Arteterapia3.doc

(57 KB) Pobierz
Arteterapia w pracy z dzieckiem upośledzonym

Arteterapia w pracy z dzieckiem upośledzonym

 

Wykorzystanie Arteterapii w pracy z dzieckiem  upośledzonym.

 


                Słowo „arteterapia" złożone jest z dwóch członów: słowa „arte" i słowa „terapia". „Arte", z łac. „ars, artis", oznacza sztukę. Kumaniecki w „Słowniku łacińsko-polskim" podaje następujące znaczenie tego słowa:
„a) rzemiosło, rękodzieło, sztuka (niższa);
 b) sztuka (piękna); (pl.) sztuki piękne i umiejętności (...)
 d) dzieło sztuki" (1984, s. 50).
                Sztuka w pojęciu encyklopedycznym to „jedna z form działalności społecznej odzwierciedlająca rzeczywistość przyrodniczą i społeczną w swoisty sposób - za pośrednictwem dzieł o walorach estetycznych, stanowiąca nieodzowny składnik kulturalnego dorobku ludzkości" (Kryszewski, Marcinkowski, 1987, s. 385).
                Pojęcie arteterapia oznacza więc terapię poprzez sztukę. W Polsce terminem tym określamy zarówno muzykoterapię, biblioterapię, jak i estezjoterapię (wykorzystującą malarstwo, rzeźbę, teatr i film), natomiast „w piśmiennictwie światowym, przynajmniej anglojęzycznym, termin ten oznacza wyłącznie zastosowanie sztuk plastycznych (malarstwo, rzeźba, rysunek) w terapii chorych psychicznie" (W. Szulc, 1989, s. 35).
                W swojej pracy dla jasności przekazu, posługuję się pojęciem „arteterapia" zgodnie z drugą, powszechną w świecie tendencją.
                Według Hanka (1989) zadaniem szeroko rozumianej arteterapii jest wspomaganie lecznictwa w rozmaitych jego przejawach. Skorny zauważa, że „ważną rolę arteterapia odgrywa w oddziaływaniu na stan emocjonalny osób poddanych postępowaniu terapeutycznemu. Może ona zarówno zapobiegać występowaniu emocji spełniających negatywną funkcję regulacyjną, jak też stymulować emocje wywierające korzystny wpływ na stan psychiczny oraz przejawiane przez daną osobę formy aktywności. Arteterapia spełnia zarówno funkcję korekcyjną, jak też stymulacyjną" (Hanek, Pasella, 1989, s. 13).
                Autor, przyczyny zaburzeń emocjonalnych upatruje za Reykowskim i Krawczykiem, w chronicznym i podświadomym istnieniu negatywnych przeżyć emocjonalnych, które wraz z wystąpieniem urazu psychicznego prowadzić mogą do chorób psychosomatycznych. Wymienia za Kępińskim zawały serca, chorobę wrzodową i nadciśnieniową. Zdaniem Skornego zwłaszcza długotrwały lęk może wywołać nadmierne obciążenie układu wegetatywno-endokrynnego bądź też uszkodzenia poszczególnych układów ustroju (choroby psychosomatyczne).
                Negatywne zmiany w psychice prowadza do zaburzeń rozwoju osobowości, nawet do jego zahamowania. Obok lęku Skorny wymienia przygnębienie, depresję, poczucie beznadziejności, gniew oraz nudę.
                Skorny uważa, że należycie dobrane techniki arteterapii są przydatne przy leczeniu schorzeń psychosomatycznych i nerwicowych.
                Jednak nie zawsze oddziaływanie sztukami plastycznymi, w mniemaniu J. Erikson, można nazwać arteterapią. Dopiero gdy „sztuka jest prezentowana w swoim własnym otoczeniu, pod nadzorem i przewodnictwem profesjonalnych artystów, może stanowić nieodzowną okazję dla podtrzymania sił pacjenta i jego zdolności do integracji" (Hanek, Pasella, 1989, s. 29).
