SPIS TREŚCI

               KRÓTKI RYS HISTORYCZNY                  STR    3-5

               KULTURA I RELIGIA                                STR    5-6

               UKRZTAŁTOWANIE POWIERZCHNI       STR    6-7

Krainy geograficzne klimat

               SZATA ROŚLINNA                                    STR    8

               USTRÓJ POLITYCZNY                             STR    9

               LUDNOŚĆ I SPOŁECZEŃSTWO              STR    9-10

GOSPODARKA                                          STR   10-13                  

Przemysł , rolnictwo , usługi

              CIEKAWOSTKI                                           STR 14   

KRÓTKI RYS HISTORYCZNY

Chiny i reszta świata

Chińczykom właściwe jest myślenie o swojej ojczyźnie jako o centrum wszechświata, a co najmniej o centrum świata cywilizowanego. Faktycznie, był taki czas, że był to cywilizowany świat otoczony zewsząd przez barbarzyńskie ludy. Chińczycy uważali, że nie ma państw im równych. W dawnych czasach niewiele wiedziano o świecie pozachińskim i nie zastanawiano się jacy ludzie tam żyją. Chiny przez stulecia wolały myśleć o sobie jako o w pełni samowystarczalnym kraju i nie potrzebującym żadnych kontaktów z resztą świata.

Mur Chiński

Jednak poczucie dumnej izolacji Chińczyków przetrwało, podsycając wiele współczesnych nieporozumień. Mur chiński, który stanowi dziś tylko pomnik i turystyczną atrakcję jest jej symbolem. Przez całe stulecia Wielki Mur Chiński, ciągnący się 3460 km - od wschodniego wybrzeża, na północny wschód od Pekinu, do pustyni w Mongolii - powstrzymywał zapędy otaczających Chiny barbarzyńców. Uważam, że potęga Chin polega na ich jedności. Zawsze w tak długiej chińskiej historii znalazł się człowiek, który umiał pogodzić kłótnie, zaprowadzić pokój, wprowadzić reformy, które scalały ten obszar. Tą jedność kulturową Chiny zachowują po dzień dzisiejszy.

              Państwu temu zdarzało się także rozbicie na wiele feudalnych państewek. Panowie feudalni wdawali się w różne wojny, które osłabiały państwo (sytuacja zadziwiająco przypomina Polskę podczas rozbicia dzielnicowego, tylko Chiny przeżyły to 14 wieków wcześniej). Shi Huangdi, któremu udało się zapanować nad większością ziem zaczął z miejsca wprowadzać liczne ważne reformy. Zdecydowany, by nie dopuścić do rozbicia, które prowadziłoby do upadku jego dynastii, postanowił znieść feudalny system rządów. Dążył do usunięcia wszelakich barier handlowych między prowincjami. Wprowadził jednakowy system miar i wag oraz jednolity system monetarny. Unormował wielkość rozmaitych przyrządów oraz długość osi wozów, nadzorował budowę dróg i kanałów. W całych Chinach wprowadził jednolite prawa i pisownię!
                   Ludzie Zachodu zawsze odczuwali lęk przed olbrzymimi rozmiarami Chin, ale przez większą część swojej historii Chiny w istocie nie miały dużo więcej ludności niż Europa. Różnica polega na tym iż Europa była zawsze podzielona na wiele małych państw, podczas gdy Chiny zostały zjednoczone  w jedno duże państwo. Różnica ta wydaje się raczej wynikać ze względów politycznych i społecznych niż geograficznych: bariery wewnątrz kraju, takie jak pasma górskie, są równie wyraźne w Chinach jak w Europie. Żelazną rękę Shi Huangdi, w rządzeniu na wschodnim obszarze chwalili komuniści chińscy, jako postępowego myśliciela, ale jednak filozofowie krytykowali go jako miernych zdolności tyrana. Trzeba jednak przyznać, iż Chiny wiele mu zawdzięczają.

Kraj kontrastów

               Trzecie pod względem obszaru państwo świata, po Rosji i Kanadzie, jest krajem kontrastowo różnych krajobrazów, ludów, stylów życia. W Chinach, oficjalnie ateistycznych, jest wielu buddystów, muzułmanów i chrześcijan, a także wyznawców religii- filozofii miejscowych: konfucjanizmu i taoizmu (do wpływu kultury, filozofii i religii na  Chińczyków w ich drodze do supermocarstwa zaznaczę w kolejnych częściach ).Ludność, licząca ponad miliard osób , piąta część całej ludzkości, składa się z 55 oficjalnie uznanych mniejszości, takich jak Mongołowie, Tybetańczycy, Kazachowie, Ujgurzy, ludy Zhuang, YI i Miao. 93 procent populacji stanowią Chińczycy. Obok języków używanych przez mniejszości, sam język chiński ma wiele żywych dialektów, które, posługując się tymi samymi ideogramami, mogą być rozumiane przez wszystkich, którzy potrafią czytać po chińsku. Przyjąć należy , że około 1 000 000 000 osób, to jest co czwarty człowiek na kuli ziemskiej, posługuje się którąś z odmian języka chińskiego. Właściwiej jest mówić tu o grupie języków chińskich, jednakże sytuacja chińszczyzny jest tu specyficzna z uwagi na liczne istotne czynniki integrujące, jak np. pismo, polityka językowa władz chińskich, poczucie jedności wśród Chińczyków mówiących różnymi odmianami chińskiego.

