WPR.pdf

WSPÓLNA POLITYKA ROLNA

Wspólna polityka rolna jest najstarszą polityką wspólnotową, podlegającą jed-

nak w ciągu kilkudziesięciu lat istotnym zmianom. Obecnie coraz większego

znaczenia nabiera w niej wspieranie jakości produkcji rolniczej i rozwoju obsza-

rów wiejskich, krytykowany natomiast jest zbyt skomplikowany i zróżnicowany

system płatności bezpośrednich. Część państw członkowskich uważa również,

że polityka ta jest zbyt kosztowna. Jednocześnie przed rolnictwem wspólnoto-

wym pojawia się wiele nowych wyzwań dotyczących zapewnienia bezpieczeń-

stwa żywnościowego i równoległej ochrony środowiska naturalnego.

Na forum UE trwają obecnie dyskusje nad kształtem wspólnej polityki rolnej

w nowej perspektywie inansowej, czyli po roku 2013. Prezentacji projektów

wspólnotowych aktów prawnych dotyczących reformy tej polityki należy

prawdopodobnie spodziewać się w trakcie trwania prezydencji polskiej.

SPIS TREŚCI

Wstęp Cor sit exeratum

Ewolucja wspólnej polityki rolnej

Systemy wspierania produkcji rolniczej

i rozwoju obszarów wiejskich w ramach WPR

Finansowanie wspólnej polityki rolnej

Dyskusja wspólnotowa nad kształtem WPR

po roku 2013

Reforma WPR w pracach prezydencji UE

Podsumowanie

Wspólna polityka rolna jest najstarszą polityką wspólno-

tową, podlegającą jednak w ciągu kilkudziesięciu lat istot-

nym zmianom. Obecnie coraz większego znaczenia nabiera

w niej wspieranie jakości produkcji rolniczej i rozwoju ob-

szarów wiejskich, krytykowany natomiast jest zbyt skom-

plikowany i zróżnicowany system płatności bezpośrednich.

Część państw członkowskich uważa również, że polityka

ta jest zbyt kosztowna. Jednocześnie przed rolnictwem

wspólnotowym pojawia się wiele nowych wyzwań doty-

czących zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego

i równoległej ochrony środowiska naturalnego.

I. Ewolucja wspólnej polityki rolnej

Wspólna polityka rolna Unii Europejskiej (WPR) jest najstarszą z polityk wspólnotowych, a jej

początki sięgają wczesnych lat 60. XX wieku. Przez długi okres była jedyną polityką Wspólnot.

W artykule 39(1) traktatu rzymskiego sformułowano pięć celów wspólnej po-

lityki rolnej. Są to:

1. zwiększenie wydajności produkcji rolnej w drodze rozwoju postępu tech-

nicznego, zapewnienia racjonalnego rozwoju produkcji rolnej oraz pełniej-

szego wykorzystania czynników produkcji, a w szczególności pracy,

2. zapewnienie w ten sposób należytego standardu życia ludności rolniczej,

przede wszystkim przez podniesienie dochodów osób zatrudnionych w rol-

nictwie,

3. stabilizacja rynków,

4. zagwarantowanie bezpieczeństwa zaopatrzenia,

5. zapewnienie odpowiednich (rozsądnych) cen dla konsumentów.

Trybunał Europejski (sprawa

nr 5/67 Beus) stwierdził, że

powyższe pięć zadań jest potenc-

jalnie sprzecznych i zasadniczo

odmiennych, a zatem zadania

te nie mogą być jednocześnie

w pełni osiągnięte. Według

Trybunału instytucje Wspólnot Eu-

ropejskich mogą niektórym z tych

celów nadać czasowy priorytet,

jednakże nie można wprowadzić

przy tym dyskryminacji pomiędzy

producentami lub pomiędzy kon-

sumentami w ramach UE. Poza

tym należy również respektować

wspólnotową zasadę preferencji*.

* Patrz przyp. 1.

Zadania te dotyczą głównie polityki cenowo-rynkowej, ale traktat zawiera również po-

stanowienia z zakresu polityki strukturalnej, zgodnie z którymi podczas opracowywania i póź-

niejszego stosowania polityki rolnej muszą być brane pod uwagę: szczególny charakter go-

spodarki rolnej, konieczność stopniowego usuwania zróżnicowań między regionami rolniczymi

oraz fakt, że rolnictwo państw członkowskich to sektor silnie związany z całością gospodarki.

