M. Bachtin: Twórczość F. Rabelais’go, s. 184 – 198
- u Rabelais’go – materialno-cielesny pierwiastek życia, Rabelais – poeta ciała i łona;
- obrazy materialno-cielesne to dziedzictwo ludowej kultury śmiechu – typ obrazowości – realizm groteskowy;
- w realizmie groteskowym żywioł materialno-cielesny jest pozytywny. Wszystkie przejawy życia materialno-cielesnego nie do jednostki;
- pierwiastek materialno-cielesny w kulturze ludowej ma charakter świąteczny, biesiadny, triumfalny;
- cechą realizmu groteskowego jest degradacja;
- ludowy śmiech jest związany z dołem materialno-cielesnym. Śmiech degraduje i materializuje;
- góra – niebo. Dół – ziemia, czyli pierwiastek pochłaniający (mogiła, brzuch) i pierwiastek rodzący – to w aspekcie kosmicznym. W aspekcie cielesnym – góra to twarz, dół – narządy płciowe;
- degradacja – sprowadzenie na ziemię, włączenie w sferę życia dolnej części ciała, ma znaczenie niszczycielskie, negatywne, ale i pozytywne – odrodzicielskie;
- groteskowy karnawał przekształca bitwę w ucztę;
- podstawy literatury renesansu – karnawałowe odczucie świata;
- obraz groteskowy przedstawia zjawisko w trakcie zmiany, związek z czasem, stawaniem się i zawarcie dwóch biegunów zmiany – stare i nowe, umierające i rodzące się;
- archaik groteskowy (wczesne stopnie rozwoju obrazu groteskowego) – czas jako równoległość zimy i wiosny, śmierci i narodzin;
- groteska – brzemienne staruchy (posążki w Ermitażu) – śmierć rodząca;
- groteskowe ciało – nie ukończone, niegotowe, przerasta się. Podkreślone są otwory i wypukłości ciała;
- tendencja groteskowego obrazu ciała – ukazanie 2 ciał w 1 – 1) rodzi się i obumiera, 2) w chwili poczęcia;
- na groteskowej koncepcji ciała zasadza się parodia średniowieczna;
- w kanonie antyku – ciało gotowe, uformowane. Usuwa się oznaki jego niegotowości, wzrostu, rozmnażania, nie przedstawia się brzemienności, poczęcia i agonii. Ciało groteskowe nie mieści się w ramach estetyki piękna;
- obraz groteskowy jest z natury niekanoniczny;
- wiek XVIII – formy groteski – co w procesie rozpadu, to zostaje, znika ogniwo stawania się. Zostaje sama starość, śmierć – stąd bezpłodne obrazy adwokatów, kupców, starców;
- w XVII wieku obok realizmu obyczajowego są obrazy z groteski zamarłej.
zmordulec