    Historia Chin ostatniego stulecia była nader dramatyczna. Po tysiącach lat dumnej izolacji pod panowaniem licznych dynastii cesarzy, kraj ten powoli reagował na zagrożenia ze strony zachodnich mocarstw imperialnych w XIX wieku. W 1838 roku cesarz podjął próbę zniszczenia handlu opium - towarem hołubionym przez europejskich kupców -  z fatalnym skutkiem. W wojnie opiumowej Chiny zostały upokorzone przez Wielką Brytanię i zmuszone do odstąpienia jej Hongkongu. Był to początek katastrofalnego dla tego państwa okresu. Chiny nie tylko uzależniły się od Zachodu, a potem od Japonii, której po krótkiej wojnie musiały odstąpić Tajwan, ale także uległy głębokim podziałom wewnętrznym.
                Chiny pozostają bez silnej władzy centralnej, po podjętej próbie zjednoczenia kraju jako republiki przez Sun Yatsena. W ciągu następnych kilkudziesięciu lat komuniści chińscy, nacjonaliści i lokalni dowódcy wojskowi toczyli zaciekłą, niszczycielską wojnę o władzę. Wewnętrzny chaos w Chinach spotęgował najazd trawionej imperialnymi ambicjami Japonii. Obezwładnił on miasta i komunikację oraz spowodował olbrzymie straty w ludności. PO klęsce i wycofaniu się Japończyków pod koniec II wojny światowej, na polu bitwy zostali komuniści i nacjonaliści, i walka o władzę nad Chinami wybuchła na nowo. Wybuchła wojna domowa, która pociągnęła za sobą 11-12 mln. ofiar. Wygrała Komunistyczna Partia Chin pod przewodnictwem Mao Zedonga i zajęła całą kontynentalną część Chin.  Właśnie wtedy, gdy krajem zaczął władać nieobliczalny Mao, zwrócił się on do Związku Radzieckiego po radę, jak budować nowe państwo socjalistyczne. Dla Zachodu rozszerzenie władzy komunistów na wszystkie dziedziny życia Chin oznaczało zagrożenie dla światowego pokoju. Interwencja państwa środka w Tybecie, w wojnie koreańskiej, starcia z Indiami mogły zachwiać światową równowagą.
              Okazał się jednak nietrwałym porozumienie Chin ze Związkiem Radzieckim. Mao porzuciwszy rosyjski sposób modernizacji kraju, rozpoczął tak zwany wielki skok - potężną próbę mobilizacji całego narodu i wszystkich zasobów naturalnych Chin w celu nagłego przyspieszenia wzrostu gospodarczego. Wielki skok Mao zakończył się katastrofą  -  spowodował spustoszenie w gospodarce.

                      Mao obawiając się, że w jego państwie powstanie , podobnie jak w ZSRR, samoutrwalająca się elita biurokratyczno - intelektualna. Z tego właśnie powodu wprowadził gigantyczny przewrót, który miał przeobrazić Chiny w społeczeństwo prawdziwie bezklasowe -  "rewolucję kulturalną". Nauczycieli, techników, artystów, inżynierów usuwano ze stanowisk i zsyłano na wieś, do pracy w polu. Obecnie wspomina się ten okres jako dziesięciolecie "rządów destrukcji", a winą obarcza się "bandę czworga" -  grupę skrajnych radykałów pod wodzą żony Mao.

