HT 5

Bezrobocie oraz tworzenie

i likwidowanie miejsc pracy

Plan zajęć:

I.                     Mierzenie bezrobocia

II.                   Dopływy i odpływy bezrobocia

III.                 Naturalna stopa bezrobocia

IV.                Bezrobocie w okresach recesji i boomów

V.                  Analiza bezrobocia w kontekście podaży i popytu

VI.                Koszty i korzyści wynikające z istnienia bezrobocia

VII.              Bezrobocie w Polsce i na świecie

I.                  Mierzenie bezrobocia

Bezrobotni – ludzie zdolni do pracy i jej poszukujący, lecz nie znajdujący zatrudnienia.

Siła robocza = ludzie aktywni zawodowo

Liczba ludzi pracujących lub poszukujących pracy

Czyli:   siła robocza = zatrudnieni + bezrobotni

Stopa bezrobocia

Odsetek siły roboczej pozostającej bez pracy.

                                          Bezrobotni

Stopa bezrobocia = -------------------    * 100

                                          Siła robocza

Stopa aktywności zawodowej

Odsetek ludności w wieku produkcyjnym należącej do siły roboczej.

Ludność wieku produkcyjnym:

-          w USA definiuje się jako ilość ludzi powyżej 16 lat

-          w OECD zwykle jest to ilość ludzi między 15 a 65 rokiem życia

Uwaga: w USA nie ma prawnie określonego wieku emerytalnego.

                                                                                    Siła robocza

Stopa aktywności zawodowej  =  ------------------------------------------------    * 100

Ludność w wieku produkcyjnym

Ludność w wieku produkcyjnym, która nie należy do siły roboczej:

·         osoby studiujące i uczące się

·         osoby pracujące niezarobkowo (np. w domu – matki wychowujące dzieci; poza domem – wolontariusze)

·         osoby niezdolne do pracy (np. inwalidzi, osoby na wcześniejszych emeryturach)

·         osoby nie chcące pracować

Czasem używa się również miary

wskaźnik zatrudnienia – stosunek ilości zatrudnionych do ludności w wieku produkcyjnym

(2002 r.: w Polsce 51,7 proc. osób w wieku 15-64 lata pracowało; w UE: 64,2%)

II.               Dopływy i odpływy bezrobotnych

W gospodarce USA:

·         dopływy i odpływy bezrobotnych są bardzo duże – w ostatnich latach w każdym miesiącu 3% siły roboczej traci pracę

·         większość bezrobotnych bardzo krótko pozostaje bez pracy – parę tygodni

Oznaczmy:

b – stopa utraty pracy (stosunek liczby ludzi, którzy stali się bezrobotni, do siły roboczej)

e – stopa znajdowania pracy (stosunek liczby bezrobotnych, którzy znaleźli pracę, do liczby bezrobotnych)

u – stopa bezrobocia (stosunek liczby bezrobotnych do siły roboczej)

Jeśli stopa bezrobocia utrzymuje się na stałym poziomie, to: b = ue (odpływ równa się dopływowi),   czyli u=b/e.

Więc by zanalizować zmiany bezrobocia musimy rozpatrzyć czynniki wpływające na b i e.

Dodatek: dowód u=b/e

LF – siła robocza, U – bezrobocie.

b=∆U/LF

e=∆U/U

u=U/LF

∆U/LF = U/LF * ∆U/U

∆U/LF = ∆U/LF

W USA w latach 1967-1993:

b = 2,7% miesięcznie

e = 43% miesięcznie

u = 6,3% siły roboczej

więc naturalna stopa bezrobocia: 6,3%, w latach 90tych: 5,5%.

W krajach Unii Europejskiej szacuje się ją na 8,5-9,5%.

