Żeński symbol dobra czy zła.pdf
(
114 KB
)
Pobierz
¯eñski symbol dobra czy z³a?
¯eñski symbol dobra czy zła?
Autor tekstu: Gabriel Spuñski
Oryginał: www.racjonalista.pl/kk.php/s,2370
Podstawowym faktem społecznym zwi±zanym z ¿yciem człowieka jest
uniwersalny podział na dwie płcie. W społeczeñstwach zbieraczo-łowieckich
dymorfizm płciowy wpływa na społeczny podział pracy. Silniejsze i swobodniejsze
jednostki w "stadzie" - mê¿czy¼ni - nakierowani s± na my¶listwo, kobiety
natomiast, obci±¿one długotrwał± protekcj± nad potomstwem, przywi±zane zostaj±
do ogniska domowego, a w rezultacie ich funkcje zostaj± sprowadzone do uprawy i
zbieractwa.
Liczne wykopaliska archeologiczne, potwierdzaj± podział pracy wg płci. Odkrycia
w syberyjskiej wsi Malta bêd±cej osad± górno-paleolitycznych łowców mamutów,
ukazuj± ¿e domostwa podzielone były na stronê mêsk± (praw±) i kobiec± (lew±).
Po stronie mêskiej znajdowały siê figurki ptaków, oraz stylizowanych fallusów. W
czê¶ci kobiecej znajdowały siê ¿eñskie statuetki. W Kostienkach, rozło¿enie figurek
potwierdza polaryzacjê domostwa na czê¶ci kobiec± i mêsk± [_1_]. Figurki kobiece
znajduj± siê czêsto w pobli¿u ogniska.
Prawdopodobnie wiêc zasada komplementarno¶ci słu¿yła symbolicznej
organizacji ¶wiata, jak i obja¶nieniu misterium stworzenia i okresowej odnowy.
Podział na sferê mêska i ¿eñsk± prowokuje instynktownie dzielenie rzeczy na dwie
sfery. Oczywiste wiêc jest, ¿e płeæ i akt płciowy wywiera potê¿ny wpływ na ludzk±
kulturê.
Analiza statystyczna motywów ikonograficznych malarstwa naskalnego i sztuki
mobilnej okresu paleolitu, dokonana przez prof. Andrè Leroi-Gourhana,
zdaje siê potwierdzaæ tezê o polaryzacji kosmosu na układ: mêskie-¿eñskie.
Stwierdzaj±c powtarzaj±ce siê układy zwierz±t i znaków w okre¶lonych
miejscach jaskiñ, Leroi-Gourhan dokonał analizy statystycznej 1794 tematów
malarskich. Sztuka paleolityczna ujmowana jako cało¶æ zawiera trzy kategorie
tematów: zwierzêta, istoty ludzkie, znaki.
Analiza została przeprowadzona w ten sposób, ¿e zarówno dla sztuki mobilnej
jak i malarstwa naskalnego, został uwzglêdniony jeden temat w ka¿dym zespole,
nie za¶ liczba wyobra¿onych postaci (powierzchnia składaj±ca siê ze stada ¿ubrów
liczona jako jeden temat: ¿ubr).
Rozmieszczenie procentowe poszczególnych tematów przedstawia siê
nastêpuj±co: [obrazek ]
Rzuca siê w oczy przede wszystkim przewaga wizerunków konia, umownie
okre¶lonych ró¿nych znaków i ¿ubra. Mo¿liwe s± dwa wytłumaczenia faktu, ¿e
grupa tych tematów stanowi 54% wszystkich przedstawieñ: albo koñ i ¿ubr były
główn± zwierzyn± i czêstotliwo¶æ ich przedstawieñ równa siê znaczeniu jakie
odgrywały w ¿yciu człowieka, albo istnieje temat o charakterze mitologicznym
obejmuj±cy układ koñ - znaki - ¿ubr.
Hipotezy zreszt± nie wykluczaj± siê nawzajem, ale druga wydaje siê bardziej
prawdopodobna. Pozostaje do wyja¶nienia obecno¶æ innych postaci (w
szczególno¶ci kobiety i mê¿czyzny), oraz znaczenia znaków.
Na podstawie statystyki topograficznej dokonano podziału znaków na dwie
grupy:
a) zawiera wszelkie znaki wydłu¿one takie jak kreski, pałeczki, linie
kropkowane,
b) zawieraj±ca znaki pełne jak owale, trójk±ty, równoległoboki, klamry. Podział
topograficzny utwierdza nas w przekonaniu, ¿e ludzie paleolitu znali ró¿nice
wystêpuj±ce miêdzy tymi znakami.
