HISTORIA MYŚLI PSYCHOLOGICZNEJ
Prof. dr hab. S. Matusewicz
Historia myśli psychologicznej rozpoczyna się w starożytnej Grecji, gdzie toczy się spór „czy świat jest materialny czy idealny?”
Psychologia rozwijała się nie tylko pod wpływem myśli europejskiej, ale także światowej.
W rozwój psychologii największy wkład wniosły trzy kultury:
- kultura egipska – wyobrażała sobie człowieka jako stworzonego przez Boga (Ptarl). Kierował on myśleniem i zachowaniem ludzi, ale nie bezpośrednio tylko poprzez zmysły (wzroku, słuchu). Człowiek był przejawem siły boskiej i był od niego zależny. Egipcjanie rozróżniali doznania wewnętrzne i peryferyczne które to przekazywane były do centrum (przejaw Boga). Centrum to umieszczone było w sercu. Do dziś podświadomie umieszczamy centrum uczuć w sercu, choć wiedza współczesna zaprzecza temu w sposób jednoznaczny.
- kultura chińska – podstawowym mechanizmem regulacji życia jest krwioobieg, a jego centrum to serce. Sądzili że centrum emocji stanowi wątroba (co do dziś ma swoje odbicie w mowie potocznej). Chińczycy około 8 wieków wcześniej odkryli istnienie temperamentu. Podzielili go na trzy podstawowe grupy:
* temperament człowieka krwistego (choleryk)
*temperament człowieka tsi – powietrze (sangwinik)
*temperament człowieka śluzowy (flegmatyk)
- kultura Indii – psychologia powstała tam ok. 1000r. p.n.e.. W dorobku tej kultury pojawiają się dwie myśli:
*właściwości psychiki łączą się z moralnością (dusza szlachetna)
*powstała ta też teoria reinkarnacji, dusza wędrując z ciała do ciała, uszlachetnia się i jeżeli człowiek był szlachetny to odradza się w lepszym ciele, jeżeli był podły może odrodzić się np.: jako „pies”
Kultura Europejska (książka, Bret - „historia psychologii”)
Zdaniem Breta, poznanie początków psychologii pozwala przezwyciężyć instrumentalne podejście do psychologii.
Na początku pojawiło się dużo obserwacji potocznych:
- „znaj odpowiednią chwilę”
- „znaj umiar we wszystkim”
Warto podkreślić że człowiek pierwotny przeżywał mnóstwo lęków biologicznych:
-lęk przed śmiercią
-lęk przed chorobą
-lęk przed atakiem dzikiego zwierzęcia
Szukając obrony przed tymi lękami, człowiek wymyślił magię. Magię pojmuje się jako środek mocy, siły, panowania i możliwości oddziaływania na otoczenie. Mag – czarodziej.
Amerykański badacz Bierson – magia to siła czynienia cudów i panowania nad pewnymi procesami.
Z czasem magię zaczęto łączyć z aktem kontaktu z bóstwami. Wg Malinowskiego- magia jest siłą pierwotną, istniała od zawsze i oddaje istotę człowieka. Z czasem magia przybrała formę odpowiednika obrzędów, badając te obrzędy można poznać kulturę która je stworzyła.
Człowiek od zawsze pragnął nieśmiertelności, Grecy rozwinęli w tym celu specjalne misteria:
- eulyzyjskie – pochodzą z miasta Euluzis, poświęcone bogini Persefonie (bogini urodzaju). Miały one na celu odrodzenie się po śmierci. Wywodzą się stamtąd początki rozważań o uczuciach. Uczestnicy tych obrzędów wspólnie przeżywali tragedię Persefony i nie mogli ujawniać szczegółów przeżyć.
- orfickie - związane z kultem Dionizosa (Bóg urodzaju i winorośli). Zgodnie z poetyckim wyobrażeniem opracowanym przez Orfeusza, Dionizos został poczęty przez Zeusa i Persefonę. Został zabity i pożarty przez Tytanów. Zeus uratował serce i zjadł je, na udzie Zeusa wyrósł nowy Dionizos (zarodek) z tego zarodka ziemianka
Selene urodziła nowego Dionizosa. Zeus zemścił się na Tytanach paląc ich ciała, a prochy rozrzucił po ziemi, z tego prochu Zeus stworzył ludzi. W prochach tych znajdował się element boski i element ziemski – koncepcja dwoistości natury ludzkiej (dusza szlachetna, ciało mniej szlachetne). Rytuał polegał na tym żeby uszlachetniać duszę czy oczyszczać ją z ziemski naleciałości, można to robić poprzez kontakt z Bogiem, którego symbolizował byk, pod koniec uroczystości zjadano ciało byka i wypijano jego krew, oczyszczając w ten sposób duszę. Misteria te wywarły olbrzymi wpływ na rozwój chrześcijaństwa.