                Autorka sprzeciwia się traktowaniu sztuki jako testu stosowanego przez terapeutę w celu zdiagnozowania osoby poddanej terapii: „w sprawach sztuki decydują jej własne prawa, prawa formy, koloru, ruchu, natężenia, ekspresji i tylko według nich można twórcę oceniać i honorować (...)
                W sztuce profesjonalnej zawarty jest geniusz i siła twórcza i jeśli pacjentom pozwoli się eksperymentować z tworzywem plastycznym, bez manipulowania nimi i bez przymusu, mogą oni mieć jedyną w życiu szansę odkrycia własnych nieznanych możliwości, które dodadzą im sił i energii do dalszego powracania do zdrowia" (Hanek, Pasella, 1989, s. 28, 30, 31-32).
                „Sztuka wymaga zagłębienia się w nią (...) przez co wzbogaca w równym stopniu przez porażkę, jak i przez sukces" (Erikson, 1989, s. 31-32).
                W pracowni J. Erikson (w szpitalu psychiatrycznym) pacjentom nie wyznacza się żadnych zadań, gdyż każdy kieruje się własną motywacją. W czasie zajęć prowadzone są rozmowy tylko na temat przedsięwzięcia oraz ograniczeń spowodowanych własnościami tworzywa.             Aktywność jednych wyzwala ekspresję innych osób. Uczestnicy zachęcani są do poszukiwań i eksperymentów przez artystę-konsultanta lub innych adeptów sztuki (podopiecznych) co wytwarza wzmocnienie grupowe. Uczestnicy korzystają z takich materiałów, jak papier, tkaniny, drewno, glina i metal.
                Przedmiotu wykonanego w pracowni, J. Erikson nie nazywa dziełem sztuki, lecz opowiada o nim jako o swoistym medium: „Wytwór jest wyrazem uczuć jednostki wyrażonych w granicach określonych tworzywem. Obserwując wytwór swojej pracy, fizycznie od nas oddzielony, można zachować odpowiedni dystans i kontrolę nad uczuciami, które inaczej są tak często nieprzeparte (przytłaczające). Lecz poza tym, poprzez stworzony przedmiot można komunikować się z innymi ludźmi - nawiązywać nowe związki, a stare wyjaśniać (naprawiać) i wzbogacać" (Hanek, Pasella, 1989, s. 33).
A co o wytworach plastycznych wykonywanych przez osoby upośledzone, o procesie terapii oraz o tworzywie sądzi B. Zborucka, artysta ceramik, instruktor zajęciowy z Lubina?
                „(...) dla osoby zaburzonej emocjonalnie glina może być surowcem, za pomocą którego da się wyrazić wszystko to, czego nie można wyrazić werbalnie, czy w inny sposób. Składają się na to naturalne właściwości gliny, która pozwala się z łatwością modelować, tzn. łatwo z niej budować, z także zniszczyć to, co się zbudowało, uformować z tego bryłę i budować na nowo. Daje to możliwość odciśnięcia lub przetransformowania każdego wrażenia czy uczucia, zarówno tego wyraźnie uświadomionego, jak i błąkającego się na granicy intuicji. (...) Ale sama ekspresja nie wystarczy - jeśli praca ma przetrwać wypały, suszenie, szkliwienie itp. Konieczne jest przestrzeganie reżimów technologicznych. Reżim ten narzuca sama glina - SAM MATERIAŁ A NIE TERAPEUTA (...)
                To z góry ustawia problem odpowiedzialności (...), kształtuje postawę: „nikt nie może ponosić odpowiedzialności za podjęte przeze mnie działanie”(Rozmus, 1993, s. 52, 55-56).
                Oprócz ceramiki w arteterapii osób upośledzonych umysłowo, szeroko stosowane jest malowanie - w tym całymi dłońmi, palcami, stopami (Piszczek, 1997), rysunek, kompozycje wykorzystujące różnorodne materiały, odlewy gipsowe (Garda -Łukaszewska, Szperkowski, 1997) i inne.
 


