socjolooa.doc

2.Socjologia – Twórca socjologii A. Comt’e. Jest to nauka o społeczeństwie ale dokładnie przedmiotem jej zainteresowań są zjawiska i procesy prowadzące do powstania różnych form życia zbiorowego ludzi i struktury tych zbiorowości, zjawiska i pracy zachodzącej w tych zbiorowościach, wynikające ze wzajemnego oddziaływania ludzi na siebie, siły skupiające i siły rozbijające te zbiorowości, zmianę i przekształcenia w nich zachodzące.

Podmiotowość Cechy Typy dotyczy:
a) sfery życia - praca, dom, sfera zawodowo - społeczna
b) zasięgu podmiotowości
c) poziomu wpływów
Ludzie różnią się poczuciem dążeniem do podmiotowości. Jest ono (dążenie) związane ze wzrostem autodeterminacji i jej poziomem. Nie jest zjawiskiem jednorodnym i wyróżnia się w jej obrębie dwa typy konfliktów:
Konflikt o charakterze wewnętrznym - wybór między podmiotowością i zależnością. Ludzie mogą jednak uciekać od podmiotowości, idąc w parze z potrzebą uzależniania się.

3. SOCJALIZACJA jest to proces, w którym poprzez swoje doświadczenia jednostka nabywa zachowań ludzkich. Z drugiej strony jednostka uczy się funkcjonowania w kulturze. Jest to proces kształtowania się osobowości ludzkiej. Jednostka ludzka ze swoimi dyspozycjami psychicznymi i fizycznymi staje się dojrzała społecznie. Fazy socjalizacji: PIERWOTNA- zachodzi w grupie pierwotnej- rodzinie. Na jednostke mają znaczący wpływ inni- rodzice. Charakteryzuje się silnym, emocjonalnym oddziaływ. Jednostka przysfaja pewne reguły na zasadzie głównie naśladownictwa.
WTÓRNA- ma miejsce gdy jednostka w toku wzrastania do zycia społecznego wchodzio w skład wtórnych grup społ. Socjalizacja wtórna rozpoczyna się od momentu pojawienia się w Socjalizacji uogólnionego innego. Osobowość jako produkt społeczny. Osobowosć jest kształtowana przez cechy biofizyczne oraz przez Socjalizację, która przystosowuje człowieka do zycia w zbiorowości, uczy się jak zachować się aby osiągnąć cele życiowe. Wychowanie jest to pojęcie węższe niż socjalizacja. Wychowanie polega na wdrażaniu do określonego postępowania poprzez wskazanie jednostce wzorów, jak należy postępować w sposób właściwy, łącząc to z nakłanianiem do akceptowania wartości, którym realizowanie tych wzorów ma służyć. Dokonuje się tego przez perswazję, chwalenie, ganienie, nagradzanie, karanie. Wychowanego traktuje się jako osobę, a nie jako przedmiot do obrobienia w określony sposób. Wychowanie to działanie jawne, celowe w stosunkach asymetrycznych. Od pojęcia "socjalizacji" należy odróżnić pojęcie "wychowania". Nie są to pojęcia przeciwstawne, ale również nie tożsame. Proces socjalizacji ma charakter anonimowy i niezamierzony, a osoba socjalizowana nie uświadamia sobie wielorakich oddziaływań, do pewnego stopnia poddaje się pasywnie wpływom społecznym. W procesie wychowania natomiast mamy do czynienia z wyraźnymi intencjonalnymi interwencjami wychowawczymi, zamierzonymi i świadomymi, przebiegającymi według z góry określonych celów i zadań.

Wychowanie jest działaniem celowym, zamierzonym i świadomie organizowanym. W pewnym sensie odpowiada mu termin "personalizacja". Socjalizacja jest dopasowaniem się osoby do społeczeństwa, personalizacja zaś dostosowaniem sił społeczeństwa do osoby. Socjalizacja (człowiek jako produkt różnego rodzaju uwarunkowań społecznych) i personalizacja (człowiek jako osoba) są dwoma wzajemnie uzupełniającymi się procesami. Człowiek nie jest sprowadzalny do sumy reakcji na uwarunkowania społeczne; do jego istoty należy dokonywanie świadomych i wolnych wyborów przekraczających granice uwarunkowań społecznych. Dzięki swej strukturze duchowej jest on otwarty na nieograniczone możliwości postępu i twórczości; w pewien sposób może stać się wszystkim.
Wychowanie zyskuje coraz większe znaczenie w sferze życia politycznego i społeczno-gospodarczego w związku ze wzrastającymi wymaganiami w systemach demokratycznych w zakresie współudziału w procesie podejmowania decyzji. Kościoły chrześcijańskie są ważnymi nośnikami socjalizacji i wychowania nie tylko dla własnych wspólnot. Przez swą różnorodną aktywność przyczyniają się istotnie do wychowania ludzi zdolnych do podejmowania odpowiedzialnych decyzji, ważnych dla dobra wspólnego.

