Rdzeń kręgowy ma kształt grubego sznura, spłaszczonego w kierunku strzałkowym o przeciętnej średnicy 1 cm, barwy białej, wago ok. 30 gram, umieszczonego w kanale kręgowym. Rozpoczyna się bez wyraźnej granicy od rdzenia przedłużonego i rozciąga się na przestrzeni ok. 45 cm od 1-go kręgu szyjnego do górnej krawędzi 2-go kręgu lędźwiowego, gdzie kończy się stożkiem rdzeniowym. Od stożka rdzeniowego odchodzi nić końcowa będąca uwstecznieniem odcinka rdzenia. Rdzeń kręgowy nie wypełnia całego kanału kręgowego, jest od niego krótszy. Od rdzenia odchodzą parzyste nerwy rdzeniowe. U człowieka występuje 31 par tychże nerwów: 8 szyjnych, 12 piersiowych, 5 lędźwiowych, 5 krzyżowych i 1 para nerwów guziczych. Każdej parze tych nerwów odpowiada w rdzeniu odcinek zwany segmentem rdzeniowym. W zależności od okolicy rdzenia. Z której odchodzą nerwy przez odpowiednie otwory międzykręgowe wyróżniamy: część szyjną, piersiową, lędźwiową i krzyżowo – guziczą. Rdzeń ma dwa wrzecionowate zgrubienia: szyjne i lędźwiowe. Na jego powierzchni zewnętrznej widnieją dwie bruzdy: przednia głębsza – szczelina pośrodkowa przednia oraz tylna płytsza – bruzda pośrodkowa tylna. Bruzdy te dzielą rdzeń na dwie symetryczne połowy: prawą i lewą. Na powierzchni każdej połowy zaznacza się od przodu podłużna linia, tzw. bruzda boczna przednia oraz od tyłu – bruzda boczna tylna. Wymienione bruzdy dzielą rdzeń na trzy sznury: przedni, boczny i tylni. Budowa rdzenia nie jest jednorodna. Na przekroju poprzecznym wyraźna jest ciemniejsza część pośrodkowa zwana istotą szarą oraz otaczająca ją istota biała. Istotnym składnikiem istoty szarej są ciała komórek nerwowych. Istota biała natomiast stanowi skupienie pęczków włókien nerwowych połączonych w sznury. W skład istoty białej wchodzą włókna wstępujące (przewodzące bodźce w kierunku mózgu) oraz zstępujące (przewodzące bodźce w kierunku odwrotnym).
Rdzeń przedłużony Ostatnią (najstarszą) strukturą mózgowia, stanowiącą rodzaj łącznika mózgu z położonym pozaczaszkowo rdzeniem kręgowym, jest rdzeń przedłużony, zwany inaczej opuszką.Ma on kształt spłaszczonego stożka łączącego się podstawą z mostem, a ściętym końcem - z rdzeniem kręgowym. Ma dwie powierzchnie: podstawną i grzbietową. Na powierzchni podstawnej widoczne są grube powrózki ciągnące się wzdłuż rdzenia, oddzielone głęboką bruzdą. Są to tzw. piramidy. W dolnej części rdzenia przedłużonego piramidy krzyżują się. W tym miejscu umownie zaczyna się rdzeń kręgowy. Z boku piramid leżą - oddzielone od nich bruzdą - sznury boczne z obecną u ich szczytu charakterystyczną wyniosłością, zwaną oliwką. Na powierzchni grzbietowej rdzenia przedłużonego biegną pęczki włókien nerwowych. U góry rdzeń przechodzi w konary dolne móżdżku.Rdzeń przedłużony zawiera zarówno istotę szarą, jak i istotę białą, jednak ich rozmieszczenie jest odmienne niż w mózgu: na zewnątrz jest istota biała, wewnątrz - szara. Istotę białą tworzą liczne drogi nerwowe, spośród których wyróżniają się wymienione już wcześniej piramidy, które są utworzone przez drogi rdzeniowo-korowe.W rdzeniu przedłużonym, a dokładniej w tworze siatkowatym rdzenia, znajdują się centra kontrolujące podstawowe funkcje narządów wewnętrznych. Są tam zlokalizowane ośrodki oddychania, naczynioruchowe i sercowe, wreszcie - ośrodki związane z czynnością przewodu pokarmowego. W tym obszarze "centrum" stanowi jednocześnie ośrodkową część autonomicznego układu nerwowego.
Nerwy czaszkowe w liczbie 12 par odchodzą symetrycznie od mózgu. Unerwiają głownie narządy głowy. Mają one następujące nazwy: węchowy, wzrokowy, okołouchowy, bloczkowy, trójdzielny, odwodzący, twarzowy, statyczno – ruchowy, językowo – gardłowy, błędny, dodatkowy i podjęzykowy. Nerw podjęzykowy jest nerwem ruchowym. Zaopatruje wszystkie mięśnie języka z wyjątkiem mięśnia podniebienno – językowego. Wychodzi z rdzenia przedłużonego, opuszcza czaszkę przez kanał nerwu podjęzykowego, po drodze tworzy zespolenie z nerwami szyjnymi tworząc tzw. pętlę szyjną, od której odchodzą gałęzie ruchowe mięsni podgnykowych.