Rewolucja kulturalna, wbrew oczekiwaniom, wywarła znikomy wpływ na styl chińskiej polityki zagranicznej, która jako jedyna posługiwała się językiem bardziej wyważonym. Chiny zaczęły nawiązywać kontakty ze Stanami Zjednoczonymi. Po wizycie prezydenta Nixona w Pekinie nastąpiło "odprężenie". Chiny zyskały status najwyższego uprzywilejowania w handlu ze Stanami Zjednoczonymi. Potem poprawie ulegały stosunki z Japonią i krajami Europy Zachodniej, a zatem i handel ze światem kapitalizmu.
                    Władza po śmierci Mao przeszła w ręce grupy umiarkowanych pod wodzą Deng Xiaopinga, wiceprzewodniczącego partii komunistycznej. Nowe kierownictwo odrzuciło obsesje ideologiczne i zarządziwszy zdecydowany odwrót od  rewolucji kulturalnej, przystąpiło do wszechstronnej modernizacji kraju.
                      Po raz pierwszy od 1949 roku poproszono Zachód i Japonię o ekspertyzy, kapitał i technologie - niezbędne do gospodarczego rozwoju. Ponownie wpuszczono zagranicznych turystów (niemałe źródło obcych walut), a dla podniesienia produkcji krajowej wprowadzono bodźce materialne. Gospodarka chińska uległa znów przeobrażeniom.
(Przedstawiony powyżej krótki rys historyczny ma ukazać wpływ historii na dzisiejszą gospodarkę Chin i podstawy do budowy mocarstwa przyszłości.)

KULTURA I RELIGIA

Kultura chińska jest jedną z najstarszych kultur świata. Już w czasach starożytnych osiągnęła wysoki stopień rozwoju. Także chińska myśl techniczna może poszczycić się wielkimi osiągnięciami. Liczne wynalazki powstały tu znacznie wcześniej niż w kręgu kultury śródziemnomorskiej, np. papier, ruchoma czcionka i druk, proch strzelniczy, kompas, sejsmograf.
Dominującą grupą etniczną są Chińczycy (92%). Oprócz nich występuje jednak jeszcze ponad 50 innych narodowych mniejszości. Wpływa to na regionalne odrębności w kulturze i obyczajach. Równie ważną rolę odgrywa także wielość występujących na obszarze Chin religii. Rodzaj wyznania w bardzo silnym stopniu kształtuje całą kulturę i styl życia społeczności.
Najwięcej ludności (20%) wyznaje chińskie religie ludowe. Główną rolę odgrywają tu taoizm oraz konfucjanizm. Kolejną grupą wyznaniową są buddyści (9%) i muzułmanie (1,8%). Ponad połowa ludności jest bezwyznaniowa.
Konfucjanizm miał bardzo duże znaczenie w ukształtowaniu się typowych cech społeczeństwa chińskiego. Kładł nacisk na poszanowanie tradycji. Stąd u Chińczyków tak wielkie zamiłowanie do starych porządków, tendencja do konserwatyzmu i tradycjonalizmu oraz zamykania się na wpływy zewnętrzne.
Konfucjanizm, mimo że zaliczany do systemów religijnych, jest raczej filozofią życia, a także doktryną państwową. Prezentował on nie tylko koncepcje dotyczące moralności, ale także edukacji, porządku społecznego i władzy.

Taoizm z kolei odnosi się do świata przyrody i harmonii występujących w nim dwóch przeciwstawnych sił, jin i jang, uzupełniających się wzajemnie. Siły te znajdują się także w człowieku. Główne znaczenie ma duchowy rozwój wewnętrzny każdego człowieka.
Poszczególne religie zaznaczyły swoją obecność w licznych obiektach kultury materialnej. Klasztory, pagody, pałace i świątynie (od III do XVIII w.) stanowią obecnie jedne z większych atrakcji turystycznych kraju. Czczone są również święte góry buddyjskie, Putno Shan, Wutai Shan, Emei Shan, na które przybywają liczne pielgrzymki. Najcenniejszym obiektem religii buddyjskiej jest klasztor Groty Tysiąca Buddów w Dunhuang z IV w.
Odrębny koloryt kulturowy posiada Tybet. Stolica - Lhasa - jest głównym centrum lamaizmu. Cechą charakterystyczną są wszechobecne kołowrotki modlitewne, dzwoneczki i kolorowe chorągiewki.
Istotną cechą kultury chińskiej jest kult przodków. Odgrywa on ważną rolę w życiu każdej rodziny. W każdym domu znajduje się ołtarzyk ku czci przodków, mający zarazem chronić członków rodziny od nieszczęść i złych duchów.
Inną cechą kultury chińskiej jest jej ścisły związek ze światem przyrody. Z tej tradycji rozwinęła się m.in. chińska medycyna ludowa (akupunktura, akupresura, masaże, aromaterapia, ziołolecznictwo, ćwiczenia oddechowe), bardzo obecnie popularna w krajach Zachodu.
Chiny są także miejscem narodzin wschodnich sztuk walki, np. kungfu. Największą sławę zdobyły walki połączone z medytacją, wywodzące się z klasztoru Shaolin.
Głównym świętem w Chinach jest Nowy Rok, będący jednocześnie Świętem Wiosny. Obchodzi się go na przełomie stycznia i lutego. Rzesze turystów przyciąga Międzynarodowe Święto Latawców w Weifang (w kwietniu), Święto Smoka (w czerwcu) i Święto Lodu i Śniegu w Harbinie (zimą). Ważny jest także Festiwal Qing Ming w kwietniu i Święto Jesieni we wrześniu.
Dużą popularnością cieszą się barwne święta kwiatów. Urządzane są w wielu regionach, najbardziej znane są w Kunmingu i w Kantonie.
Do tradycyjnych wyrobów rzemiosła artystycznego należą wyroby ceramiczne, jedwabne, miniaturowe rzeźby, ozdobny papier czerpany.

