Finanse
Kategorie finansowe – umożliwiają poznanie istoty i treści ekonomicznej, społecznej, politycznej zjawisk finansowych. Wspólnym mianownikiem kategorii finansowych jest pieniądz. Jeżeli chodzi o systematykę kategorii finansowych to można je podzielić na następujące grupy: przychodowe, dochodowe, wydatkowo-kosztowe, podatkowe, dłużne.
ü Przychodowe:
· Cena - Wyraża w pieniądzu wartość towaru, usługi, innego pieniądza (waluty), czynników wytwórczych.
· Funkcje cen:
§ przychodowa (dochodowa) – ceny są narzędziem ekonomicznej weryfikacji działalności podmiotów (cena wpływa bezpośrednio na poziom przychodów);
§ alokacyjna – ta funkcja dotyczy roli cen w podziale dochodu narodowego, gdyż poprzez ceny dokonywana jest alokacja towarów i usług. W zależności od kształtowania się poziomu cen podmioty partycypują w ostatecznym zużyciu dochodu narodowego;
§ redystrybucyjna – ceny mogą być również narzędziem redystrybucji dochodów podmiotów np. poprzez nakładanie większych lub mniejszych podatków na towary i usługi w ceny których podatki są wliczane;
§ motywacyjna – wywoływanie reakcji podmiotów oraz konsumentów na zmiany cen;
§ agregacyjna – umożliwia sumowanie wartości różnych dóbr, towarów i usług występujących w różnych jednostkach fizycznych.
· Przychód pieniężny - Stanowi zewnętrzny pieniężny wyraz efektów działalności gospodarczej podmiotu. Przychód jest ściśle związany z takimi kategoriami jak cena czy dochód. Dzięki cenie możliwa jest realizacja przychodu. Jest narzędziem weryfikacji działalności podmiotu, gdyż pochodzi on przede wszystkim ze sprzedaży towarów i usług. Znaczenie przychodu wynika też stąd, że umożliwia on pokrywanie kosztów i jest źródłem nadwyżki ekonomicznej w postaci dochodu i zysku. Z kategorią tą wiąże się pojęcie wpływów pieniężnych – jest to pojęcie szersze, gdyż obejmuje wszystkie wpływy pieniężne, które podmiot osiąga niezależnie od ich tytułu oraz treści ekonomicznej – wpływy z tytułu zaciągniętych pożyczek, odszkodowania.
ü Dochodowe
· Dochód - Dodatni rezultat zastosowanych w procesie gospodarczym czynników wytwórczych (ziemi, pracy, kapitału rzeczowego i finansowego). Dochód jest jednym z niecenowych czynników kształtujących popyt. Reakcję popytu na zmianę jednostki dochodu mierzy dochodowa elastyczność popytu (procentowa zmiana popytu do procentowej zmiany dochodu). W systemie podatkowym dochód jest definiowany jako różnica między przychodami a kosztami ich uzyskania. Wśród różnych kategorii dochodu możemy wymienić dochód brutto (przed opodatkowaniem) i dochód netto (po opodatkowaniu). Głównymi źródłami dochodu są: dochód z pracy oraz dochód z kapitału/majątku (np. dywidenda).
· Zysk - Zysk ekonomiczny to najszersza kategoria zysku. Jest to nadwyżka przychodów nad kosztami, powiększona o koszt alternatywnego wykorzystania kapitału i ryzyko związane z utratą zaangażowanego kapitału. Podstawowym rodzajem zysku jest zysk z działalności gospodarczej, ale istnieją też inne źródła zysku, np. zysk kapitałowy (nadwyżka osiągana przy sprzedaży papieru wartościowego, w który został zainwestowany kapitał). F-je zysku: cel (zysk stanowi cel działalności gospodarczej); wynagrodzenie podmiotu za wykorzystanie w działalności talentu przedsiębiorczości; źródło finansowania celu podmiotu (inwestycje, premie, dywidendy); rezerwy finansowej (zysk zatrzymany)
· Procent - Dochód z kapitału pożyczkowego występujący w formie odsetek i dyskonta. Z ekonomicznego punktu widzenia jest ceną, jaką płaci pożyczkobiorca pożyczkodawcy za wypożyczenie pewnej kwoty pieniędzy w określonym czasie. Jest kosztem operacji finansowej dla tego, kto płaci, a dochodem dla tego, kto go pobiera. Rozróżnia się procent prosty i procent składany.