Drug± metod± przeprowadzonych badañ była metoda chronologiczna. I tak w
stylu I (okres prymitywny, kultura oryniacka, ok. 30.000 r. p.n.e.) pojawiaj± siê
wizerunki zwierz±t oraz realnie przedstawionych narz±dów płciowych, zarówno
¿eñskich jak i mêskich; w stylu II - obok tego samego zbioru wizerunków zwierz±t
pojawiaj± siê owalne figury oraz linie utworzone z kresek i kropek. W stylu III
starszym (okres archaiczny, kultura solutrejska, ok. 20.000-15.000 r. p.n.e.) -
wizerunki przegrodzone, kreski i znaki rozwidlone towarzysz±ce zwierzêtom; w
stylu III młodszym znaki pełne w klamrze i te same kreski, kropki lub znaki
rozwidlone; w stylu IV starszym (okres klasyczny, kultura magdaleñska) - znaki
"podobne do pałeczek", kreski i punkty; w stylu IV młodszym - ponownie figury
owalne, bardzo uproszczone wizerunki narz±dów płciowych i kreski. Rozwa¿anie
ewolucji stylów poszczególnych kultur pozwalaj± potwierdziæ hipotezê, ¿e znaki s±
symbolami o charakterze seksualnym mêskim i ¿eñskim.
Pomimo realnie seksualnej symboliki znaków, sztuka paleolitu nigdy nie
przedstawiała realistycznie scen kopulacji zwierzêcej, ani ludzkiej. Nie przedstawiła
te¿ pierwszorzêdnych cech płciowych zwierz±t. Zaznaczone s± natomiast subtelnie
drugorzêdne cechy płciowe (poro¿e, linia grzbietu, "ciê¿arno¶æ"). Natomiast liczba
wizerunków ludzkich z zaznaczonymi wyobra¿eniami narz±dów płciowych, jest
równa liczbie wizerunków, w których zaznaczony jest jedynie symbol płci. Wbrew
powszechnej opinii, ludzie paleolitu posiadali w tej dziedzinie bardzo silne hamulce
psychiczne. Nie zatracali nigdy znaczenia znaków symbolicznych, co pewien czas
pojawiały siê interpretacje realistyczne, ale podej¶cie ludzi paleolitu do spraw
seksualnych było bardzo aluzyjne. Pewne jest ¿e zarówno znaki jak i zwierzêta
wystêpuj± w postaci skojarzonej, a nie w pozycji kopulacyjnej. Nie umniejsza to
znaczenia ich symbolicznemu, seksualnemu charakterowi.
Ł±czenie znaków jest niew±tpliwe; zazwyczaj w poło¿eniu centralnym znakowi b
towarzyszy znak a, który jest jego dopełnieniem (wła¶nie zasada ł±czenia pozwala
uwa¿aæ ¿e rany i odbite na ¶cianie rêce s± ekwiwalentem znaków grupy b [_2_])
Stale pojawiaj± siê wizerunki poł±czonych zwierz±t, wynika z tego bardzo wa¿ny
fakt: zwierzêciu z grupy B (tur lub ¿ubr) przeciwstawia siê zwierzê grupy A
(przewa¿nie koñ). A wiêc głównym tematem sztuki paleolitu jest para koñ-¿ubr/tur
w poł±czeniu z tematem samiec-samica. ¯ubr i koñ s± symbolami. Nie mo¿e siê
bowiem takie przedstawienie odnosiæ do wyobra¿enia zaczarowanych zwierz±t, ani
do ich parzenia.