                  Muzykoterapia
 
                Historia muzykoterapii prawdopodobnie sięga początków ludzkości. Z ponad tysiącletniego sprzed n.e., zapisu biblijnego dowiadujemy się o terapeutycznym wpływie gry Dawida na cytrze, która uwalniała Saula od złych duchów...
                Muzykoterapia uważana jest obecnie za dziedzinę interdyscyplinarną - łączącą w sobie elementy medycyny, psychologii, pedagogiki muzycznej i estetyki. Jako nauka jest dziedziną młodą. Pierwsze koncepcje teoretyczne w Europie narodziły się na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych. W Polsce działa Instytut Muzykoterapii, którego organizatorem i kierownikiem był, od 1972 r. prof. T. Natanson. Autorzy teorii muzykoterapii czerpią z różnych koncepcji psychologicznych:
-         -       z założeń psychoanalitycznych (najczęściej); uważają muzykoterapię za jedną z form psychoterapii (Pontvik, Galińska), która umożliwia dotarcie do głęboko ukrytych emocji i konfliktów poprzez zharmonizowanie procesów napięciowo-odprężeniowych, zgodnie z zasadą „iso" (dobranie muzyki podobnej do nastroju psychicznego osoby poddawanej terapii, a następnie modulacje aktywności psychicznej w oparciu o odmienny materiał muzyczny);
-         -       z teorii uczenia się (psychoterapii behawioralnej), nastawionej na likwidację zaburzeń, które według tej teorii są wyuczone; muzykoterapia spełnia rolę środka pomocniczego służącego do wytworzenia wzajemnej więzi między pacjentem a terapeutą;
-         -       z psychoterapii humanistycznej (opartej na założeniach filozofii egzystencjalnej) - tu podkreśla się wartość ludzkiej jednostki i jej zdolności, akceptuje się jej bezpośrednie przeżycia wewnętrzne. Celem muzykoterapii jest trening uwrażliwienia, wzbogacenia życia duchowego (w celu intensyfikacji przeżyć muzycznych w czasie słuchania utworów muzycznych - dodatkowo wykorzystuje dzieła sztuki, barwne oświetlenie, projekcję filmów).
                W ujęciu Lewandowskiej muzykoterapia jest „jedną z form oddziaływania psychoterapeutycznego i fizjoterapeutycznego” (1996, s. 41). Według autorki wpływa leczniczo nie tylko na psychikę, ale oddziaływuje na cały organizm człowieka. Za Wierszyłowskim podaje: „z danych eksperymentalnych i z praktyki muzykoterapeutycznej wynika, że muzyka może zmieniać aktywność systemu nerwowego, wywoływać określone zmiany w czynnościach całego organizmu, może zmieniać napięcia mięśni, przyspieszać przemianę materii, zmieniać szybkość krążenia krwi, obniżać próg wrażliwości zmysłów, wpływać na wewnętrzne wydzielanie, na siłę i szybkość pulsu, modyfikować oddychanie itp." (1996, s. 43).
                Muzyka celowo więc jest wykorzystywana w takich działach medycyny jak anestezjologia, neurofizjologia, rehabilitacja medyczna, ginekologia, geriatria itp.
                W koncepcji Natansona wykorzystanie muzyki w terapii wpływa „na całość psychosomatycznego ustroju człowieka" (1992, s. 52).
                Dokonując syntezy stanowisk różnych autorów Natanson podaje grupy celów psycho- i pozapsychoterapeutycznych - zadań dla muzykoterapii:
1)       1)     wzbudzanie pożądanych emocji (uczuć, stanów afektywnych, nastrojów) oraz sterowania nimi;
2)       2)     wzbudzanie gotowości do kontaktu oraz inspirowanie i odpowiednio kierunkowane rozwijanie prawidłowej międzyludzkiej komunikacji;
3)       3)     wzbogacanie osobowości pacjenta, głównie poprzez doznania estetyczne, wyrabiania w nim postawy twórczej, pomnażanie zasobu jego doświadczeń emocjonalnych i intelektualnych;
4)       4)     wpływanie na stan pobudzenia psychomotorycznego oraz napięcia emocjonalnego i mięśniowego;
5)       5)     ogólne korzystne wpływanie na stan psychofizycznego samopoczucia;
6)     ...

Zgłoś jeśli naruszono regulamin