§ Procent prosty - to sposób oprocentowania wkładu pieniężnego, polegający na tym, że dochód w postaci odsetek nie jest doliczany do wkładu (nie podlega kapitalizacji) - nie procentuje więc wraz z nim w następnym okresie rozliczeniowym. Odsetki są tu płatne z dołu - po zakończeniu okresu.
§ Procent składany - sposób oprocentowania wkładu pieniężnego, polegający na tym, że odsetki są doliczane do wkładu (podlegają kapitalizacji) i procentują wraz z nim w okresie następnym.
· Renta pieniężna - Dochód otrzymywany w długim okresie, regularnie, z różnych tytułów (ulokowanego kapitału finansowego, wydzierżawionej ziemi).
§ Ekonomiczna - Nadwyżka, którą właściciel osiąga z tytułu zastosowania zasobów ponad alternatywny koszt ich zastosowania.
§ z kapitału - Rodzaj stałego dochodu, realizowany przez właściciela kapitału głównie w formie odsetek.
§ Społeczna - Dożywotnie świadczenie należne pracownikowi po przepracowaniu określonej ustawowo liczby lat i po osiągnięciu wymaganego wieku (emerytura, renta starcza).
ü Wydatkowo – kosztowe
· wydatek:
§ W ujęciu ekonomicznym - Nabycie cząstki dochodu narodowego (PKB). W takim znaczeniu wydatek jest pojęciem węższym niż pojęcie rozchodu. Wydatkami nie są transfery i pożyczki: dopiero w ich wyniku są kształtowane fundusze nabywcze podmiotów i wydatki dokonywane przez gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa, rząd.
§ W ujęciu rachunkowym - Kwota pieniędzy rozdysponowana w związku z różnymi transakcjami gospodarczymi.
· Koszt - Stanowi pieniężny wyraz czynników wytwórczych zużywanych w procesie gospodarczym.
Utożsamiany jest też z pojęciem kosztu alternatywnego, zwanym kosztem utraconych możliwości, związanym z utratą korzyści, jakie dany czynnik produkcji mógłby przynieść, gdyby był wykorzystany w innej działalności gospodarczej.
Koszty w krótkim okresie dzieli się na koszty stałe (ich wielkość nie zmienia się wraz ze zmianą wielkości produkcji) i koszty zmienne (podlegają zmianom wraz ze zmianą rozmiaru produkcji). Wszystkie koszty w długim okresie są kosztami zmiennymi. Suma kosztów stałych i zmiennych stanowi koszt całkowity, który podzielony przez ilość wyrobów, informuje o wysokości kosztu jednostkowego. Koszt krańcowy informuje, o ile zmienią się koszty całkowite w przypadku zmniejszenia lub zwiększenia produkcji o jednostkę.
· Amortyzacja – Amortyzacja stanowi część kosztu wytworzenia towarów i usług za pomocą majątku trwałego. Jest rodzajem kosztu, który nie stanowi wydatku pieniężnego. Spełnia funkcje: przychodową, kosztową, odtworzeniową, umorzeniową. Dwie podstawowe metody amortyzacji: liniowa, przyspieszona. Przyjęta przez podmiot metoda amortyzacji wywołuje dla niego określone skutki (niższy podatek dochodowy).
ü Dłużne
· Pożyczka pieniężna – Polega na udostępnieniu podmiotowi przez inny podmiot określonej kwoty pieniędzy na określonych warunkach.
· Kredyt - Jest szczególną formą pożyczki, zarezerwowana wyłącznie dla kapitałów uzyskiwanych od banków. Różnica między kredytem a pożyczką polega przede wszystkim na tym, że kredyt oznacza tworzenie pieniądza, zaś pożyczka może być udzielona tylko ze środków pieniężnych wyemitowanych i wykreowanych przez banki. Funkcje kredytu: emisyjna, kreacji pieniądza, dochodowa, lokacyjna i kontrolna.