Prof. Wierciñski dokonał tabelarycznego zestawienia funkcji kobiety i mê¿czyzny
społeczno¶ci zbieracko-łowieckiej. Przedstawia siê ono nastêpuj±co:
[
Cechy |Kobieta |Mê¿czyzna
Zasadnicze funkcje ¿yciowe |Du¿e obci±¿enie biologiczne:
Macierzyñstwo:
>
-Pasywne zachowanie koitalne
-Przejmowanie
-Ci±¿a i rodzenie, protekcja nad niedojrzałym potomstwem |Małe obci±¿enie
biologiczne:
Ojcostwo:
>
-Aktywne zachowanie koitalne
-Przekazywanie
-Zapładnianie
Uwarunkowany funkcj± ¿yciow± podział ról społeczno - kulturowych |Stabilizacja
rodziny:
>
-Zbieractwo ( dostarczanie najwiêkszej ilo¶ci 60-80% po¿ywienia)
-Karmienie osesków i przygotowanie posiłków
-Wychowywanie niedojrzałego potomstwa |Stabilizacja grupy jako cało¶ci:
>
-My¶listwo i wojna
-Okresowe oderwanie siê od rodziny
-Dostarczanie najwy¿ej cenionego pokarmu miêsnego
-Inicjowanie społeczne dojrzewaj±cego pokolenia własnej płci
Stopieñ rytmizacji ¿ycia | Przywi±zanie do codziennego rytmu zajêæ:
Podleganie wymogom cykliczno¶ci własnego ciała oraz wegetacyjnej i społecznej
|Pêd ku niezwykło¶ci i swobodzie:
>
-Podleganie acykliczno¶ci i losowo¶ci polowania i wojny
Ogólne nastawienie poznawcze |Stosunek analityczno - poznawczy
>
-Ograniczona i wyspecjalizowana eksploracja otoczenia
-Du¿y udział pod¶wiadomej intuitywno¶ci w zwi±zku z konieczno¶ci±
wyczuwania potrzeb małego dziecka i stanów emocionalnych mê¿czyzny
-Znoszenie informacji o zachowaniach ludzi
-Rozwój potrzeby emocyjnego kontaktu społecznego |Stosunek uogólniaj±co -
syntetyczny do rzeczywisto¶ci
>
-Szybka i rozległa eksploracja zró¿nicowanego i zmiennego otoczenia
-Du¿y udział ¶wiadomej uogólniaj±cej orientacji
-Znoszenie orientacji z "szerokiego ¶wiata"
-Rozwój potrzeby uogólnionego poznania ¶wiata
Postawa wobec ¶wiata |Nastawienie na "ten mały ¶wiat"
>
-Postawa przedmiotowa; gromadzenie obiektów pokarmowych i u¿yteczno¶ci
domowej
-Zachowawczo - utylitarna na skutek do¶rodkowego egocentryzmu rodzinnego
-Rozwój potrzeby szczególnego sensu ¿ycia |Nastawienie na transcendent
>
-Dynamiczna postawa, my¶liwy i wojownik nie mo¿e byæ obci±¿ony
przedmiotami
-Progresywna, wyczulenie na nowe sytuacje, nara¿anie ¿ycia dla ogólnego
dobra, od¶rodkowy altruizm ogólnospołeczny
-Rozwój potrzeby uogólnionego sensu ¿ycia
Konsekwencje dla symbolizacji archetypowej i analogizuj±cej |Matka ¦wiata
zró¿nicowania, który jest złudzeniem poznawczym w zakresie gatunkowo
okre¶lonej wizji ¶wiata:
>
-Matka i Anima;
-Naziemne i podziemne zbiorniki wodne;
-Chtoniczn Matka - Ziemia;
-Noc - Ksiê¿yc;
-Północ i zachód;
-¯ywioły ziemi i wody;
-Emocyjno¶æ i materialno¶æ;
-M±dro¶æ wyj¶ciowa normatywna;
-Liczby parzyste, szczególnie liczba 4;
-Tendencja do uzewnêtrzniania i ró¿nicowania;
-Krowa jako lunarne zwierzê analogizuj±ce (ci±¿a trwaj±ca 10 miesiêcy
ksiê¿ycowych). |Ojciec ¦wiata, który jest czyst±, niejako punktow± ¦wiadomo¶ci±:
>
-Wróg, Ojciec, Animus;
-Burze i deszcze;
-Władcze Niebo;
-Dzieñ - Słoñce;
-Wschód i południe;
-¯ywioły ognia i powietrza;
-Duchowo¶æ i intelekt;
-M±dro¶æ mesjaniczna i twórczego Słowa;
-Liczby nieparzyste, zwłaszcza liczba 3;
-Tendencja powrotu do jedno¶ci;
-Koñ jako solarne zwierzê analogizuj±ce (ci±¿a trwa jeden rok solarny). ]
Postaæ kobiety jako symbol analogizuj±cy (wg A. Wierciñskiego):
[
Atrybuty naturalne postaci |Mo¿liwe skojarzenia analogizuj±ce
wzmocniona krzywolinijno¶æ ciała, z dodaniem piersi i brzemiennego brzucha