Filozofia Grecka- początki Tales, sformułował pytanie o istotę życia. Pierwszym filozofem zajmującym się problemami psychologicznymi był Heraklit z Efezu, pytał „jaka jest istota świata i jak to się wszystko zaczęło” i odpowiadał na pytanie że to ogień, jest początkiem i sprawcą wszystkiego, jest ojcem wszechrzeczy. W przyrodzie i w psychice ludzkiej występuje ruch a siłą sprawczą jest ogień. Istotą psychiki jest ruch. Heraklit mówił że nie ma bytów niezmiennych, wszystko w przyrodzie zmienia się „Panta rej – wszystko płynie” oraz „nie da się wejść dwa razy do tej samej rzeki”.
Parmenides- występuje u niego kulminacja doświadczeń wcześniejszych filozofów na temat istoty ludzkiej. Powiada on że istota ludzka, człowiek jest charakterystyczną mieszanką różnych składników, sugerował szukanie tych elementów. Wymyślił teorię; połączenia podobnego z podobnym- wyjaśniała ona między innymi, czemu płonie ogień lub czemu widzimy różne rzeczy. Po raz pierwszy sformułował idee wrażliwości materii „nawet trup jest wrażliwy”, pogląd ten nazywa się hirozaizmem. Rozróżniał poznanie pośrednie- poprzez słowa, i bezpośrednie poprzez zmysły „słowo nie jest wiarygodnym nośnikiem informacji”- powiadał Parmenides. Mówił także że „poznanie zmysłowe jest złudne, prawdziwy byt poznajemy poprzez dociekania umysłowe”.
Empedokles- filozof i lekarz, próbował przełożyć na język Owczesnej medycyny podlądy swoich poprzedników. Sądził że w organizmie ludzkim przeważają cztery elementy i są to elementy fizykalne. Oprócz tego w świecie i istocie ludzkiej dają się wyróżnić jeszcze dwa elementy: miłość i nienawiść (te dwa elementy rządzą światem). Miłość łączy różne elementy np.: ogień i wodę, nienawiść występuje między podobnymi elementami czyli podobne się odpycha. Według niego siedliskiem inteligencji jest krew im tej krwi więcej tym człowiek bardziej inteligentny. Opracował teorię wpływów, dotyczy ona poznania zmysłowego- od obiektów zewnętrznych rozpoczyna się oddziaływanie i dzięki temu widzimy dany obiekt. Empedokles sądził że podobne widzimy poprzez podobne np.: ogień wewnętrzny oka pobudza ogień wewnętrzny przedmiotu, dzięki czemu jest on dla nas widoczny.
Demokryt z Abdery- filozof i myśliciel, stworzył zwarty system poglądów dotyczących wszechświata i człowieka. Twórca materializmu starożytnego. Twierdził że dusza jest materialna ale zbudowana z innych bardziej szlachetnych atomów niż normalne fizykalne rzeczy. Atomy duszy są kuliste i bardzo ruchliwe, dzięki temu wprawiają w ruch inne mniej szlachetne atomy z których zbudowane jest ciało ludzkie. Człowiek może wykonywać ruchy dowolne dzięki właściwościom duszy. Kiedy atomy duszy się poruszają, czasami opuszczają ciało człowieka, ale przez oddychanie cały czas uzupełniamy atomy duszy. Dusza jest śmiertelna, śmierć duszy to rozpad struktury atomowej duszy, atomy rozpraszają się, jednak wchodzą w skład innych organizmów przez co w pewien sposób odradza się. Poznanie zmysłowe- uważał że od przedmiotów odrywają się odbitki, wpadając do oka powodują że widzimy dany przedmiot, smak; doznajemy go ponieważ atomiki tego produktu wnikają poprzez język do organizmu, w zależności od kształtu atomików rozróżniamy różne smaki, węch; atomiki wpadają do nosa i przenikają do organizmu powodując odczuwanie zapachu.
Demokryt jako pierwszy stwierdził, że mózg jest siedliskiem myśli i uczuć, narzędziem sterującym procesami całego organizmu. Poznanie umysłowe jest bardziej pewne niż poznanie zmysłowe.
Pitagoras- uczeń Demokryta; dostrzegł zależność pomiędzy długością struny a wysokością dźwięku, badał jak te dźwięki oddziaływają na ludzką psychikę. Rozpoczął szerokie badania nad akustyką. Nawiązywał do nauki orfików, stworzył teorię reinkarnacji, wskazywał na odmienność duszy i ciała, były to zaczątki dualizmu.
Sofiści- działali na przełomie 4 i 5 wieku i przeszli do historii psychologii. Bardzo wysoko cenili precyzję naukową i pracowali nad uściśleniem terminologii naukowej. Potrzebne było to do uściślenia wyników badań naukowych. W póżniejszym okresie zarabiali na nauczaniu i rozwinęli gałąż nauki zwaną eurystyką (Pitagoras). Sofiści zaproponowali relatywistyczne ujmowanie zjawisk, podkreślali że wszystkie prawdy i zjawiska są względne „ jest tyle prawd ilu ludzi, nie ma prawd lepszych i gorszych, a tylko prawdy lepiej poznane i prawa zwykłego człowieka”, Pitagoras- „ człowiek jest miarą wszechrzeczy”. Przyjęli tezę że świat i człowiek są rzeczami zmiennymi, przechodzącymi z jednego stanu w inny, nieraz stany te są sprzeczne ze sobą.
