B.Suligowski. Współpracował z Delegaturą Rządu RP (L.Nowodworski był dyrektorem Departamentu Sprawiedliwości; po jego śmierci Feliks Zadrowski). Przy Delegaturze działał Komitet Koordynacji Ustawodawczej, któremu przewodniczył sędzia i adw. Adam Bień; I 1941 powstaje Tajna NRA (prezes/ przewodniczący - Bolesław Bielawski, wiceprezes – F.Zadrowski, członkowie – Witold Bajer, Jan Gadomski, Jan Nowodworski, Stanisław Peszyński, Bohdan Suligowski);/// 1941 uchawłą tNRA powstaje Tajna RA w Warszawie: : B. Suligowski, W. Bajer, Leopold Żaryn, Eugeniusz Ernst, Stanisław Koziołkiewicz, Stanisław Łazarowicz, Jerzy Czerwiński, Zygmunt Stypułkowski)/// Tajna Śląsko-Krakowska Rada Adwokacka z siedzibą w Krakowie (1941r), Tajna Rada adwokacka we Lwowie (1942), 2 komitety w Lublinie – spełniały funkcje samorządu adwokackiego
14 SPRAWIEDLIWYCH (ok. II 1940 r): Ludwik Domański, Bolesław Bielawski, Leon i Jan Nowodworski, Władysław Miedzianowski, Jerzy Czerwieński, Bohdan Suligowski, Stanisław Peszyński, Jan Radomski, Jan Podkomorski, Mieczysław Rudziński, Michał Skoczyński, Leopold Żaryn.
HERBACIARNIA – lokal klubowy ZWIĄZKU ADW. POLSKICH; jesień 1939r. akcja pomocy dla prawników z innych części kraju, którą kierowała PANI ZADROWSKA; III 1940r. obława-buda-wóz. Jerzy Czerwiński ucieka. Aresztowali wszystkich i osadzono na Pawiaku, w tym Zadrowską i personel oraz Wacława Tyrchowskiego; 20/21 VI 1940r. W.Tyrchowski włączony do transportu do Palmir i tam rozstrzelany.
MASAKRA W PALMIRACH: 21 VI 1940r – zginęli m.in. ludowiec Maciej Rataj, oraz działacz socjalistyczny Mieczysław Niedziałkowski. Adwokaci: Wacław Tyrchowski, Czesław Jankowski (jeden z założycieli PCK oraz Harcerstwa Polskiego), Stanisław Jegierski (naczelny radca prawny Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy), Władysław Gintwont-Dziewałtowski, Ludomir Skórewicz, Edmund Grafowski, Józef Krasuski// 17 IX 1940r. – Zbigniew Wróblewski/
Zarządzono weryfikację wszystkich adwokatów: skreślano z list i dokonywano aresztowań m.in. W. Kempfi był w celi razem z: Władysławem Gintowt-Dziewałtowskim, Ludomirem Skórewiczem i Jerzym Dorożyńskim. W. Kempfi na oddziale VII w Pawiaku spotkał Alfreda Bursche i prof. Edmunda Bursche.