|Faluj±ce powierzchnie Ziemi - Góra Kosmiczna; formy sferoidalne, elipsoidalne i
owoidalne w naturze; jaja, nasiona, karpiopodobne ryby
Trójk±t łonowy |Trójk±t ognistego po¿±dania; trójdzielny ksiê¿yc lub rok
Organy płciowe; ci±¿a i poród |Doliny, w±wozy i bruzdy; idea wej¶cia, drzwi i
domu łona - wnêtrze Ziemi; pełne ciepłe promienie ukrywaj±ce potencjał ¿ycia -
¦wiat Podziemny, który pochłania i oddaje ¿ycie z powrotem; idea generowania
¿ycia ro¶linnego i zwierzêcego - kosmogonia; ropucha, ¿aba i inne płodne
zwierzêta - idea podwajania i zwielokrotniania czego¶
Cykliczno¶æ menstruacji, ci±¿y i czynno¶ci domowych |Cykle natury; skojarzenie
lunarne i rachuba czasu
Wyra¼nie wiêksza wydzielniczo¶æ ciała; menstruacja, mleko z piersi, wody
porodowe |Wszelkiego rodzaju wody podziemne i naziemne - Ocean Pierwotnego
Chaosu; napoje oszałamiaj±ce; zwierzêta wodne; ptaki; wzmocnienie skojarzeñ
lunarnych
¯ywienie potomstwa i protekcyjno-edukacyjny behawior |Ziemia ¿ywicielka oraz
ró¿ne samice zwierz±t w podobnych rolach: nied¼wiedzica, łania, krowa, koza; idea
elementarnej m±dro¶ci o charakterze rozró¿niaj±cym i normatywnym -
personifikacja Mowy
Emocjonalno¶æ macierzyñska i uczestnictwo w emocjach erotycznych |Ogólna
symbolizacja emocji atrakcyjnych, a te¿ rywalizacji, wobec tego i wojny
Wiêzi z płodem - dzieckiem - rodzin± |Wszelkie wiêzi społeczne; matka pszczoła
i jej rój
Pani rodziny i domu i wszelkich zajêæ z tym zwi±zanych |Pani ognia i ¶rodków do
¿ycia; idea wszelkiego pomieszkania i osłony: ciało - dom - ¶wi±tynia
Tkanie |Tkanie przeznaczenia: kompleks Ksiê¿ycowej Pajêczyny
Zbieranie plonów i ró¿ne zajêcia rolnicze |Wzmocnienie skojarzeñ
wegetacyjnych; pole uprawne - kwadrat i romboid - łuska wê¿a; ¿niwowanie
kojarz±ce siê ze ¶mierci± by daæ po¿ywienie daj±ce ¿ycie ; wielorako¶æ
przedmiotowa ¶wiata ]
Analizuj±c funkcje kobiety w społeczno¶ci zbieracko-łowieckiej musimy
zastanowiæ siê nad jej biologicznymi funkcjami i znale¼æ towarzysz±ce im
odwzorowanie symboliczne.
Podstawowym zadaniem jest jej zdolno¶æ do dawania ¿ycia, tajemnica która
staje siê ¼ródłem sakralizacji kobieco¶ci. Kobieta jest wiêc ¼ródłem rodziny poprzez
narodziny nowych potomków. Jest opiekunk± ogniska, dawczyni± pokarmu,
rozdzielaj±c pokarm przygotowany w ognisku staje siê dysponentk± dóbr, tłusto¶ci
i obfito¶ci. Mê¿czyzna wiêc zdobywa najbardziej warto¶ciowy pokarm, ale kobieta
zdobywa go najwiêcej (pomimo ¿e nie tak ceniony, ro¶linny) i rozdziela ten
najwarto¶ciowszy który zdobêdzie mê¿czyzna.
Kobieta szczególnie wi±zana jest z mamutem (Campbellowska Madonna
Mamutów). Figurki kobiece były rze¼bione z kłów i ko¶ci mamutów bêd±cego
reprezentantem kosmicznej obfito¶ci. Wytworzenie takiej analogizacji kobiecej
postaci ł±czyło siê ze społeczno¶ciami które specjalizowały siê w polowaniu na
grub± zwierzynê arktyczn± dostarczaj±c± obfito¶æ miêsa i likwiduj±c± konieczno¶æ
ci±głych wêdrówek za warto¶ciowym pokarmem, zakładaj±cymi stałe osady. Tam
rola kobiety znacznie wzrosła, osiedlenie wzmacnia wiêzi, tworzy ideê rodu. Czê¶æ
szacunku jak± obdarzona była kobieta jako dawczyni pierwszego pokarmu - mleka
bêd±cego pokarmem ¶wiêtym bo nie pochodz±cym ani od zwierz±t, ani od ro¶lin,
oraz czê¶æ skojarzeñ symbolicznych jej "nale¿nych" została przeniesiona po
udomowieniu krowy na to zwierzê (st±d analogie i pierwiastek ¿eñski krowy).