(OECD, za: The Economist, 16.03.2002)

Zanalizujemy czynniki wpływających na:

1.       stopę, według której ludzie stają się bezrobotni

2.       stopę, według której ludzie przestają być bezrobotni

Źródła nowego bezrobocia

1.      likwidacja miejsc pracy

·    USA: miesięcznie likwiduje się 2% miejsc pracy

·    często w postaci zamknięcia zakładu lub likwidacji drugiej zmiany

·    głównym źródłem są ciągłe przesunięcia między gałęziami przemysłu

2.      utrata miejsc pracy bez ich likwidacji

·    USA: miesięcznie 5% pracowników traci pracę bez likwidacji ich miejsca pracy

·    często ma związek z tymczasowym charakterem zatrudnienia

3.      względy osobiste

·    nie ma większego znaczenia dla ogólnego wzrostu liczby bezrobotnych

·    polega głównie na przechodzeniu do siły roboczej ze sfery działalności niezarobkowej (po szkole, po chorobie)

Odpływ bezrobotnych

2/3 –  znalezienie zatrudnienia

1/3 –  opuszczenie siły roboczej

Nowe miejsca pracy

·         w „normalnych” czasach w miesiącu tworzone jest w USA ok. 2% nowych miejsc pracy

·         proces tworzenia nowych miejsc pracy jest bardziej stabilny niż proces ich likwidacji (czyli ilość tworzonych miejsc pracy nie zależy od fazy cyklu koniunkturalnego – również w czasie recesji tworzona jest ich podobna ilość)

Szybkość znalezienia miejsca pracy określa stopę znajdowania miejsca pracy e.

III.            Rodzaje bezrobocia

Rodzaje bezrobocia

a.)    Strukturalne (frykcyjne)

b.)    klasyczne

c.)     keynesowskie

Naturalna stopa bezrobocia

– stopa bezrobocia w warunkach, gdy rynek siły roboczej jest w stanie równowagi (czyli b/e = const.).

Czyli bezrobocie naturalne jest to bezrobocie strukturalne plus klasyczne.

Równowaga na rynku siły roboczej

IV. Naturalna stopa bezrobocia

Teoria poszukiwań miejsca pracy

·         miejsca pracy różnią się pod względem płacy i warunków pracy

·         racjonalnie działający bezrobotni będą porównywać korzyści płynące z natychmiastowego podjęcia oferowanego miejsca pracy, z korzyściami, jaki daje podjęcie lepszej pracy w późniejszym terminie (przy uwzględnieniu kosztów oczekiwania)

Stopa znajdowania miejsca pracy e zależy od:

1.       dostępności miejsc pracy– w recesji jest więcej bezrobotnych, więc trudniej dostać miejsce pracy

2.       stopnia zróżnicowania miejsc pracy pod względem płacy i warunków

-          na rynku ze zróżnicowaniem e będzie niższe (bezrobotni będą czekali na lepszą okazję)

-          na rynku homogenicznym (bez zróżnicowania) e będzie wyższe (bezrobotni biorą pierwszą nadarzającą się okazję)

3.       średniej długości zatrudnienia – na rynku z miejscami pracy dającymi gwarancję długotrwałego zatrudnienia e będzie niskie

4.       kosztów oczekiwania na lepszą ofertę (zasiłki obniżają te koszty – e będzie niższe)

Wyższy poziom płac niż zapewniających równowagę rynku siły roboczej powoduje zwiększanie się bezrobocia.

Teoria płacy proefektywnościowej (motywującej)

·         im wyższe płace, tym wyższy jest koszt alternatywny utraty tej pracy Ü

·         zagrożenie utratą pracy powoduje większą efektywność (wysiłek) pracownika Ü

·         powoduje to ustalenie wyższych płac, niż byłyby na rynku pracy bez tego zjawiska Ü