Gorgesz- wyciągnął dużo wniosków z tez Pitagorasa i stworzył rozumowanie o nazwie trylemat, składało się ono z trzech tez:
- skoro świat jest sprzeczny, znaczy to że nie możemy powiedzieć jaki on jest naprawdę, a nawet czy istnieje rzeczywiście
- gdyby świat nawet istniał to i tak nie możemy go poznać, gdyż słowa nie są tożsame z obiektami i nie mogą służyć do opisu rzeczywistości
- nawet gdybyśmy wypracowali dobre słowa, to nasze wewnętrzne przeżycia, doświadczenia są nieprzekazywalne. Nasza psychika jest rzeczą indywidualną i nie można jej przekazać do psychiki innego człowieka, człowiek jest istotą zamkniętą- „ poznać świat i drugiego człowieka jest rzeczą szalenie trudną”.
Sokrates- był nauczycielem zdolnej młodzieży ateńskiej (Platon, Ksenofon), nienawidził demokracji, wszyscy jego uczniowie bronili arystokratycznych rządów. Zaniedbywał życie codzienne. Spopularyzował zasadę „poznaj siebie samego”. Zasada ta wyryta była u wejścia świątyni w Delphach. Stosował metodę dochodzenia do wiedzy która nazywała się metodą majeutyczną, i polegała na tym że Sokrates zadawał pytanie a pytany szukał odpowiedzi podążając za trybem rozumowania Sokratesa. Operował takimi pojęciami jak: dajmonizm- który to oznaczał głos Boży w duszy ludzkiej. Wynikało z tego że Bóg przemawia do człowieka, inna interpretacja mówi że jest to głos sumienia ludzkiego do którego odwoływał się Sokrates. Pomimo tego że po otrzymaniu wyroku umożliwiono mu ucieczkę nie skorzystał z tej możliwości i wypił truciznę.
Szkoła Cyrenajska- przełom 4 i 5 wieku p.n.e. Przedstawicielem tej szkoły był Arystyp, przeszedł do historii psychologii jako nauczyciel który wykładał o emocjach. Jego zdaniem wszystkie emocje są jednakowe a różnicuje je to że jedne są przyjemne a inne przykre. Mądrość życiowa polega na tym aby unikać przykrości a przeżywać przyjemności
, zachęcał do życia zgodnie z aktualnymi odczuciami. Twierdził że przeszłość i przyszłość nie istnieje, istnieje tylko teraźniejszość. Jego druga myśl to „w poznawaniu mamy doczynienia tylko z własnymi doznaniami”
Platon- (1427-1347 p.n.e.) stworzył bogatą wizję świata i człowieka. Załorzył wyższą uczelnię mieszczącą się w „ gaju Akademosa” i zwaną w związku z tym akademią. Platon sądził że świat w którym żyjemy to świat cieni i ułudy, a oprócz niego istnieje świat wartościowy, idealny, świat idei. Stworzył teorię bytów idealnych , świat idei jest poznawalny tylko rozumowo. Człowiek jest połączeniem cienia (ciało) i idei (dusza). Bytu doskonałego funkcjonującego w ciele i uszlachetniającego je swoją obecnością. Platon „ciało jest więzieniem dla duszy”. Poglądy Platona to dualizm, dusza jest czynnikiem utrzymującym życie. W człowieku istnieją trzy rodzaje duszy:
- wegetatywna; czynnik który utrzymuje biologiczne funkcje organizmu: jedzenie, trawienie, odczucia zimna i gorąca. Współcześnie mówimy tu o popędach.
- zmysłowa; reguluje procesy związane z emocjami, dzięki niej powstaje: odwaga. Dusza zmysłowa zlokalizowana jest w sercu, reguluje także niektóre czynności ludzkie np.: czynność walki.
- rozumna; mieści się w głowie i przysługuje ludziom mądrym. Reguluje procesy myślenia i rozumowania.
Ludzie o duszy wegetatywnej to: chłopi, rolnicy- łatwo znoszą wysiłek fizyczny i są przede wszystkim zainteresowani utrzymaniem biologicznych funkcji organizmu.
Ludzie o duszy zmysłowej to: rycerze- odważni, chętni do walki.
