> Toruń, kościół św. Jakuba
25. GOTYCKIE KATEDRY POLSKIE ( HISTORYCZNE)- PLANY/ CECHY CHARAKTERYSTYCZNE .
( na odzielnei kartce)
26. GOTYCKA RZEŹBA KATEDRALNA ILLE DE FRANCE
o Rzeźba katedralna lle-de-France
Początki: St. Denis, monumentalna rzeźba kamienna jako dekoracja architektoniczna, pełnoplastyczna, ale wciąż ściśle związana z architekturą (wzajemny związek podkreślają konsole i baldachimy), skupiona na zewnątrz, głównie w portalach (wyjątek: Reims); portale kolumnowo-uskokowe, stopniowe zanikanie uskoków, dostawianie postaci, kompozycje trój prze loto we o ujednoliconej tektonice; treść: zanik demonologii, rozwijanie treści eschatologicznych, przy tym eksponowanie majestatu Zbawiciela, motyw zbawienia dusz (anioł- psychopompos), często brak przedstawień piekła, wątki mariologiczne (koronacja Marii, apoteoza Marii), pojawienie się lokalnych patronów; całe założenie portalowe wg jednej koncepcji.
Wczesna faza:
-Saint Denis, Porta Aurea: związek między treścią a kompozycją archiwolt, rozwinięty wątek eschatologiczny, Chrystus Sędzia (bez gestu „semafora”), aniołowie z Arma Christi, panny mądre i głupie, starcy apokaliptyczni, aniołowie niosący dusze
-Chartres: Dekoracja rzeźbiarska portali doskonale ilustruje proces wyzwalania się figury ze ścisłego związku z płaskim tłem i jej dążenia do większego uplastycznienia. Postacie odrywają się od tła, choć nie są jeszcze w pełni wolne - integralnie zespalają się z architekturą. Figury ościeży przyjmują kształt kolumn - statue colomne. Choć materia potraktowana jest bardzo dekoracyjnie i w pewnym sensie jeszcze na sposób romański, to sylwetka pod szatą zaczyna być już wyczuwalna.
Portal królewski: zespół trzech portali zachodnich zwanych „porta regia”, w ościeżach postacie starotestamentowych królów i królowych; portal środkowy: Sąd Ostateczny, Chrystus w mandorli w otoczeniu istot apokaliptycznych, w nadprożu postacie 12 Apostołów, w archiwoltach starcy apokaliptyczni; portal lewy: Wniebowstąpienie Chrystusa, w archiwoltach znaki zodiaku i symbole miesięcy; portal prawy: tronująca Maria z Dzieciątkiem, w nadprożu sceny Zwiastowania, Nawiedzenia, Narodzin i epifania, w archiwoltach personifikacje sztuk wyzwolonych, antyczni mędrcy i filozofowie
-Paryż, tympanon wtzw. portalu św. Anny (przed 1148r.): Sedes Sapientiae, 2 aniołów, król, biskup, u dołu cykl narracyjny- sceny Wcielenia; w XIII wieku zmiana kompozycji- nadproże ze św. Anną (inny wydźwięk- tematyka maryjna)
-Senlis, portal zachodni (ok. 1175r.): usunięcie uskoków w ościeżach- płaskie tło dla postaci, tematyka eklezjologiczna- koronacja Marii- Eklezji, w nadprożu Zaśnięcie i Wniebowzięcie, figury pełnoplastyczne, mocno odrywające się od tła, w ościeżach prefiguracje ofiary Chrystusa i Drzewo Jessego, prorocy mesjańscy, dość ekspresyjne, bardzo plastyczne figury
II faza-antykizująca:
-Chartres, portal północnego ramienia transeptu, tzw. „portal przymierza” (1204-1205): nowa koncepcja portalu, poprzedzonego perspektywiczną kruchtą, otwartą z trzech stron, rzeźby w samym portalu, ale i na elewacji kruchty; wątki starotestamentowe i maryjne, w tympanonie koronacja Marii, w nadprożu Zaśnięcie i Wniebowzięcie, w archiwoltach aniołowie, prorocy, Drzewo Jessego, w ościeżach Melchizedech, Abraham z Izaakiem, Mojżesz z miedzianym wężem, Samuel i Dawid, naprzeciw nich: Izajasz, Jeremiasz, Symeon, Jan Chrzciciel i św. Piotr, trumeau ze św. Anną
-Paryż, portal środkowy: Sąd Ostateczny, zmartwychwstanie ciał, walka o dusze, Chrystus z aniołami i Arma Christi - klasycyzm paryski; portal prawy: koronacja Marii, złożenie Marii do grobu
-Amiens: głębokie, perspektywiczne portale; portal środkowy- Sąd Ostateczny, portal prawy- tematyka maryjna, portal lewy- ikonografia lokalnych świętych; Beau Dieu depczący bazyliszka; południowe ramię transeptu (1235-1245)- trumeau z Vierge Doree
-Reims: portal północny- ikonografia lokalna, królowie starotestamentowi; fasada zachodnia (1252-1275): dekoracja figuralna w ościeżach, Zwiastowanie, Nawiedzenie (Mistrz Figur Antycznych), anioł w wykwintnym dworskim stylu, indywidualizm postaci
Styl wykwintny
-Sainte-Chapelle: pełnoplastyczne figury apostołów z wnętrza (początek triumfu rzeźby wewnątrz kościoła), każda z indywidualnym atrybutem i zacheuszkiem, wpisani w strukturę ściany, przy filarach (—»filary mistycznego Kościoła) na dostawionych konsolkach i baldachimach; obecnie XIX-wieczne kopie
Jedyny akt gotycki: Adam z paryskiej katedry Notre-Dame (1260r.), wolnostojący, zapowiedź humanizmu.
lubiejaszczury