· Deficyt finansowy - Ujemne saldo pieniężne jakiegokolwiek bilansu w okresie najwyżej jednego roku. Do najważniejszych należy deficyt budżetowy (sektora finansów publicznych) – ekonomiczny i formalny wynik działalności władzy publicznej w sferze finansów. Występuje, gdy suma strumieni wydatków budżetowych przewyższa sumę strumieni dochodów budżetowych. Deficyt bilansu płatniczego – ujemny wynik przepływów związanych z różnymi transakcjami monetarnymi prowadzonymi przez dany kraj, z wyjątkiem przelewów międzynarodowych rezerw monetarnych. Oznacza określoną wielkość płatności netto wobec zagranicy wraz z zaciągniętymi zobowiązaniami. Na rozmiary deficytu bilansu płatniczego wpływają: saldo obrotów bieżących (towarów, usług, odsetek, transferów bieżących), saldo obrotów kapitałowych.
· Dług finansowy – Stanowi pieniężne zobowiązanie jakiegoś podmiotu do zapłaty tego długu w określonych wielkościach oraz terminach. Źródłem długu są przede wszystkim zaciągnięte pożyczki lub skumulowane deficyty z poprzednich okresów. Dług finansowy może dotyczyć wszystkich podmiotów systemu ekonomicznego. Szczególne znaczenie ma dług publiczny – zobowiązania finansowe władz publicznych oraz innych związków i instytucji publiczno – prawnych, powstałe głównie z tytułu pożyczek i kredytów zaciągniętych u różnych podmiotów krajowych oraz zagranicznych. Źródłem długu publicznego są także zobowiązania o charakterze odszkodowawczym powstałe na mocy orzeczeń sądu, czy zobowiązania wynikające z ustaw. Formą zaciągania długu publicznego jest także emisja papierów wartościowych. Podstawową przyczyną powstawania są jednak deficyty budżetowe i zaciągnięte w związku z nimi pożyczki, które ulegają kumulacji i przekształcają się w dług publiczny.
ü Publicznoprawne (podatkowe)
· Podatek - Podatek jest kategorią, którą należałoby umieścić w kilku wyodrębnionych kategoriach finansowych. Jest dochodem dla państwa, ale wydatkiem (rozchodem) dla podatnika. Niektóre podatki są wliczane w koszty działalności podatnika, część jest z kolei elementem przychodów (podatki pośrednie). To pieniężne, przymusowe, ogólne, nieodpłatne i bezzwrotne świadczenie na rzecz państwa lub innych związków publiczno – prawnych np. samorządów.
Bilans – zestawienie majątku przedsiębiorstwa i źródła jego finansowania sporządzone w określonej formie i na określony dzień.
Bilans składa się ze strony majątkowej (aktywa) i ze strony źródeł finansowania (pasywa)
Rachunek zysków i strat – sprawozdanie statyczne, sporządzane na określony dzień
Obejmuje wykonywane odrębnie pozycje przychodów, kosztów, zysków i strat nadzwyczajnych oraz obowiązkowych obciążeń wyniku finansowego.
Jest sprawozdaniem finansowym prezentującym pozycje składające się na wynik finansowy netto
Przychód ze sprzedaży netto
- koszty wytworzenia
= wynik finansowy ze sprzedaży
+ pozostałe przychody operacyjne
- pozostałe koszty operacyjne
= wynik finansowy z działalności gospodarczej
+ przychód finansowy
- koszty finansowe
= wynik finansowy na działalność gospodarczą
+ zyski nadzwyczajne
- straty nadzwyczajne
= wynik finansowy brutto
- obowiązkowe obciążenia wyniku finansowego
= wynik finansowy netto
Aktywa – majątek przedsiębiorstwa, kontrolowane przez jednostkę zasoby majątkowe o wiarygodnie określonej wartości, powstałe w wyniku przeszłych zdarzeń, które spowodują w przyszłości wpływ do jednostki korzyści ekonomicznych
· Aktywa trwałe
· Aktywa obrotowe
Majątek obrotowy – zapasy, należności krótkoterminowe, inwestycje krótkoterminowe
Rosnący stopień płynności – szybkość jaką majątek zamienia się na gotówkę
Pasywa – źródła finansowania; kapitał własny oraz zobowiązania i rezerwy na zobowiązania
· Kapitał własny
§ Kapitał zakładowy
§ Kapitał zapasowy
§ Zysk lub strata
§ Wynik finansowy
· Zobowiązania
§ Długoterminowe
§ Krótkoterminowe
Złota zasada bilansowa
kapitał stałymajątek trwały≥1 przedsiębiorstwo znajduje się w bezpiecznej sytuacji jeśli chodzi o płynność
Złota zasada finansowa
majątek obrotowyzobowiązania krótkoterminowe≥1
Kapitał stały = Kapitał własny + zobowiązania długoterminowe
Księgowa wartość firmy - brutto – jest sumą wartości ewidencyjnych składników majątku przedsiębiorstwa. Wartość księgowa netto jest wartością brutto pomniejszoną o sumę zobowiązań ciążących na majątku przedsiębiorstwa.