SPLOT SZYJNY - Powstaje z gałęzi czterech pierwszych nerwów rdzeniowych odcinka szyjnego. Odchodzą od niego nerwy czuciowe oraz ruchowe. Do nerwów czuciowych zalicza się: nerw potyliczny mniejszy, uszny wielki, poprzeczny szyi, nerwy nadobojczykowe. Nerwy ruchowe dzielą się na krótkie i długie tworzące cztery gałęzie: gałąź do mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego, do mięśnia czworobocznego grzbietu, pętlę szyjną i nerw przeponowy.
SPLOT RAMIENNY - Powstaje z gałęzi czterech dolnych nerwów szyjnych i pierwszego nerwu piersiowego. Nerwy odchodzące od splotu raminny - nerw grzbietowy łopatki (ruch dźwigania łopatki – wzruszanie ramionami) m.równoległoboczne, dolna część m.dźwigacza łopatki - nerw piersiowy długi do mięśnia zębatego przedniego (odstawanie łopatki przy porażeniu) -nerw podobojczykowy - m.podobojczykowy (porażenie – odstawanie końca barkowego obojczyka ku przodowi) - nerw nadłopatkowy – m.nad i podgrzebieniowy oraz włókna czuciowe do stawu barkowo-obojczykowego i ramiennego -nerwy piersiowe, podłopatkow - nerwy piersiowo-grzbietowe m.najszerszy grzbietu -nerw pachowy często uszkodzony przy zwichnięciach stawu ramiennego –skóra górno-bocznej powierzchni ramienia. Porażenie powoduje zanik mięśnia naramiennego i uniemożliwia odwodzenie ramienia. - nerw promieniowy największy nerw splotu ramiennego. Oddaje bardzo dużo gałęzi na swoim przebiegu, zarówno skórnych jak i mięśniowych. Obejmuje swoim zasięgiem ogólnie ujmując 2/3 przyśrodkowe kk.górnej. Zakres unerwienia mięśniowego – mięsień trójgłowy, prostowanie nadgarstka i palców, osłabienie zginania i odwracania przedramienia. - nerw łokciowy bardzo często ulega uszkodzeniu. (prąd po uderzeniu w łokieć) zaopatruje ruchowo głównie mięsnie dłoni od strony łokciowej oraz czuciowo te okolice. Porażenie upośledza tuchy w stawie promieniowo-nadgarstkowym oraz właściwie wszystkich palców - nerw pośrodkowy odpowiada za unerwienie mięśni odpowiedzialnych za ruchy zginania palców I do III, w tym za ruch przeciwstawiania kciuka oraz zaciskanie pięści, czucie na skórze 3 palców po stronie promieniowej - nerw mięśniowo-skórny unerwia sam staw łokciowy oraz mięśnie do grupy przedniej mięśni ramienia, w tym do mięśnia dwugłowego. Porażenie uniemożliwia zginanie kończyny w stawie łokciowym
NERWY PIERSIOWE – Jedenaście par nerwów międzyżebrowych biegnie w ścianie klatki piersiowej i jamie brzusznej układając się między żebrami, 12 nerw leży poniżej 12 żebra i nazywa się podżebrowym.
SPLOT LĘDŹWIOWO-KRZYŻOWY - Powstaje z gałęzi trzech pierwszych nerwów lędźwiowych oraz niektórych włókien odchodzących od ostatniego nerwu piersiowego i czwartego nerwu lędźwiowego. Odchodzą nerwy: podżebrowy, biodrowo-podbrzuszny, biodrowo-pachwinowy, skórny uda boczny, płciowo-udowy, udowy, zasłonowy, kulszowy, pośladkowy górny i dolny oraz sromowy. Najważniejsze z nich to: -nerw udowy: (L1-4), unerwia grupę przednią mięśni uda, m.grzebieniowy, lędźwiowo-udowy, skórę przedniej i przyśrodkowej powierzchni uda, podudzia i stopy oraz staw biodrowy, kolanowy i skokowo-goleniowy -nerw kulszowy największy nerw całego organizmu. Na udzie unerwia zginacze oraz częściowo staw kolanowy i biodrowy. W dole podkolanowym przechodzi w nerw piszczelowy i strzałkowy wspólny. Nerw piszczelowy odpowiedzialny za wspinanie się na palce, mięśnie podeszwy stopy, czucie na pięcie i podeszwie. Nerw strzałkowy wspólny bardziej narażony na urazy, odpowiada za ruch zginania grzbietowego stopy i unerwienie skóry grzbietu stopy -nerw sromowy (S2-4) odpowiada za trzymanie moczu i stolca, erekcję, -nerw zasłonowy (L2-3) odpowiedzialny za mięśnie przywodzące udo
darekkici