·         większy poziom płac powoduje spadek stopy znajdowania pracy e  Ü

·         naturalna stopa bezrobocia zwiększa się

Przyczyny oferowania przez firmy płac motywujących

a.)    efektywność – wyżej opisane: skłaniają pracowników do większego wysiłku i zmniejszają obijanie się w pracy, bo zwolniony nie znajdzie już takiej płacy

b.)    koszty nadzoru (monitoringu) – nadzór nad pracownikami kosztuje cenny czas kadry zarządzającej, zamiast płacić za nadzór lepiej zwiększyć koszt utraty pracy dla zatrudnionych

c.)     koszty zwalniania i zatrudniania (rotacji załogi) – pracodawca kalkuluje, co się stanie, jeśli pracownik chciałby odejść: ponieważ oznacza to koszty, więc podnosi płacę

d.)    sprawiedliwość – płaca powinna być w jakimś związku z innymi płacami w przedsiębiorstwie, gdyż ma dobry wpływ na morale pracowników (np. sekretarka w banku będzie zarabiała więcej niż sekretarka w małej firmie)

e.)    negatywna selekcja – wartościowi pracownicy nie interesują się miejscami pracy z niską pensją

f.)      kapitał ludzki – już pracujący w firmie lepiej ją znają, więc są cenniejsi od ludzi z takimi samymi kwalifikacjami, ale niezatrudnionymi

g.)    wyżywienie (istotne przy pracy fizycznej – dawniej w rolnictwie i przemyśle, a dziś także w państwach na niskim stopniu rozwoju społecznego) –  lepiej opłacany pracownik może dobrze się odżywiać, więc będzie wydajniej pracował

(JD)

Liberalny kodeks pracy sprzyja niskiej naturalnej stopie bezrobocia, ponieważ czyni zatrudnienie czynnika wytwórczego praca mniej ryzykownym, niż zatrudnienie czynnika wytwórczego kapitał.  W dużym uproszczeniu: maszyny nie strajkują, nie należą do związków zawodowych, nie domagają się podwyżek płac i można je zwolnić poprzez wyciągnięcie wtyczki z kontaktu.

(przykłady W. Orłowskiego)

Model insider-outsider

(z Kwiatkowskiego)

Czynniki wpływające na naturalną stopę bezrobocia

·       zmniejszające stopę e

1.       płace proefektywnościowe (autor: przedsiębiorstwa)

2.       płace wynegocjowane (autor: związki zawodowe)

3.       płace minimalne (autor: rząd)

4.       wysokie zasiłki dla bezrobotnych (autor: rząd)

5.       duży zakres praw pracowniczych i ochrona miejsc pracy (autor: rząd i związki zawodowe)

6.       niska efektywność rynku pracy (autor: rząd) – brak szkoleń, słabe pośrednictwo pracy

7.       mała mobilność (autor: pracobiorcy i rząd) – geograficzna i zawodowa

·       zwiększające stopę b

8.       restrukturyzacja gospodarki – dużo likwidowanych miejsc pracy

9.       wysoki odsetek młodych osób w sile roboczej – częsta zmiana miejsca pracy

(JD)

Podsumowując – elastyczne rynki pracy sprzyjają wysokiemu zatrudnieniu.

Elastyczność rynku pracy to zdolność rynku pracy do szybkich dostosowań. Może mieć ona charakter:

1.       funkcjonalny – łatwo zmieniać rodzaju pracy (dobre kwalifikacje siły roboczej)

2.       finansowy – łatwo zmieniać wysokość płac (brak narzuconych regulacji przez rząd czy związki zawodowe)

3.       czasowy – łatwo zmieniać czas pracy (praca na umowę-zlecenie, praca w niepełnym wymiarze godzin albo na nadgodziny)

4.       liczbowy – łatwo zmieniać ilość pracowników (zwalniać i zatrudniać, zatrudniać na czas określony albo na zastępstwo)

5.       geograficzny – bezrobotni w z jednego regionu łatwo mogą przenieść się do innego regionu

(JD)

Prowydajnościowe reformy rynków pracy

1.       usprawnienie kolektywnych przetargów płacowych

2.       zwiększenie bodźców do pracy (obniżenie zasiłków, reforma podatkowa)

3.       uelastycznienie i liberalizacja przepisów pracy

4.       zmniejszenie klina podatkowego

5.       aktywna polityka ry...