Ukształtowanie powierzchni

sitomecj

Większą część Chin stanowią wyżyny i góry. Niziny zajmują tylko 12% powierzchni kraju, przy czym duża ich część przypada na stepy i pustynie na północy kraju. W północno-wschodniej części kraju leży rozległa Nizina Mandżurska otoczona górami. Na zachód od niziny ciągnie się Wielki Chingan, na północ Mały Chingan i na wschód Góry Wschodniomandżurskie.

Wschodnią część Chin zajmują aluwialne równiny. Nizina Chińska o powierzchni 300 000 km² leży w dolnym biegu Huang He i dorzeczu Huai He. Znajdują się tam również niziny środkowego i dolnego biegu Jangcy z dużą liczbą jezior.

W południowo-wschodniej części Chin leżą silnie zerodowane Góry Południowochińskie z wysokościami do 2158 m n.p.m. Na północy kraju wznosi się Wyżyna Mongolska z pustynią Ałaszan oraz Wyżyna Ordos, do której na południu przylega Wyżyna Lessowa - największy w świecie obszar występowania lessów. Równoleżnikowe pasma górskie (głównie góry Qin Ling) oddzielają Wyżynę Lessową od Kotliny Syczuańskiej przechodzącej na południu w Wyżynę Junnańsko-Kuejczouską o charakterystycznej rzeźbie krasowej. Południowo-zachodnią część kraju zajmuje najwyżej położona wyżyna na ziemi - Wyżyna Tybetańska (o wysokościach 4000-5000 m n.p.m.). Wyżynę te otaczają najwyższe pasma górskie świata - Karakorum (ze szczytem K2 sięgającym 8611 m n.p.m.) od zachodu i Himalaje (z najwyższym szczytem świata Mount Everest sięgającym 8850 m n.p.m.) od południa. Północne obrzeże wyżyny stanowi system górski Kunlun (najwyższy szczyt Muztag 6987 m n.p.m.) obejmujący liczne pasma górskie (m.in. Altun Shan) rozdzielone tektonicznymi kotlinami m.in. Kotliną Cajdamską. Na wschodnim krańcu wyżyny ciągną się Góry Sino-Tybetańskie rozczłonkowane głębokimi dolinami rzek Saluin, Mekong i Jangcy. W północno-zachodniej części kraju rozciąga się Wyżyna Sinciańska rozdzielona górami Tien-Szan na Kotlinę Dżungarską i na Kotlinę Kaszgarską. W obrębie Kotliny Kaszgarskiej znajduje się pustynia Takla-Makan i największa depresja Chin - Kotlina Turfańska zniżająca się 154 m p.p.m.

Początek formularza

Klimat, pogoda, temperatura

Obszar Chin jest bardzo zróżnicowany klimatycznie.
Wstrefie klimatu umiarkowanego znajdują się: Wyzyna Mongolska i Kotlina Dżungarska, Nizina Mandżurska, Nizina Amursko - Uussuryjska oraz część Niziny Chińskiej.
Centralna i wschodnia część kraju należy do strefy klimatów podzwrotnikowych suchych.
Południowe i południowo - wschodnie Chiny należą do strefy klimaty zwrotnikowego wilgotnego.
Do północnej części Wielkiego Chinganu dochodzi strefa wiecznej zmarzlizny. Średnia temeratura powietrza w styczniu spada tu do -30°C, podczas gdy na wyspie Hajnan wynosi 20°C.
W okresie lata stosunkowo niskie temperatury wystepują w górach: Tybet, tienszan Altaj Mongolski - 12°C. Na pozstałym obszarze kraju jest dużo cieplej - średnia temperatura powietrza w lipcu waha się od 20°C na północy do 24-28°C na południowym - wschodzie kraju.
Roczna suma opadów atmosferycznych kształtuje się następująco:
- 1000-3000 mm - wschód i południowy - wschód
- 500-1000 mm - północno - wschodnie wybrzeże
- 20 mm - pustynia Takla Makan
...