Ludzie o duszy rozumnej to: nieliczni- nadają się do rządzenia i powinno przysługiwać im to prawo
W idealnym państwie taki podział funkcjonował by bardzo precyzyjnie. Palton powiadał że kobiety powinny być również kształcone. Jednym z uczuć jest uczucie miłości i Palton opracował teorię miłości. Twierdził że istnieje miłość do idei, miłość czysta bez podtekstów erotycznych. Platon powiadał że „człowiek to nie kijanka, i reaguje na podstawie więcej niż jednego zmysłu, łącząc poszczególne doznania w jedną spójną i zwartą całość, w związku z tym musi istnieć jakaś jednostka centralna, korygująca wszystko”
Arystoteles- naukowiec, uczony prowadził badania empiryczne ale nie unikał rozważań czysto teoretycznych. Opracował niemalże wszystkie zagadnienia jakie dostrzegli starożytni badacze. Opracowanie to było opracowaniem naukowym. Był pierwszym uczonym który stworzył pierwsze psychologiczne dzieło naukowe Pt. „ o duszy” składa się ono z sześciu rozdziałów: zmysły, pamięć itd. Dusza jest czynnikiem ożywiającym, a jednocześnie dusza jest elementem który pozwala człowiekowi myśleć. Dusza nadaje pierwszy ruch, wnosi życie do organizmu, taki pogląd to vitalizm .Struktura duszy to podział na trzy części: myślącą, namiętną, wegetatywną. Istotą czynności duszy jest ruch. Powiadał że istnieją różne rodzaje ruchu: fizykalny, psychiczny (innej jakości niż fizykalny). Każdy byt sklada się z dwu elementów, materii (potencjalność) i formy (czynnik aktywny), potencjalność jest przekształcana w rzeczywistość poprzez czynnik aktywny. W rzeczywistości nie ma oddzielnego ciała i duszy, istnieje tylko nierozłączne połączenie tych elementów. Dusza ludzka nie może być utożsamiana z duszą zwierzęcą, to inna jakość dusz. Opisał pięć zmysłów. Stworzył koncepcję zmysłu wspólnego, ponieważ coś musi łączyć doznania zmysłowe, w mózgu ludzkim istnieje organ który tego dokonuje i nazywa się on zmysłem wspólnym (nasza świadomość). Dużo uwagi Arystoteles poświęcał rozumowi i opracował zasady poprawnego rozumowania (wnioskowania), jego zdaniem są dwie formy rozumu:
- rozum bierny; (odpowiadający na impulsy ze świata zewnętrznego)
- rozum czynny; (odpowiadający za myślenie i rozumowanie)
Zdaniem Arystotelesa rozum funkcjonuje jak liczydła, wkładając pewne informacje i przekręcając „korbkę logiczną” otrzymujemy wynik czyli wniosek zgodnie z zasadami logicznego rozumowania. Cały świat jest rozumny a umysł ludzki jest częścią tego rozumowania. Sposób myślenia Arystotelesa przejęli po opracowaniu teolodzy chrześcijańscy.
Teofrast- był bardzo dokładny i lubował się w klasyfikacji wielkich odkryć. Napisał pracę pod tytułem „charaktery”, która jest opisem charakterów ludzkich na podstawie obserwacji. Dostrzegł więcej typów negatywnych niż pozytywnych, czyli patologicznych stosunków ludzkich. Kończy on okres klasyczny filozofii Greckiej.
OKRES HELENISTYCZNY
Epikór- nawiązywał do Arystypa i krytykował go, zgodził się tylko że jedynym celem życia jest przyjemność. Przyjemność należy różnicować, a najważniejsze są takie które nie przynoszą negatywnych konsekwencji. Najwyżej cenił przyjemności estetyczne i poznawcze (hedonizm umiarkowany). Prowadził wyższą uczelnię w miejscu zwanym Sad. Wprowadził tam zwyczaj że uczniowie i nauczyciele tworzyli jedną grupę przyjaciół. Chciał w ten sposób zorganizować struktury władzy. Powiadał „nie tyle jest ważne mieć przyjaciela, ile mieć przekonanie że się ma przyjaciela”.
Stoicy- Zenon Skition, Marek Aureliusz; „dusza nie ma natury duchowej ponieważ nie jest materią, jest za to ‘przeumą’ czyli swojego rodzaju siłą duchową łączącą się z krwią” Ruch według nich to istota życia. Wszechświat i człowiek jest rozumny i podlega prawom. Skoro człowiek podlega prawom nie ma sensu spierać się z nimi „co ma wisieć nie utonie”. Los człowieka jest z góry przesądzony „niech się dzieje wola nieba, z nią się zawsze zgadzać trzeba” Uczyli przede wszystkim panowania nad sobą. Zło zdaniem stoików wynika z pojawiania się emocji.
FILOZOFIA CHRZEŚCIJAŃSKA
Centrum tworzenia nowej filozofii była Aleksandria. Gdzie spotykali się filozofowie z całego ówczesnego świata.
Filon z Aleksandrii- przyjął tezę że świat jest uduchowiony i cały świat przenika ‘logos’ jest to byt funkcjonujący poza materią. Ten ‘logos’ można zrozumieć jako myśli Boże i według tych myśli jest stworzony świat. Dzięki tym myślom realizowane jest myślenie i dzieją się wszelkie procesy „człowiek jest małym kosmosem”
Pierwszy wiek naszej ery- ekspansja chrześcijaństwa, wzrasta zainteresowanie światem przyszłym, życie po śmierci.