Polityka cenowo-rynkowa oraz polityka strukturalna winny być wzajemnie powiązane 1 .

Wymienione cele WPR są nadal aktualne, chociaż metody ich realizacji podlegały wielu

zmianom. Aż do końca lat 80. głównym środkiem realizacji celów WPR było wsparcie cen rol-

nych za pomocą skomplikowanego systemu instrumentów polityki handlowej (głównie cła im-

portowe i dotacje eksportowe) oraz systemu bezpośredniej interwencji rynkowej, aczkolwiek

w latach 70. opracowano również przepisy służące poprawie wspólnotowych struktur agrar-

nych. Wzrost intensywności wspólnotowej produkcji rolnej prowadził do zwiększania nadwy-

żek produkcji, co oznaczało rosnące wydatki na magazynowanie i na subsydia eksportowe.

Wzrastające koszty budżetowe stały się głównym problemem WPR – pojawiła się konieczność

zreformowania systemu i wprowadzenia ograniczeń produkcji 2 .

W procesie ewolucji WPR poważnym przełomem była tzw. reforma MacSharry’ego, re-

alizowana w latach 1992–1996. Polegała ona między innymi na stopniowym obniżaniu cen

interwencyjnych na niektóre produkty rolne (przede wszystkim na zboża i wołowinę) oraz na

wprowadzeniu dopłat wyrównawczych dla rolników. Dopłaty te miały rekompensować rol-

nikom straty w dochodach, powstałe z tytułu obniżek cen rolnych. Uzyskanie powyższych

1 A. Jurcewicz, B. Kozłowska, E. Tomkiewicz, Polityka Rolna Wspólnoty Europejskiej w świetle ustawodawstwa

i orzecznictwa , Fundacja Promocji Prawa Europejskiego, Warszawa 1995.

2 A. Lichorowicz, Problematyka struktur agrarnych w ustawodawstwie Wspólnoty Europejskiej , Zakamycze, Kra-

ków 1996; A. Jurcewicz, Wspólna Polityka Rolna Unii Europejskiej , wykład na szkoleniu „Unia Europejska – instytu-

cje, prawo, praktyka”, Kancelaria Sejmu, 2004; Implikacje reform WPR UE dla Polski , UKIE, Warszawa 2002.

dopłat zależało od zmniejszenia powierzchni upraw (wymóg odłogowania części gruntów)

i obniżenia intensywności produkcji zwierzęcej. Dopłaty wyrównawcze określono później jako

dopłaty bezpośrednie.

Po raz pierwszy wprowadzono również tzw. instrumenty towarzyszące , polegające na

tym, że UE inansowała 50–75% (w zależności od regionu) kosztów programów mających na

celu: zalesianie, zachęcanie rolników do stosowania metod produkcji chroniących środowisko

i jakość terenów wiejskich oraz wspieranie przechodzenia rolników na wcześniejsze emerytury

i przekazywania gospodarstw w celu poprawy struktury agrarnej.

W efekcie kolejnej reformy (z 1999 r.) obniżono ceny stosowane w skupie interwencyj-

nym zbóż, wołowiny, mleka w proszku, masła oraz ograniczono zakres interwencji na rynku

wołowiny. Obniżki cen interwencyjnych zrekompensowano rolnikom przez zwiększenie płat-

ności bezpośrednich. W rezultacie tej reformy poszerzono również instrumenty towarzyszące

o pomoc dla rolników w regionach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (tzw. obszary

ONW) i podkreślono potrzebę wspierania rozwoju obszarów wiejskich 3 .

W czerwcu 2003 r. w Luksemburgu została uzgodniona przez ministrów rolnictwa kra-

jów UE następna reforma WPR, określana jako fundamentalna, mająca służyć zwiększeniu

konkurencyjności rolnictwa wspólnotowego i poprawie jakości żywności. Postanowienia Rady

UE z 26 czerwca 2003 r. określiły kształt wspólnej polityki rolnej w latach 2007–2013 4 .