5. Znaczący inny, osoba znacząca – osoba, która w procesie socjalizacji odgrywa istotna rolę przy kształtowaniu się osobowości jednostki społecznej. W socjalizacji pierwotnej są to rodzice lub rzadziej opiekunowie. W socjalizacji wtórnej mogą to być inne osoby wywierające znaczny wpływ na system wartości lub wzorce zachowań jednostki – nauczyciele, księża, zwierzchnicy w pracy zawodowej, małżonkowie – zależnie od sytuacji, w jakiej znalazła się jednostka, oraz od wcześniej już ukształtowanych struktur osobowości. Od znaczących innych jednostka społeczna uczy się, często poprzez naśladownictwo, odgrywania podstawowych dla danego społeczeństwa ról społecznych.

Autorytet (z łaciny auctoritas – powaga moralna, znaczenie), prestiż osoby, grupy lub organizacji oparty na uznanych i cenionych w środowisku lub społeczeństwie wartościach: religii, prawie, nauce itp. Autorytet ma osoba, która dysponuje dużą wiedzą, ale też, w zależności od przyjętych społecznie wartości, dużą siłą lub bogactwem.

6. Rola społeczna stanowi zbiór oczekiwań wobec jednostki związany z posiadaniem określonego statusu społecznego. Jest to zespół praw i obowiązków wynikających z zajmowania pozycji społecznej. Każda rola posiada swoje nakazy, zakazy i wyznacza margines swobody. W ramach paradygmatu funkcjonalnego rola często jest używana alternatywnie z pojęciem funkcja. W ramach podejścia interpretatywistycznego rola ma charakter bardziej swobodny, okresla zarówno zbiór oczekiwań, jak i twórczy wkład aktora.

7. Syndrom nienasycenia (4) charakterystyczny dla ubogich jest z bezradnością ściśle związany, przede wszystkim przez niedobór poczucia bezpieczeństwa i niedobór sensu.

8.

9. Pauperyzacja (łac. pauper - biedny, ubogi) - proces społeczny polegający na obniżaniu się stopy życiowej jednostek lub zbiorowości. Określa ona zjawisko ruchliwości społecznej w dół, jednak tylko w przypadku przechodzenia z klasy średniej do robotniczej lub do podklasy.Pauperyzacja może być określana jako względna, jeśli jest to proces zubażania jednej zbiorowości, kategorii społecznej czy jednostki w stosunku do innych zbiorowosci czy kategorii. Przykładowo Karol Marks pisząc o pauperyzacji proletariatu zwracał uwagę na to, że nawet w przypadku podnoszenia się ich stopy życiowej jest to klasa społeczna zubożała względem burżuazji.

10.Piramida potrzeb

POTRZEBY FIZJOLOGICZNE

Potrzeby:

·         samorealizacji – potrzeby samorealizacji – wyrażają się w dążeniu człowieka do rozwoju swoich możliwości; stanowią środek do zaspokojenia potrzeb fizjologicznych lub reakcje kompensujące niezaspokojenie innych potrzeb,

o        estetyczne (potrzeba harmonii i piękna)

o        poznawcze (potrzeby wiedzy, rozumienia, nowości)

·         szacunku i uznania – potrzeby uznania i prestiżu we własnych oczach i w oczach innych ludzi;

o        pragnienie potęgi, wyczynu i wolności,

o        potrzeba respektu i uznania ze strony innych ludzi, dobrego statusu społecznego, sławy, dominacji, zwracania na siebie uwagi.

·         przynależności - występują w usiłowaniach przezwyciężenia osamotnienia, eliminacji i obcości, tendencji do nawiązywania bliskich intymnych stosunków, uczestnictwa w życiu grupy,

·         bezpieczeństwa - pobudzają do działania, zapewniając nienaruszalność, ujawniają się gdy dotychczasowe nawyki okazują się mało przydatne,

·         fizjologiczne - gdy nie są zaspokojone, dominują nad wszystkimi innymi potrzebami, wypierają je na dalszy plan i decydują o przebiegu zachowania człowieka.

. H. Maslow był amerykańskim psychologiem. Zaproponował on model hierarchii potrzeb złożony z pięciu poziomów. Kluczową tezą w jego modelu było stwierdzenie, że człowiek zaspokaja swoje potrzeby po kolei, zaczynając od tych niższego rzędu. Racjonalny człowiek nie zaczyna od góry piramidy (piramida jest graficznym zobrazowaniem modelu, co pokazuje rys. 1). Przekładając to na praktykę zarządzania: kierownictwo powinno motywować pracowników uwzględniając szczebel hierarchii potrzeb każdego pracownika. Przez potrzeby fizjologiczne należy rozumieć wynagrodzenie, warunki pracy, podstawowy poziom bezpieczeństwa osobistego i rodziny. Potrzeby bezpieczeństwa związane są z programami emerytalnymi, pewnością zatrudnienia, opieką zdrowotną, możliwością zapewnienia rozwoju dzieci. Potrzeby przynależności są związane z uczestniczeniem w życiu społecznym organizacji, kontaktami ze współpracownikami, poczuciem bycia członkiem zespołu. Potrzebę szacunku można realizować poprzez awanse, powierzanie odpowiedzialnych zadań, samodzielność, informowanie, uznanie. Potrzeba samorealizacji, znajdująca się na szczycie hierarchii, jest związana z pełnym zaangażowaniem pracownika w pracę. Niektórzy autorzy zauważają, że podejście Maslowa jest uproszczone, gdyż w praktyce wiele osób w inny sposób realizuje swoje potrzeby, nieco odmiennie także może wyglądać ich hierarchia potrzeb, szczególnie na wyższych szczeblach. Pamiętać jednak należy, że Maslow stworzył model psychologiczny, nie motywacyjny. Do tego celu piramida została zaadoptowana. Stąd mogą wynikać utrudnienia w jej stosowaniu.

11.

12. luźni ludzie (hultaje, wałęsy, ludzie swawolni), w Polsce XV–XVIII w. ludzie nie posiadający majątku, stałego miejsca zamieszkania i zajęcia, niezależni i nie obciążeni powinnościami — włóczędzy, zbiegli chłopi, zubożali mieszczanie, dawni żołnierze, żebracy, prostytutki, świat przestępczy; powszechnie uznawani za zagrożenie społ., byli karani i usuwani z miast. Zbędni ludzie (ros. Лишний человек (czyt. lisznij cziełowiek) - zbędny człowiek/ dziwny bohater/ człowiek niepotrzebny)- XIX-wieczny typ bohatera literatury rosyjskiej charakteryzujący się szlacheckim pochodzeniem (książę, hrabia, szlachcic), dominacją intelektu nad zdolnością do czynu, bezczynnością, zagubieniem w życiu, wyniosłością, poszukiwaniem przygody. Sądzili, że ich wysoki iloraz inteligencji zapewni im świetlaną przyszłość, a kończyli tragicznie, niekiedy śmiercią.

13. Wyróżniamy trzy rodzaje czynników wpływających na rozwój ontogenetyczny:

·         czynniki endogenne (genetyczne) – determinanty rozwoju,

·         czynniki endogenne (paragenetyczne) – stymulatory rozwoju,

·         czynniki egzogenne – modyfikatory rozwoju.

Czynniki genetyczne warunkują predyspozycje danego osobnika do określonego tempa rozwoju, do osiągnięcia odpowiednich rozmiarów ciała, sprawności fizycznej i umysłowej. Np.: płeć jest cechą wiążącą się z zasadniczymi różnicami w rozwoju chłopców i dziewcząt.

Czynniki paragenetyczne to te właściwości organizmu matki, które mogą dodatkowo (pozagenowo) wpłynąć na rozwój płodu, co wynika ze ścisłego kontaktu organizmu matki i dziecka w jego życiu płodowym, np.: tryb życia matki w czasie ciąży. Czynniki egzogenne dzielą się na czynniki biogeograficzne, np.: cechy klimatu, zasoby naturalne zamieszkiwanego terenu, i czynniki społeczno-kulturowe, takie jak pochodzenie społeczne, wielkość zamieszkiwanej miejscowości, wielkość rodziny. Na rozwój ontogenetyczny składają się trzy procesy: różnicowanie (progresywne narastanie odrębności w strukturze i funkcji komórek), wzrost (stały przyrost masy ogólnej) i morfogeneza (wykształcenie formy i przyjmowanie nowego kształtu). W poszczególnych etapach rozwoju jeden z tych procesów dominuje, decydując o charakterze kolejnych zmian w organizmie.

Procesy rozwojowe organizmu determinują i regulują trzy grupy czynników:
1) czynniki endogenne genetyczne, czyli determinatory rozwoju;
2) czynniki endogenne paragenetyczne, czyli stymulatory rozwoju;
3) czynniki egzogenne, czyli modyfikatory rozwoju:

a) biogeograficzne - - modyfikatory naturalne, w tym: flora i fauna, zasoby
mineralne, skład wody i gleby oraz powietrza, klimat, ukształtowanie terenu;
b) społeczno-kulturowe — modyfikatory kulturowe, w tym: pochodzenie społeczne,
charakter i wielkość środowiska (miasto, miasteczko, wieś), poziom wy
kształcenia, wysokość zarobków, tradycje.

Czasami wyróżnia się także czwarty czynnik – tryb rozwoju jest o jednak związany z uwarunkowaniami genetycznymi i środowiskowymi.

W grupie czynników, którymi zajmuje się genetyka są czynniki genetyczne i paragenetyczne, natomiast za ekologią człowieka odpowiadają czynniki egzogenne.

14. Marginalizacja - wykluczenie z udziału w życiu społecznym jednostek, grup społecznych lub w ujęciu globalnym społeczeństw w stosunku do ich otoczenia społecznego. Wykluczenie społeczne może odnosić się do procesu wykluczania jednostek i grup albo do stanu wykluczenia.

W przypadku wykluczania społecznego jednostek czynnikami mającymi na to największy wpływ jest bezrobocie i bieda. Jeżeli dochodzi do koncentracji tego typu ludności w przestrzeni geograficznej, wówczas pojawiać się może specyficzna subkultura ubóstwa oraz wytwarzać się podklasa (underclass), w której wzory zachowań i systemy wartości często podlegają dziedziczeniu w następnych pokoleniach. Pod wpływem marginalizacji na obszarach miejskich możliwe jest wytwarzanie się gett.

Jednostka jest społecznie wykluczona (wg Center for Analysis of Social Exclusion), jeżeli:

·         jest ona pod względem geograficznym członkiem społeczeństwa,

·         nie może uczestniczyć w normalnych aktywnościach obywateli w tym społeczeństwie (z powodów będących poza jej kontrolą)

·         chce uczestniczyć w aktywności społeczności.

15 .ekskluzja . daw. «wykluczenie, odrzucenie»

16.Dewiacja, forma jednostkowego lub grupowego zachowania, które przez większość członków danej grupy społecznej jest postrzegane i definiowane jako odstępstwo od akceptowanych norm, wzorów i oczekiwań, a jednocześnie nie jest w ramach danej zbiorowości tolerowane.

Dewiacja jest w wielu przypadkach zjawiskiem kulturowo zrelatywizowanym, co przejawia się w tym, iż to, co w jednej kulturze traktowane jest jako zachowanie dewiacyjne (np. prostytucja, homoseksualizm), w innej uznawane być może za nieprzekraczające obowiązujących standardów obyczajowych.

Z socjologicznego punktu widzenia dewiacje podzielić można na: dewiacje pierwotną (zachowanie sprzeczne z normami, które nie zostało zauważone lub nie zostało społecznie napiętnowane) oraz dewiacje wtórną (zachowanie łamiące obowiązujące normy, które zostało społecznie napiętnowane, zaś osoby je podejmujące "naznaczone" zostały mianem dewianta).

Innego rodzaju podział odwołuje się do zróżnicowania zachowań dewiacyjnych, wyróżniając pośród nich m.in.: niektóre choroby umysłowe, dewiacje seksualne (np. ekshibicjonizm, sadyzm), zachowania autodestrukcyjne (alkoholizm, narkomania, samobójstwo), przestępczość (jednostkową i zorganizowaną).

17. Patologia, występuje w różnych grupach ludzkich i jest ściśle związana z rozwojem społeczeństw. Początkowo termin patologia (z gr. pathos-cierpienie, logos-nauka) był używany w medycynie, a dopiero w końcu XIX wieku zaczęto odnosić go do zjawisk społecznych.
Wg definicji A. Podgóreckiego patologia społeczna to postawy i zachowania ludzi, które naruszają podstawowe normy etyczne oraz wyrządzają mniej lub bardziej wymierne szkody społeczne.
Ujmując to bardziej ogólnie patologia społeczna, zwana również społeczną dezorganizacją lub zachowaniami dewiacyjnymi, oznacza stan zakłócenia równowagi społecznej, czego przejawem jest osłabienie więzi społecznych, zachwianie systemu wartości oraz nieskuteczność kontroli społecznej.

Do zakresu zachowań dewiacyjnych zaliczyć można:
- przestępczość-różne rodzaje, grupy wiekowe, społeczne, bandy, kliki;
- zachowania patologiczne, dysfunkcjonalne wobec rodziny, społeczności lokalnej;
- samoniszczenie-alkoholizm, narkomania i samobójstwa, a także inne zachowania agresywne wobec swojej osoby;
- typy zachowań aspołecznych, np. działania zmierzające do zaostrzenia konfliktów społecznych, narodowościowych, religijnych, ruchy młodzieżowe, itd.;
- dewiacyjne zachowania seksualne-parafilie, np. pedofilia, kazirodztwo, gwałty;
- inne rodzaje zachowań występujących na podłożu psychospołecznym, np. zaburzenia psychiczne i nerwice.

18.