Św. Augustyn- (1354 – 1430) biskup, przyjął następujące tezy:
- Bóg stworzył świat z niczego, a więc jest wszechmocny (Bóg nie jest niczym ograniczony). Świat nie jest emanacją Boga, Bóg tworząc świat równocześnie stworzył duszę. Dusza jednostkowa jest przydzielona człowiekowi po urodzeniu (ukierunkowanie na pozawanie Boga i duszy). Metody poznawania;
* objawienie
* introspekcja
Człowiek nie poznaje duszy rozumowo tylko intuicyjnie, wyższy rodzaj poznania to;
* uniesienie mistyczne (zbliżenie do Boga),jest to poznanie receptywne, w ten sposób człowiek poznaje Boga.
* iluminacja, czyli stopniowe oświecanie duszy ludzkiej, przez co wzrasta wiedza człowieka w przeciągu całego życia.
Trzy funkcje duszy;
- rozum
- uczucia
- wola
Człowiek posiada wolą wolę (może robić to co zechce). Do zbawienia potrzebna jest łaska Boska, Bóg decyduje kto będzie zbawiony (teoria predystynacji). Człowiek jest niedoskonałym bytem więc może podejmować działania zmierzające do złego, wszystkie dobre rzeczy dzieją się z inspiracji (motywacji) Boga. Wola wzmocniona miłością jest największym motorem działania. Ciało ludzkie zostało stworzone z wilgotnej ziemi, ciało jest więzieniem dla duszy. Św. Augustyn ma ogromne zasługi w zwalczaniu herezji.
Św. Tomasz z Akwinu – zakonnik, dominikanin. Pochodził z hrabiowskiej rodziny Akwinów. Nawiązywał do Arystotelesa; w świecie istnieje materia i dusza (potęcja i siła aktywizująca). Człowiek jest jednością duszy i ciała. Dla duszy rozumnej odpowiednim ciałem jest tylko ciało ludzkie. Istnieje jedność procesu poznawczego, od zmysłów do poznania umysłowego.
Dusza dokonuje interpretacji zjawisk. Cały świat jest poznawalny w ten sposób, wyjątkiem są rzeczy poznawane w sposób refleksyjny; pozwalający tworzyć nową wiedzę. Pamięć- magazyn przeżyć duszy (to co wydarzyło się wewnątrz człowieka). Wyobrażnia- magazyn form (stanów wewnętrznych). Prawda – możliwa do odkrycia przy pomocy siły rozumu, te prawdy dotyczą głównie samego człowieka i świata zewnętrznego. Prawdy objawione – nie do rozwiązania rozumowo. Prawdy objawione i prawdy rozumowe nie są sprzeczne. Istnienie duszy bez ciała jest istnieniem niedoskonałym.
Początek 13 wieku, początki podejścia humanistycznego, 14 – 15 wiek odrodzenie (początki).
Castiliani- stworzył dzieło „dworzanie” – sławiące człowieka idealnego; silnego, mądrego, wysportowanego – wszechstronnego.
Galileusz- badał problem ruchu, pokazał ważność ruchu we wszechświecie. Wszystko się porusza, jeżeli nie porusza się to nie istnieje. Jako pierwszy opracował, sformułował metodę badawczą (teza, badanie, uogólnienie, wniosek)
Kepler- obserwując niebo był żywo zainteresowany rozwojem optyki, badał funkcjonowanie szkieł wklęsłych i wypukłych.
Mariett- wykrył na siatkówce oka ślepą plamkę i stwierdził że obraz w oku powstaje na zakończeniach krwistych nerwów wzrokowych.
Badacze ci przyczynili się do rozwoju badań nad widzeniem, mniej więcej w tym okresie
Jansen i Lewensbruk, budują mikroskop, Huygens; odkrywa zegar mechaniczny. Odkryte zostają zasady krążenia krwi i układu krwionośnego. Daje to naukowe podstawy do przebudowy obrazu człowieka.
Kartezjusz- (1596 – 1660) żył w wieku odkryć naukowych, geograficznych i lepszego rozumienia świata. Pozostawał pod wpływem Bacona, który rozwinął koncepcję dwu prawd Tomasza z Akwinu. Z drugiej strony był głęboko wierzący i pozostawał pod wpływem myśli religijnych. Jego ambicją było zgranie, zjednoczenie tych dwu podejść. Ogólnie rzecz biorąc według niego świat jest dualistyczny. Istnieją dwie substancje:
- rozciągła; zajmuje miejsce w czasie i przestrzeni
- duchowa; nie jest rozciągła i nie ma wymiarów przestrzennych, jest to substancja myśląca, ma właściwości spirytualistyczne.
Człowiek to jedność substancji materialnej i duchowej. Rozwiązaniem współistnienia dwu materii jest współdziałanie ich ze sobą. Ciało to skomplikowany układ mechaniczny, działający zgodnie z zasadami mechaniki. W przypadku człowieka, mechanizm ten jest bardziej skomplikowany. Krwiobieg jest dowodem na to że dusza ludzka to nieustanny ruch. A źródłem tego ruchu jest ciepło powstające w sercu. Jednocześnie odkryto układ trawienny.
Rozróżniono nerwy czuciowe i nerwy ruchowe.