Wskaźnik unieruchomienia majątku – konstrukcja
majątek trwałymajątek oborotowy
Kapitał pracujący – zapewnia płynność finansową
· Metoda kapitałowa → kapitał pracujący = kapitał stały – majątek trwały
· Metoda majątkowa → kapitał pracujący = majątek obrotowy – zobowiązania krótkoterminowe
Rachunek przepływów pieniężnych
Sprawozdanie z przepływów środków pieniężnych – ma charakter dynamiczny; wpływy i wydatki finansowe; daje rzeczywisty obraz.
Sporządzany może być metodą bezpośrednią lub pośrednią i ma na celu prezentację przepływu środków pieniężnych i ich ekwiwalentów w podmiocie w przedziale (za dany okres)
Obszary działalności uwzględnione w rachunku przepływów pieniężnych
· Działalność operacyjna
· Działalność finansowa
· Działalność inwestycyjna
Pionowa i pozioma analiza sprawozdań finansowych
· Pozioma (analiza dynamiki) – porównywanie składników majątku w czasie
Analiza pozioma polega na porównaniu poszczególnych pozycji aktywów i pasywów, na koniec dwóch lub większej liczby okresów obrachunkowych. Porównania te umożliwiają ustalenie zmian zachodzących w wartościach bezwzględnych, wpływających na sytuację majątkową i finansową firmy. Zmiany te mogą być również wyrażone w wielkościach względnych (wskaźnikach procentowych) w stosunku do poprzedniego okresu, co ułatwia wnioskowanie na temat kierunków zmian, a także tendencji ich kształtowania się w przyszłości.
Analiza pozioma rachunku zysków i strat ma na celu badanie poszczególnych pozycji obydwu stron rachunku za dwa (lub więcej) okresy obrachunkowe; w jej ramach powinna być dokonywana konfrontacja wielkości postulowanych z osiągniętymi.
· Pionowa – kapitałowa
Analiza pionowa polega na badaniu struktury bilansu, jego aktywów i pasywów oraz struktury elementów składających się na wynik finansowy.
Badanie tych struktur z uwzględnieniem dwóch lub większej liczby kolejnych bilansów, a także rachunków zysków i strat pozwala na ocenę trendów występujących w stanie majątkowym i finansowym firmy, a także w wynikach jej działalności gospodarczej (całej i w częściach składowych).
Dwuszczeblowa struktura systemu bankowego
· Narodowy Bank Polski (NBP) – bank centralny
· Sieć banków komercyjnych
Funkcje NBP:
· Bank emisyjny – ma prawo do emitowania pieniądza, Narodowy Bank Polski określa wielkość ich emisji oraz moment wprowadzenia do obiegu, za którego płynność odpowiada. Ponadto, organizuje obieg pieniężny i reguluje ilość pieniądza w obiegu.
· Bank banków – jest główną instytucją funkcjonującą na rynku bankowym, pełni w stosunku do banków funkcje regulacyjne, Organizuje system rozliczeń pieniężnych, prowadzi bieżące rozrachunki międzybankowe i aktywnie uczestniczy w międzybankowym rynku pieniężnym, czuwa nad bezpieczeństwem i stabilnością sektora bankowego, Pełniąc funkcję banku banków, sprawuje kontrolę nad działalnością banków, a w szczególności nad przestrzeganiem przepisów prawa bankowego. Ponadto NBP nadzoruje systemy płatności w Polsce
· Centralny bank państwa – ...
rybahaha