3 V 1940 r I transport z PAWIAKA do SACHSENHAUSEN: Władysław Kempfi, Stefan Urbanowicz, Alfred Bursche, Stanisław Błeszyński, Eugeniusz Dmowski, Jerzy Drożyński, Zdzisław Laskowski, Jan Lesman, Feliks Majorowicz, Mieczysław Przyjemski, Mieczysław Rudziński, Józef Starszak, Paweł Załuskowski, Stanisław Zgliczyński (z Płocka) i Marian Borzęcki. Część więźniów zabrana z Pawiaka do S. przewieziona została do obozu MAUTHAUSEN-GUSEN. Ocalał tylko W. Kempfi;
Marian Borzęcki (1921-1922 Komisarz Rządu na m. st. Warszawę, po wyborze Stanisława Wojciechowskiego na Prezydenta RP został komendantem głównym Policji Państwowej, w czasie przewrotu majowego był działaczem wiernym legalnemu rządowi, w 1927r wiceprezydent m. st. Warszawy a prezydentem był Z. Słowiński, na listę adw. został wpisany w 1927, prowadził sprawy cywilne i karne, bronił doc. Stanisława Cywińskiego wraz z adwokatami: Kijeńskim, Mogielnickim, Niedzielskim, Szurlejem, Glazerem i Borowskim, związany z ND, nawiązał ścisłą więź z Frontem Mores (od 1936) stąd kontakty z W.Sikorski i Ignacym Paderewskim/aresztowany 30.03.1940/
12.07.1940- WIELKA „BRANKA”, aresztowano 73 adwokatów, osadzono na Pawiaku, następnie 47 z nich wywieziono do Oświęcimia i tam zginęli m.in.: Wacław Bereziński, Jerzy Bielawski, Stanisław Gruszczyński, Lucjan Mikulski, Zygmunt Oberek, Edmund Wojciechowski, oraz wielu innych.///
ŁĄCZNIE W WARSZAWIE ZGINĘŁO 720 ADWOKATÓW I APLIKANTÓW co stanowiło 1/3 warszawskiej palestry. - Losy niektórych z nich: Wiktor Szumański – zginął w Oświęcimiu, Stanisław Święcicki – powieszony w czasie publicznej egzekucji w Warszawie, Teodor Duracz – zamordowany w gmachu gestapo przy al. Szucha, Stefan Niebudek – zamordowany w Oświęcimiu, Leon Berenson, Wacław Brokman, Jan Dąbrowski i Jan Ruff – zginęli tragicznie.
TAJNE SZKOLENIE APLIKANTÓW: pierwsze szkolenie w 1941, powołano grono 12 adwokatów i 2 profesorów uniwersyteckich, którzy mieli się zająć szkoleniem. Grupy 3-7os.
Wykłady w mieszkaniach prywatnych. Na koniec sesja (zdążono zorganizować dwie). Przez tajne szkolenie przeszło kilkudziesięciu aplikantów. Po egzaminie uroczyste ślubowanie, na sugestie F. Zadrowskiego odbyło się w gmachu S.A. J GADOMSKI zdążył opracować kilkanaście projektów na najróżniejsze tematy m.in. trybu zabezpieczenia mienia opuszczonego lub w inny sposób odebranego prawnym posiadaczom
TAJNE NAUCZANIE: Dyskutowano w dwóch ośrodkach: I-warszawski, powołany przez prof. Romana Rybarskiego, który zorganizował studia dla studentów 3 i 4 roku studiów prawniczych// II ośrodek na Uniwersytecie Poznański w 1940 dyskutował o tym w tzw. KOMITET CZTERECH: L. Jaxa-Bykowski, Maksymilian Rode, Władysław Kowalenko i Roman Pollak oraz w-wski adw. Witold Sawicki, który dołączył trochę później. Decyzja o powołaniu Uniwersytetu Ziem Zachodnich wraz z Wydziałem Prawa. Następnie postanowiono połączyć oba ośrodki. I-dziekan-Roman Rymarski, a po jego aresztowaniu i wywiezieniu do Oświęcimia – Józef Rafach (do czasu zamordowania go przez Niemców w czasie Powstania warszawskiego). Gł. org. prac mgr prawa ANTONI SYMONOWICZ „Tolek”. Pierwszy wykład w mieszkaniu p. Łazowskich przy ul Rycerskiej na Starym Mieście a wykładowcą był Witold Rawicki. Uczono się ze skryptów- do prawa karnego mat. Prof. Stanisław Śliwiński, a z teorii i filozofii prawa doc. Henryk Piętka. Znaczną część spośród wykładowców stanowili adwokaci: W. Sawicki, Bohdan Sałaciński, Władysław Kosieradzki, Jerzy Jodłowski, Włodzimierz Kozubski, Maria Petz-Radwanowa, Stanisław Śliwiński, prof. Jan Namitkiewicz, Stanisław Kasznica . W 1941 aresztowano Romana Rybarskiego i wywieziono do Oświęcimia podobnie jak adw. Stefana Niebudka i prof Witolda Staniszkisa.
POLSKIE WYDAWNICTWO PRAWNICZE: 1942r.-adw. Witolda Bajer, adw. Mieczysława Pączkowskiego, Tadeusza Bernadzikiewicza dołączył adw. Kazimierz Kalinowski. Podpisało umowę. z firmą wydawniczą „Trzaska, Evert i Michalski”. Program wydawniczy przewidywał wydanie 6 cykli edytorskich o tematyce adwokackiej. Została opracowana monografia „Zasady postępowania adwokata”, która składała się z części:
1.Stosunek do narodu i państwa – adw. Stanisław Zieliński, 2. Stosunek adwokata do sądów i urzędów – adw. Bolesław Bielawski, 3. Stosunek do władz korporacyjnych – adw. Jan Nowodworski, 4. Godność zawodu adwokata – Stanisław Janczewski, 5. Wykonywanie zawodu – adw. Aleksander Mogilnicki, 6. Stosunek do kolegów – adw. Jan Nowodworski, 7. Patron i aplikacja – adw. Bohdan Suligowski, 8. Wolność słowa obrończego – adw. Marian Niedzielski, 9. Tajemnica zawodu adwokata – adw. Feliks Nadrowski
POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE; 1) Służba Zwycięstwu Polski (SZP) – Michał Tokarzewski-Karaszewicz; 2) rząd Władysława Sikorskiego powołuje KOMITET MINISTRÓW DO SPRAW KRAJU – przewodniczącym gen. KAZIMIERZ SOSNKOWSKI. Komitet 8 XI 1939 powołuje ZWZ (Związek Walki Zbrojnej)-przejął zadania SZP. Komendantem Stefan „Grot” Rowerki. ZWZèArmia Krajowa. Dowódcą S.G. Rowecki (30 VI 1943 aresztowany przez Gestapo), a po nim Tadeusz Bór Komorowski. W szczytowym okresie 380 175 żołnierzy.
KIEROWNICTWO WALKI CYWILNEJ (KWC): adw. Stefan Korboński („Nowak”, „Zieliński”), z-ca Aleksander Gieysztor. Zadaniem-podtrzymywanie na duchu oraz prowadzenie propagandowej dywersji wśród Niemców. W ramach akcji została uruchomiona pod Londynem polska radiostacja „Świt”, nadawała program z Londynu udając że z kraju.
1943r (3 V, 31 VII) włączyli się w sieć niemieckiego megafonu i nadawano patriotyczne teksty oraz hymn Polski. W 1943 i 1944 wydali podrobiony dodatek do „Nowego Kuriera Warszawskiego”, który pod podrobioną szatą podawał wiadomości o akcjach Polski Podziemnej i aliantów. Pod koniec wojny zostali połączeni z Kierownictwem Walki Konspiracyjnej i powstało jedno Kierownictwo Walki Podziemnej (KWP). Wydano dwutygodnik „Kronika walki Cywilnej”.
Biuro Informacji i Propagandy (BIP):Utworzone w Komendzie Głównej AK jako oddział VI. Pierwsze pismo podziemne ukazało się w Warszawie 3.10.1039 i był to „Monitor Informacyjny Związku Powstańców Niepodległościowych” gdzie redaktorem naczelnym był Wacław Kubicz, a w skład redakcji wchodził m.in. adw. Bogusław Chwist. Pracownicy adwokaci: Jerzy Szurga, Kazimierz Ostrowski, Wacław Szyszkowski, Stanisław Molenda, Bohdan Sałaciński, Adam Dobrowolski, Tadeusz Żenczykowski i Lech Sadowisk. BIULETYN INFORMACYJNY – organ prasowy BIP
Działania Delegatury Rządu: Departament Informacji i Prasy (DIP). Na czele stał adw. Stanisław Kauzik („Jezierski”, „Dołęga”, „Modrzewski”). Organem Delegatury dwutygodnik „Rzeczpospolita Polska”,redagowany przez S Kauzika, potem przez Franciszka Głowińskiego .
PRASA PODZIEMNA: W prasie Stronnictwa Narodowego działali m.in. adwokaci: Mieczysław Trajdos i Jerzy Redke a w prasie ludowej Tadeusz Rek i Karol Pędowski. W PL – 618 wydawnictw podziemnych.
KONTRWYWIAD: Szef adw. Bernard Zakrzewski, a jednym z oficerów Stanisław Lipiński.
PODZIEMNE SĄDOWNICTWO: uchwała Komitetu RM do spraw kraju z 16.04.1940 powołująca SĄDY KARNE SPECJALNE. Zadaniem było wydawanie wyroków na prześladowców, zdrajców, szpiegów i prowokatorów. Tajne rozprawy, składy 3-osobowe. Przewodniczącym SKS na Okręg Warszawski był Eugeniusz Ernest, a prokuratorem w SKS był adw. Stanisław Koziołkiewicz //// Obok sądów karnych powstały wojskowe sądy specjalne (WSS), które podlegały nadzorowi Komendy Głównej AK. Zastępcą Szefa Służby Sprawiedliwości przy K.G. AK był adw. W. Szulborski. IV 1940 WOJSKOWY SĄD SPECJALNY OKRĘGU WARSZAWSKIEGO – szefem W.Sieroszewski. Sędziami byli m.in. adwokaci m.in. Wiktor Danielewicz .Wybuch Powst Warsz. Zaczęły oficjalnei działać wojskowe sądy specjalne powoływane samorzutnie przez dowódców jednostek. W Śródmieściu szefem sądu był sędzia-adw. Witold Majewski, a prokuratorem adw. Jerzy Litterer. Poza Śródmieściem były sądy na Żoliborzu, Starówce, Dolnym Czerniakowie i Powiślu. SSS Powwstania W.Sieroszewski, nominowany przez T.B.Komorowskiego na SSS AK.////// KARNY SĄD SPECJALNY (w czasie Powstania) działał w gmachu banku „Pod Orłami. Przewodniczący - adw. Józef Ignacy Bielski, a prokurator – adw. Józef Namysłowski
W składzie sądzącym większość to adwokaci m.in.: T.Kuligowski, M.Skolimowski, E.Grabowski i W.Pilecki.
W tajnej prokuraturze, w komórkach śledczych pracowali adwokaci: Stefan Jechanowski i Stefan Gątkiewicz .
W Powstaniu Warszawskim wzięło udział min. 204 adwokatów – adw. J. Rutkowska
WALCZYLI NA STARÓWCE: Stanisław Artymiński, Robert Prusińki, Tadeusz Kowalczyk, Witold Łyżwiński.
Wyczyn W.Pileckiego Pierwsza „piątka”: W. Pilecki, W. Dering, A.Stóssel, Jerzy de Virion (Jerzy Hlebowicz); następnie organizacja ta rozrosła się o SN: prof. R.Rybarskiego, J.Mosdorfa, P.Kownackiego, S.Niebudka, PPS: S.Dubois, A.Kuryłowicza i W.Szumańskiego; organizacja przybrała nazwę – Związek Organizacji Wojskowych; koniec 1942 na bataliony. W.Pliecki uciekł z obozu żeby zdać raport w Komendzie Głównej AK a w obozie na jego miejsce wszedł Juliusz Gilewicz. W X 1943- wielka „wsypy” i Niemcy przeprowadzili masową masakrę.
Główny Delegat Rządu RP na Generalne Gubernatorstwo z siedzibą w Warszawie:
1. Adw. Cyryl Ratajski („Warski”, „Wrzos”) – mianowany przez Prezesa RM Sikorskiego 3 XII 1940 Zorganizował departamenty: spraw wew., informacji i prasy (na czele adw. Stanisław Kauzik), pracy i opieki społecznej, oświaty i kultury, sprawiedliwości (na czele Leon Nowodworski a po jego śmierci Zadrowski), skarbu, przemysłu i handlu oraz likwidacji skutków wojny. Przy Delegaturze powołano NIK (na czele adw. Stanisław Peszyński). Po odejściu z Delegatury zmarł w Warszawie 19.10.1942///2. Jan Piekałkiewicz – aresztowany i zamordowany przez gestapo.///3. Jan Stanisław Jankowski – podstępnie porwany przez NKWD na polecenie Stalina i oskarżony w pokazowym procesie „szesnastki”///4. Adw. Stefan Korboński – jako jedyny z w/w przeżył ta wojnę, uciekł na Zachód
Po wybuchu Powstania warszawskiego wyzwoloną część miasta objęto polską administracją i zorganizowano 4 Delegatury Rejonowe a nad całością czuwał okręgowy Delegat Rządu na m. st. Warszawę. Na czele Delegatury IV stał: adw. Edward Quirini a jego z-cą był Józef Stopnicki. Z-cą Delegata Rządu był Adam Bień (po wojnie adwokat).
Rada Polityczna: zorganizowana w X 1939: Leon Nowodworski, M.Niedziałkowski, K. Pużak, Z. Zaremba, M. Rataj, S.Korboński, M. Michałowicz; Przekształcona w II 1940...
aplikacja2011