W kulturach rolniczych istnieje kompleks Bogini o cechach Magna Mater
(Wielkiej Macierzy). Prawzorem jej postaci jest paleolityczna Potnia Theron (Pani
Dzikiej Zwierzyny), ¿eñskie bóstwo opiekuj±ce siê zwierzêtami. Nastêpuje jednak
przesuniêcie jej uniwersalnego, kosmicznego charakteru, na rzecz chtonicznego
zwi±zanego z płodno¶ci± gleby.
Moc płodno¶ci, która jest darem Bogini Matki, mie¶ci siê w niej jak woda ¿ycia,
czy mleko w naczyniu, st±d powszechne wyobra¿enie Bogini jako naczynia (u
Bakairi pierwsza kobieta powstała z mo¼dzierza po kukurydzy, u Zulusów
bezpłodna kobieta trzymała 9 miesiêcy w garnku krew wyci¶niêt± z rany by
zmieniła siê w dziecko). Naczynie symbolizuje wiêc wypełnion± wodami płodowymi
macicê, piersi pełne mleka.
>
-
Akwatyczna symbolika postaci kobiecej jest zwi±zana z kosmicznymi wodami
płodowymi, jakie otaczaj± embrion w łonie matki.
-
Lunarno¶æ postaci (skojarzenie z ksiê¿ycem i czasem): ksiê¿yc w
przeciwieñstwie do słoñca, które zawsze jest niezmienne, ro¶nie, maleje, zanika;
podlega on uniwersalnemu prawu stawania siê, rodzenia i umierania. Podlega
cykliczno¶ci, podobnie jak ciało kobiece. Znaleziska archeologiczne potwierdzaj±
posiadanie przez ludzi paleolitu miary czasu opieraj±cej siê na miesi±cu
synodalnym [_3_] trwaj±cym 29,5 doby.
Kobieta wg Junga pełni bardzo wa¿n± rolê w ¿yciu człowieka jawi±c siê mu od
urodzenia jako troskliwa matka, zajmuj±ca całe pole rodz±cej siê osobowo¶ci. Jest
to wiêc jej główna cecha wyodrêbniaj±ca j± od mê¿czyzn (kobieta daje nam ¿ycie).
Kiedy ego oddziela siê od macierzyñskiej opieki, wówczas przytłaczaj±ce go cechy
matki, zostaj± wysublimowane i przeniesione na postaæ matce najbli¿sz±,
najczê¶ciej pełn± m±dro¶ci ¿yciowej babkê. Kiedy jest ona wspaniała staje siê
Wielk± Matk± lub - adekwatnie - Wied¼m± czy Bab± Jag±.
Dodatkowym wyposa¿eniem archetypu jest poł±czenie go z symbolami
sapiencjalnymi. Wi±¿e siê to z faktem, ¿e kobieta jest pierwszym wychowawc±,
nauczycielem dziecka, uczy go jêzyka, norm zachowania i poruszania.
Własno¶ci zwi±zane z archetypem Matki to macierzyñska troskliwo¶æ i
współczucie, magiczna moc kobiety; m±dro¶æ i duchowa sublimacja która
przekracza rozum; w tym ka¿dy ¿yczliwy impuls i odruch; wszystko, co jest
przejawem ¿yczliwo¶ci, miło¶ci, wsparcia, co sprzyja płodno¶ci i wzrostowi. Pod
wpływem mocy Matki znajduj± siê miejsca magicznej transformacji, ponownych
narodzin, jak równie¿ ¶wiat podziemny i jego mieszkañcy.
Od strony negatywnej wi±¿e siê ze wszystkim co sekretne, ukryte, ciemne (np.
jaskinia ma charakter ¿eñski kojarzona z łonem kobiecym); z otchłani± ¶wiatem
Plik z chomika:
spheer1
Inne pliki z tego folderu:
Rossell Hope Robbins - Encyklopedia Czarów i Demonologii(1).zip
(3149 KB)
Odrodzenie Magii rozdz6.doc
(54 KB)
Odrodzenie Magii rozdz5.doc
(72 KB)
Odrodzenie Magii rozdz4.doc
(90 KB)
Odrodzenie Magii rozdz3.doc
(65 KB)
Inne foldery tego chomika:
Alistair MacLean
Biografie
Fantastyka
Gordon R.Dickson
Inne
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin