Skrypt UOOP
Na podstawie:
UOOP repetytorium cześć szczegółowa Bodio, Borkowski, Demendecki
UOOP pod redakcja Szmulik, Żmigrodzki wyd. UMCS 2005
oraz Skrypt ze strony UMCS.net.pl
1/ 2 Pojęcie ochrony prawnej, jej rodzaje i przedmiot
Ochrona prawna oznacza za pomocą prawa prawa, określonych dóbr i wartości niezbędnych do prawidłowego rozwoju jednostki, grup społecznych oraz całego społeczeństwa. Polega głownie na realizacji norm prawnych prze ich stosowaniu polegające na orzekaniu skutków prawnych określonych sytuacji faktycznych, na wykonywaniu takich orzeczeń na kontroli przestrzegania prawa oraz na pomocy prawnej.
Ze względu na cele i funkcje, czyli efekt, jaki ma wywołać ochronę prawną dzielimy na:
represję i prewencję.
Represja polega na przywróceniu stanu sprzed naruszenia. Jest działalnością następczą utożsamianą z sankcją lub będącą jej synonimem.
Prewencja natomiast polegająca na zapobieganiu naruszenia prawa jest działalnością o charakterze uprzednim reagująca na groźbę naruszenia. Prewencja może mieć charakter ogólny, dotyczący wszystkich adresatów lub indywidualny do określonego podmiotu. Zakresowo prewencja jest znaczeniem węższym i mieści się w represji, ponieważ działalność represyjna jest również prewencją.
Ze względu na kryterium treści ochronę prawną dzielimy na:
· Działalność rozstrzygającą
· Pojednawczą
· Kontrolę przestrzegania prawa – kontrolę legalności
· Pomoc prawną
Działalność rozstrzygająca
Jeden ze sposobów ochrony prawnej ze względu na treść polegająca na wydawaniu decyzji wiążącej inaczej stanowczej, co do sposobu rozstrzygnięcia sytuacji konfliktowej za pomocą środków w prawie. Polega na wiążącym rozwiązaniu sytuacji istniejącego sporu przy użyciu środków dostępnych w prawie. Sytuacja konfliktowa może dotyczyć, prawa, jego istnienia bądź nie istnienia, treści, zakresu. Skutkiem rozstrzygnięcia sporu jest wiążąca decyzja, narzucona na strony sporu, od której nie przysługuje uchylenie się. Podmiotem rozstrzygającym spór jest jedna ze stron konfliktu np. reklamacja. Ideałem jest rozstrzygnięcie sporu poza prawem. W ramach działalności rozstrzygającej przez prawo stosowane są następujące środki: dolegliwości, czyli środki przymusu państwowego i środki wychowawcze, zwane również oddziaływania nie objęte rygorem przymusu państwowego, Np. postawa moralna.
Kontrola przestrzegania prawa
Zwana kontrolą legalności polega na badaniu zgodności z prawem zachowania się określonego podmiotu tzw. podmiotu kontrolowanego ( sensu stricto ) i zgłaszaniu odpowiednich wniosków w przypadku naruszenia prawa przez ten podmiot ( sensu largo ). W ramach kontroli w znaczeniu wąskim używa się środków ujawnienia, a w ramach ochrony w znaczeniu szerokim środków reagowania, czyli używanych w celu reakcji. Kontrolę dzielimy na zupełną, dotyczącą badania zgodności wszystkich podmiotów na podstawie wszystkich obowiązujących przepisów we wszystkich aspektach działalności kontrolowanej i ograniczoną dotyczącą wyłącznie określonych podmiotów w określonych aspektach działalności kontrolowanej tych podmiotów i określonych przepisów prawnych. Dalej kontrolę legalności dzielimy na samoistną stanowiącą wyłączny przedmiot działania danego organu lub niesamoistną stanowiącą jeden z wielu przedmiotów działalności organów kontrolujących.
Pomoc prawna
Pojęcie pomoc prawna sensu stricto oznacza działalność w zakresie odpowiadającym uprawnieniom adwokata lub radcy prawnego. Obejmuje ona w szczególności udzielanie porad prawnych, sporządzanie opinii prawnych, opracowanie projektów aktów prawnych oraz występowanie przed sądami i urzędami. Pomoc prawna sensu largo oznacza działalność wyspecjalizowanych podmiotów mającą na celu ochronę praw obywatelskich oraz interesów obywatelskich. Chodzi o zapewnienie podmiotom stosunków prawnych możliwości realizacji ich praw. Organy pomocy prawnej można podzielić pod względem podmiotowym na korporacje ochrony praw oraz rzeczników praw i wolności. Do 1 grupy zaliczamy adwokatów, radców prawnych, notariuszy, rzeczników patentowych, do 2 natomiast Rzecznika Praw Obywatelskich, Praw Dziecka itd.
3 Klasyfikacja organów ochrony prawnej
Organy ochrony prawnej dzielą się na:
1) organy rozstrzygające/ orzekające/ jurysdykcyjne/ judykacyjne:
a) organy sądowe
b) organy quasi sądowe
c) organy pozasądowe
2) organy kontroli legalności/ przestrzegania prawa.
3) Organy pomocy prawnej
Organy sądowe dzielą się na
a) sądy
b) trybunały
AD a) Sądy dzielą się na
- sądy powszechne : rejonowe, okręgowe, apelacyjne
- sądy specjalne : WSA i NSA
- sądy wojskowe: Garnizonowe sądy wojskowe i Okręgowe sądy wojskowe.
- Sąd Najwyższy – nie zalicza się do żadnej grupy sądów, ponieważ jest naczelnym organem władzy sądowniczej i sprawuje on kontrole nad pozostałymi sądami.
AD b)
Trybunał dzielą się:
- trybunał stanu
- trybunał konstytucyjny
Trybunały i sądy międzynarodowe:
- Europejski Trybunał praw człowieka
- europejski Trybunał Sprawiedliwości
4. Pojęcie wymiaru sprawiedliwości
Zgodnie z art. 175 wymiar sprawiedliwości sprawują w Polsce Sąd Najwyższy, sądy powszechne, specjalne i wojskowe. Według doktryny, sądy oprócz sprawowania wymiaru sprawiedliwości mogą wykonywać inne działania określone przez przepisy prawne.
5 Pojęcie i źródła prawa do sądu.
Pojęcie prawa do sądu oznacza powszechny dostęp do wymiaru sprawiedliwości przez obywateli. W konstytucji RP określa to art. 45. Mówi on, o że każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia swojej sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy niezależny i niezawisły sąd. Podobnie kształtują się źródła prawa międzynarodowego. Pierwszym z nich jest Powszechna Deklaracja Praw Człowieka ONZ z 10 grudnia 1948r. w art. 10 mówi o tym, że każdy człowiek ma prawo wysłuchania i orzeczenia w swojej sprawie przez niezależny i niezawisły sąd. Podobnie traktuje o tym Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka z 4 listopada 1950r. W art. 6 traktuje ona o tym, że każdy człowiek ma prawo do rozpatrzenia swojej sprawy w niezależnym niezawisłym sądzie w dogodnym terminie w jawny sposób, jeśli nie zagraża to bezpieczeństwu państwa, ochronie dzieci nieletnich, ochronie życia stron lub w innych szczególnych wypadkach w granicach uznanych przez sąd za bezwzględne. Art. 6 ust. 2 stwierdza zasadę domniemania niewinności tzn. każda osoba, która została oskarżona uznawana jest za niewinną do czasu ogłoszenia wyroku skazującego( polska konstytucja mówi o tym w art. 43 ust.1). Natomiast art.6 ust. 3 mówi o prawach przysługującym oskarżonemu.:
1) otrzymaniu informacji w zrozumiałym dla niego języku o istocie i przyczynie skierowania oskarżenia
2) do dostatecznego czasu potrzebnego na zorganizowaniu obrony.
3) Prawo do obrony, a jeśli nie pozwala na to jego stan finansowy na bezpłatną obronę z urzędu.
4) Przesłuchania świadków obrony na tych samych prawach, co świadków oskarżenia.
5) Korzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza, jeśli proces toczy się w języku, którego nie rozumie oskarżony
Trzecim aktem prawa międzynarodowego jest Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z 19 grudnia 1966r. Art. 14 jest zbliżony do art.6 EKPC z tym, że poszerza je o równość przed trybunałami i sądami, zwraca uwagę na procesy nieletnich i ich reedukacje, mówi o prawie do dowołania się od decyzji sądu do wyższej instancji.
6. Konstytucyjne i gwarantowane prawem międzynarodowym cechy sądów i sędziów. <Patrz ptk.5>
7. Gwarancje niezawisłości sędziego
Niezawisłość sędziów określa Konstytucja w artykule 178 ust., 1 który stanowi o tym, że sędziowie prawują swój urząd są niezawiśli i podlegają jedynie konstytucji i ustawom. Oznacza to brak jakiejkolwiek możliwości wpływania na decyzje sędziów. Gwarancje niezawisłości sędziów dzielimy na dwie grupy:
1) Gwarancje konstytucyjne i ustrojowe( wynikające z praw o sądach i trybunałach) zalicza się do nich:
a) Odpowiedni poziom moralno-etyczny sędziego i jego kwalifikacje zawodowe
b) Stałość zawodu sędziego
c) Materialną niezależność sędziego
d) Niepołączeni zawodu sędziego z innym zawodem
e) Apolityczność sędziego
f) Immunitet sędziowski
g) Odpowiedzialność dyscyplinarną sędziego
2) gwarancje procesowe (wynikające z zasad postępowania cywilnego i procedury karnej) dotyczące odpowiedniego biegu postępowania sądowego. Zaliczamy do nich:
A) kolegialność składu orzekającego
B) jawność rozprawy sądowej
C) tajność narady
D) zasadę swobodnej oceny dowodów
E) instytucje wyłączenia sędziego
Rozwinięcie strony 27 – 38
8. Sądy powszechne w PR
Sądy powszechne w RP to sądy rejonowe( sąd I instancji zajmuje się sprawami mniejszej wagi), okręgowe ( sąd II instancji od decyzji sądów rejonowych lub sąd I instancji dla ważniejszych spraw), apelacyjne (sąd II instancji, odwoławczy dla decyzji sądów okręgowych). Sądy rejonowe tworzy się dla jednej lub więcej gmin, w szczególnych przypadkach można stworzyć kilka sądów rejonowych na obszarze jednej gminy. Sądy okręgowy tworzy się dla obszaru właściwości, co najmniej dwóch sądów rejonowych. Sąd apelacyjny tworzy się dla obszaru właściwości, co najmniej okręgów sądowych.
9. Podział sądów powszechnych na wydziały.
Sąd rejonowy dzieli się na wydziały:
1) Cywilny – do spraw a zakresu prawa cywilnego
2) Karny – do spraw z zakresu prawa karnego ( w sprawach o wykroczenie jako II instancja)
3) Rodzinny i nieletnich (sąd rodzinny): do spraw z zakresu
a) Prawa rodzinnego i opiekuńczego
b) Dotyczący demoralizacji i czynów karnych nieletnich
c) Dotyczący leczenia osób uzależnionych od alkoholu, lub innych środków odurzających.
4) Pracy – w zakresie prawa pracy
5) Ksiąg wieczystych - do prowadzenia ksiąg wieczystych i innych spraw cywilnych z tym związanych
6) Sądy grodzkie – wydziały zamiejscowe sądów rejonowych. ( Powierza im się ·sprawy o: -wykroczenia w I instancji, - o wykroczenia skarbowe, - o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego, - o pozostałe przestępstwa podlegające rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym, - cywilnych podlegających rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym. Sądy grodzkie tworzy i znosi Minister sprawiedliwości w drodze rozporządzenia.
Sąd rejonowy mający siedzibę w mieście sądu okręgowego może także utworzyć wydział: pracy i ubezpieczeń społecznych i gospodarczy.
Sąd okręgowy dzieli się na wydziały:
1) Cywilny – do rozpoznawania w I instancji spraw cywilnych i rodzinnych oraz w II instancji spraw cywilnych oraz spraw należących do właściwości sądów rodzinnych, z wyjątkiem spraw przeciwko nieletnim o popełnienie czynu karalnego.
2) Karny- do spraw z zakresu prawa karnego w I II instancji oraz spraw w II instancji dotyczących czynu karnego popełnionego przez nieletniego, wobec którego zastosowano środek poprawczy.
3) Penitencjarny i nadzoru nad wykonywaniem orzeczeń karnych
4) Pracy- do spraw z zakresu prawa pracy.
5) Gospodarczy – do spraw gospodarczych
W Sądzie Okręgowym w Warszawie działają ponadto wydziały:
1) Sąd konkurencji ochrony konkurencji i konsumentów
2) Jednostka do spraw rejestrowych powierzonych temu sądowi na podstawie odrębnych przepisów.
3) Sąd wspólnotowych znaków towarowych i wzorów przemysłowych.
Sąd apelacyjny dzieli się na wydziały:
1) Cywilny – do spraw cywilnych, gospodarczych i rodzinnych w II instancji
2) Karny – do spraw z zakresu prawa karnego w II instancji
3) Pracy i ubezpieczeń społecznych – do spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych w II instancji
W Sądzie Apelacyjnym w Warszawie działa także wydział lustracyjny, który sprawdza przeszłość polityczną osób zajmujących wysokie stanowiska w państwie, głównie współprace z SB. Składa się z prezesa, wiceprezesa oraz sędziów. Rozpatrywanie spraw odbywa się z udziałem ławników, którzy mają równe prawa z sędziami.
10. Organy sądów powszechnych a samorząd sędziowski
W sądach powszechnych funkcjonuje kolegialny samorząd sędziowski. Możemy wyróżnić:
1) Zgromadzenie ogólne sędziów okręgu. Składa się z sędziów sądu okręgowego i delegatów sądów rejonowych w liczbie 2/3 liczby sędziów sądu okręgowego. Przewodniczącym zostaje prezes sądu okręgowego. Do jego zadań zaliczymy:
a) Przedstawianie KRS kandydatów na stanowisko sędziego, po zasięgnięciu opinii kolegium sądu
b) Wyrażanie opinii na kandydata prezesa sądu okręgowego
c) &#...
magara2