E. Kant- żył w 18 wieku (zmarł w 1804 roku) był pod wrażeniem poglądów i prac Wolfa. Przyjęli założenie o ciągłości zjawisk (procesów). W procesach poznawczych istnieje ciągłość; od zmysłów do intelektu. Zmysły są podstawą rozumowania, rozum nie dysponuje innym źródłem wiedzy niż dane zmysłowe. Rozum jest „instrumentem” pogłębionego opracowania danych zmysłowych. Pogląd ten nazywa się „dogmatyzmem intelektualnym”. Umysł operuje danymi zmysłów ale tylko w pewnym zakresie, w umyśle istnieją pewne „idee wrodzone” ponieważ nie można z doświadczenia zmysłowego wyrobić sobie poczucia przestrzeni i czasu. Przestrzeń i czas to właściwości oglądu, zostaliśmy tak ukształtowani że musimy dostrzegać zjawiska w kategoriach przestrzeni i czasu. Pomysł ten określa się jako formę natywizmu. Kant powiadał że prawdziwa wiedza wynika z doświadczenia, należy więc badać rzeczywistość i na tej podstawie wnioskować o procesach. Należy w tym celu stosować metody przyrodniczo-matematyczne. Pierwszym krokiem jest określenie jednostek.
W psychologii nie ma jednostek które można by policzyć, przez to nie jest nauką przyrodniczą. Psychologia mieści się w antropologii (czyli nauki o człowieku) bez odwołania się do istnienia duszy. Kant odrzucał możliwość badania psychologii w sposób eksperymentalny.
J.F.Herbart- (1776 – 1841) psycholog i pedagog. Zajmował się problematyką wyobrażeń. Sądził że wyobrażenia powstają pod wpływem doznań (wrażeń) i spostrzeżeń. Rozróżniał wyobrażenia proste i złożone. Charakteryzują się;
- siłą
- czasem trwania
Obydwa czynniki są mierzalne i policzalne, są także dynamiczne. Wyobrażenia silniejsze zwalczają wyobrażenia słabsze. Herbart wyobrażał sobie świadomość ludzką, jako ograniczoną sferę, a w niej istnieje centrum i peryferia. Właściwością wyobrażeń jest to że dążą one do znalezienia się w centrum. Silne znajdują się w centrum a słabe natomiast spychane są na peryferia i w końcu zanikają, istnieją już wtedy tylko w podświadomości ludzkiej. Koncepcja ta miała przezwyciężyć mniemanie że umysł ludzki jest bierny i przetwarza tylko informacje, które otrzymał od zmysłów. Herbart wprowadził do psychologii pojęcie procesów fizykalnych, poprzez porównanie świadomości do grawitacji. Jako pierwszy w dziejach psychologii zaczął obliczać efekty zderzeń wyobrażeń. Dzięki jego pracom odżyła idea zastosowania matematyki w psychologii. Jest on autorem koncepcji „apercepcji”- oznacza to jednostkowe wyobrażenie nie pobudza ludzkiej umysłowości, dopiero na tle doświadczenia wyobrażenie takie zostaje zrozumiane i zaklasyfikowane. Zajmował się także problematyką uczuć i pożądania. Podzielił uczucia na wyższe i niższe. Herbert ukierunkował badania psychologiczne głównie na psychologię człowieka dorosłego.
Wolf- tworząc psychologię narzekał na system poglądów Herbarta.
Benecke- (1778 – 1854) uznawał się za konkurenta Herbarta, powiadał że wyobrażenia to uproszczenia zapożyczone z fizyki. W umyśle występują dyspozycje:
- dyspozycja doznawania
- dyspozycja ruchu
Zycie psychiczne to realizacja tych dyspozycji. Poprzez dyspozycję ruchu, przedstawia się aktywność psychiczna świadomości człowieka. Poprzez ruch doznajemy świadomości obrazów. Stworzył on teorie śladów. W procesie rozwoju cielesnego, dokonuje się asymilacja czyli przyswojenie pewnych pierwiastków z otoczenia, podobnie wraz z rozwojem psychiki asymilujemy różne pierwiastki z otoczenia. Ślady istniejące w naszej psychice są często śladami nieuświadomionymi. Psychika według Benecke to pole ścierania się miłości i nienawiści. Fizyka nie może być wzorcem dla psychologii, inspiracji natomiast trzeba szukać w fizjologii człowieka.
Pod wpływem badań tych badaczy zrodził się nurt zwany psychofizyką.
Weber- (1795 – 1864) był anatomem i psychologiem. Zasłynął głównie z badania dotyku. Był wynalazcą eziestometru. Weber badając dotyk zauważył pewną prawidłowość, odczucie siły nacisku nie jest proporcjonalnej do obiektywnej siły nacisku. Różnice odczuć nie zmieniają się proporcjonalnie. Weber nie potrafił zinterpretować tego faktu, więc tylko go opisał. Interpretacją zajął się Hefner.
Hefner- (1801 – 1880) stworzył on prawo nazwane prawem Webera. Zgodnie z ty prawem siła subiektywnego odczucia rośnie w logarytmicznej zależności od siły bodżca. Weber był przekonany że odkryli matematyczne prawo i sądził że jego odkrycie stanowi jeden z kamieni węgielnych psychologii.
Dzięki próbom pomiarów astronomicznych, ujawniło się zjawisko różnicy czasu reakcji. Tematem zajęli się ówcześni psychologowie i rozpoczęły się masowe badania. Termin „czas reakcji” wprowadził Elsner. Czas reakcji świadczy o szybkości przebiegu procesów nerwowych w ciele człowieka.
Dunders- wprowadził pojęcie alternatywnego czasu reakcji, występuje on zawsze wtedy kiedy mamy do wyboru rodzaj podejmowanego działania.
R. Lotze- (1817 – 1881) lekaż, entuzjasta badań psychologicznych. Napisał dzieło pt. „Psychologia medycyny”. Walczył o to żeby psychologia była nauką empiryczną. Powiadał on że możemy dyskutować o wrodzoności poczucia przestrzeni, ale są to rzeczy niesprawdzalne. Twierdził że należy badać postrzeganie porządku przestrzennego. Obiekty jawią się jako wyróżnione i w odpowiednim układzie i rzeczy te należy badać. Lotze sformułował teorię „znaków miejsca”, teoria ta zakłada że ludzie uczą się rozmieszczenia przedmiotów w przestrzeni, więc nie jest to wiedzą wrodzoną tylko wyuczoną.
Dalton- w 18 wieku wykrył zjawisko daltonizmu. Problemem zainteresował się Goethe, który przyczynił się do spopularyzowania problemu wśród badaczy.
Jung- w wyniku badań ustalił że oko ludzkie jest wrażliwe na trzy rodzaje barw; czerwony, zielony i niebieski, reszta barw to mieszanina barw podstawowych.
Purkinie- jego zasługą jest to że zaczął badać recepcję bodżca i sformułował prawo noszące jego nazwisko „recepcja barw zmienia się w zależności od pory dania, barwy jasne zachowują swoje właściwości cały czas, natomiast barwy o dłuższej fali np. czerwony, tracą swoją intensywność z nastaniem zmierzchu”.
Aubert- sporządził mapę siatkówki, miejsca wrażliwości siatkówki na impulsy świetlne.
Szulce- wykrył w siatkówce, słupki i czopki (zakończenia nerwów wrażliwe na światło)
Helmholtz- opracował teorię widzenia obowiązującą do dzisiaj. Wyróżnił trzy rodzaje barw, proces widzenia jest to proces chemiczny, pod wpływem światła rozpada się rodopsyna, w oku znajdują się trzy jej rodzaje. Każdy reaguje na inną długość fali świetlnej. Teoria ta wyjaśniała zjawisko daltonizmu wybiórczego. W tym Momocie swoją pracę rozpoczyna …
Hering- sformułował teorię barw, stworzoną z innego punktu widzenia. Stworzył teorię kontrastu następczego według niego w oku funkcjonują mechanizmy regulujące pojawianie się w oku par barw, jeżeli widzimy kolor czerwony następuje hamowanie przeciwstawnego koloru czyli zielonego. Kolor żółty i jego spostrzeganie reguluje analizator znajdujący się w mózgu.
Zwardemeker- wynalazł olfaktometr, przyrząd do badania odczuć zapachowych.
Helmholtz- w świecie organizmu ludzkiego obowiązuje zasada zachowania energii. Wszelka nasza energia pochodzi z otoczenia. Opowiadał się za badaniami psychologicznymi metodami matematyczno – biologicznymi.
Mirer- stwierdził że impuls nerwowy biegnie z prędkością światła. Badał czas reakcji żaby pozbawionej mózgu. Wysyłał impulsy nerwowe i obserwował czas reakcji, obliczył że przewodnictwo nerwowe wynosi 25m/s. W przypadku człowieka nie był w stanie określić szybkości przewodnictwa impulsów nerwowych. Okazało się że na przewodnictwo nerwowe człowieka ogromny wpływ ma świadomość.
Helmholtz- stworzył teorię symboli; „impuls elektryczny pobudza utworzony w mózgu, nie obraz przedmiotu ale symbol tegoż przedmiotu stworzony wcześniej przez nasz mózg i nim zakodowany” Jeżeli widzimy symbole, nie możemy nic powiedzieć o świecie realnym. Najnowsze badania wskazują jednak, że raczej mamy kontakt z obrazami niż z symbolami.
LOKALIZACJA PROCESÓW PSYCHICZNYCH W MÓZGU.
Początek 17wieku.
Prochaska- (Węgier) powiadał że w psychice ludzkiej występują dwa procesy; wrażliwości, która łączy się bezpośrednio z receptorami, oprócz tego występuje pobudliwość, np. mięśnie są pobudliwe. Nasunęło to myśl że w organizmie występują dwa rodzaje nerwów. Teorię tego stworzył;
Bell – Megendie- pozwoliło to opisać dokładnie zjawisko i budowę „łuku odruchowego” oraz nasunęło myśl że zakończenia nerwowe są różnie zlokalizowane w mózgu.
Biehit- sformułował tezę że procesy spostrzegania i pamięci są zlokalizowane w półkulach mózgowych.
Gall- wyróżnił 35 funkcji psychicznych, np. widzenie obrazów, oraz sporządził mapę mózgu. Każdą z 35 funkcji zlokalizował na tej mapie. Sądził on że ludzie obserwujący często różne wydarzenia mają rozwinięty ośrodek obserwacji itp. Na podstawie obserwacji zjawisk fizycznych, twierdził że rozwinięcie poszczególnych ośrodków może mieć odbicie w kształcie czaszki.
Brocca- lekarz, odkrył obszar w mózgu który odpowiadał za ruchową funkcję mowy.
Wernicke- odkrył i opisał ośrodek rozumienia mowy.
Fryc i Hicing- odkryli i opisali ośrodki ruchowe.
Becc- odkrył piramidalne komórki ruchu.
Wszystkie te odkrycia zrodziły pogląd że mózg jest zróżnicowany, istnieją autonomiczne obszary mózgu regulujące poszczególne funkcje, psychika także jest zróżnicowana, teoria ta nazywa się „psychomorfologiczną koncepcją mózgu i psychiki” i bazuje on na czterech podstawowych założeniach;
- mózg jest konglomeratem obszarów fizycznych i psychicznych
- charakteryzuje go zróżnicowana architektura
- poszczególne funkcje mózgu są niezależne od siebie
- zróżnicowanej strukturze mózgu odpowiada zróżnicowana psychika
Jest ona nazywana również „wąskolokalizacyjną koncepcją psychiki”
P. Florens- badał zasadność poglądu Brocca, badania swoje przeprowadzał na gołębiach. Stwierdził istnienie zastępczych mechanizmów w mózgu, które przejmują funkcję uszkodzonych części. W póżniejszym okresie ogłosił że mózg funkcjonuje całościowo (nie jest konglomeratem) a także psychika, jest całością i działa w sposób całościowy.
Laschles- stwierdził że ubytek masy mózgu powoduje utratę funkcji psychicznych.
WUNDT- studiował medycynę i filozofię, pracował w Berlinie w instytucie fizjologii. Pod wpływem Milera rozwijał swoje poglądy. W latach (1864 – 1884) wykładał fizjologię i prowadził badania nad postrzeganiem zmysłowym i czasem reakcji, a także psychologii zwierząt. Napisał książkę „psychologiczne podstawy ludzi i zwierząt”. W 1879 roku założył w Lipsku pracownie badań eksperymentalnych. Stworzył książkę pt. „zarys psychologii fizjologicznej” – przesłanki;
- psychologia jako nauka biologiczna (przyrodnicza)
- postęp w nauce wiąże się z postępem w zakresie metod badawczych
- bramą do wiedzy psychologicznej jest metoda eksperymentalna
- w trakcie badań należy się kierować zasadą respektującą związek, przyczyny i skutku
- psychika ludzka kształtuje się w wyniku procesów naturalnych i te procesy można śledzić
Metody;
- eksperyment, wzorce eksperymentów należy zapożyczyć od fizjologów
Przedmiotem badań psychologicznych jest świadomość jednostek, jak również świadomość grupy – różnych ras itp. Celem badania jest świadomość jednostkowa, dlatego tworzona przez niego psychologia jest nazywana psychologią indywidualistyczną. Badał psychikę ludzi dorosłych. Badany zostaje poddany działaniu bodźców fizjologicznych, i stara się opisać w miarę dokładnie swój stan psychiczny. Wundt, proponuje samopis (introspekcję) jako metodę badawczą, samopis jako odpowiedź na bodżce fizjologiczne. Nie sprowadza się to tylko do opisu przeżycia, ale opis powinien objaśniać sposób przeżywania danego bodżca. Wundt, założenie że istnieją równolegle materia i dusza jest założeniem spekulatywnym(nie popartym dowodami) jednak rozróżnia dwa rodzaje zjawisk fizycznych i psychicznych, a istnieją one równolegle. Zjawiska fizyczne i psychiczne nie są wzajemnie przekształcalne. Toczą się obok siebie i są wzajemnie uzupełniające.
- świadomość została pojęta aktualistycznie
- świadomość składa się z elementów – podstawowym elementem życia psychicznego ludzi jest wrażenie. Wrażeniem jest najprostsza jakość psychiczna np. barwa. Nazwał ją atomem psychicznym. Przez to jego psychologię nazywa się też psychologią atomistyczną.
Atomy psychiczne łączą się w świadomości ludzkiej w większe grupy i te grupy tworzą struktury psychiczne, które są całościowymi spostrzeżeniami przedmiotów (psychologia strukturalistyczna). Atomy łączą się w całość dzięki istnieniu skojarzeń, inaczej zwanymi asocjacjami. Wundt powiadał że asocjacje są bardzo różnorodne i występują na t...
xxxdam1213