Podstawowymi elementami reformy z 2003 r. były:

> oddzielenie dopłat bezpośrednich od faktycznej produkcji (ang. decoupling ),

> powiązanie otrzymywania dopłat bezpośrednich z obowiązkiem spełnienia

przez gospodarstwo określonych standardów w zakresie ochrony środowi-

ska, zdrowia roślin i zwierząt oraz dobrego traktowania zwierząt (zasada

współzależności, ang. cross compliance ),

> redukcja skali dopłat bezpośrednich w gospodarstwach (tzw. modulacja)

i przeznaczenie wygospodarowanych w ten sposób środków na rozwój wsi,

> wprowadzenie mechanizmu tzw. dyscypliny finansowej, polegającego na

redukcji płatności bezpośrednich w sytuacji przekroczenia ustalonego limi-

tu wydatków na WPR,

> zmiany na najważniejszych rynkach rolnych: na rynku mleka, zbóż, roślin

wysokobiałkowych, ziemniaków skrobiowych, suszu paszowego i odnawial-

nych źródeł energii (w tym obniżenie cen interwencyjnych na rynku mleka,

rezygnacja z prowadzenia skupu interwencyjnego żyta),

> dalsze zwiększenie zakresu i poziomu wsparcia rozwoju obszarów wiejskich.

Zapamiętaj!

Zmiany wprowadzone do WPR

w Luksemburgu w 2003 r. wpi-

sują się w proces ewolucji polityki

rolnej UE, która po początkowym

skoncentrowaniu wsparcia na

producentach rolnych zaczęła od-

chodzić od stosowania mechani-

zmów deformujących rynek, a od

początku lat 90. wyraźnie na zna-

czeniu zyskują działania z zakresu

rozwoju obszarów wiejskich*.

* Patrz przypis 4.

Sprawdź swoją wiedzę

Proszę zaznaczyć właściwą od-

powiedź:

1. Dopłaty bezpośrednie wprowa-

dzono: w latach 60./w ramach re-

formy MacSharry’ego/w roku 2003.

2. Powiązanie otrzymywania do-

płat bezpośrednich z obowiązkiem

spełnienia przez gospodarstwo

określonych standardów z zakre-

su ochrony środowiska, zdrowia

roślin i zwierząt oraz dobrostanu

zwierząt to zasada decoupling /

cross-compliance / phasing-in .

3 Wspólna Polityka Rolna. Zasady funkcjonowania oraz ich reforma , MRiRW, FAPA, Warszawa 2003; M. Józefecka,

Health check Wspólnej Polityki Rolnej – teoria i praktyka dostosowań , „Roczniki Naukowe Stowarzyszenia Ekono-

mistów Rolnictwa i Agrobiznesu” t. XI, z. 2.

4 Ł. Hardt, Implikacje reformy Wspólnej Polityki Rolnej dla polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich , UKIE, War-

szawa 2007; Ocena reformy WPR uzgodnionej w Luksemburgu 26 czerwca 2003 r. z perspektywy Polski (wersja

uaktualniona) , październik 2003 r., Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa FAPA, Warszawa 2003.

W roku 2009 z ogólnej kwoty

wydatków na WPR wynoszącej 56,8

mld euro 39,1 mld euro, czyli 68,8%,

wydano na płatności bezpośrednie*.

II. Systemy wspierania produkcji rolniczej i rozwoju

obszarów wiejskich w ramach WPR

* „Agroekspres – tydzień w UE”,

nr 623 (77) z 18 sierpnia 2010 r., FAPA.

II.1. System płatności bezpośrednich

Reforma WPR z 2003 r. oznaczała między innymi wprowadzenie nowego systemu płat-

ności bezpośrednich, uniezależnionych od produkcji. Począwszy od 2003 r. płatności te stały

się głównym instrumentem wspierania rolnictwa. Udział środków na płatności bezpośrednie

w budżecie rolnym UE szacowany jest obecnie na około 70% 5 .

W obrębie systemu płatności bezpośrednich funkcjonują obecnie dwa „podsystemy”:

> system płatności jednolitej SPS (w krajach UE-15 oraz na Malcie i w Słowenii),

> system jednolitej płatności obszarowej SAPS (w pozostałych krajach członkowskich).

Zapamiętaj!

Obecnie w UE stosowane są dwa

typy systemu płatności bezpo-

średnich: SPS i SAPS. Cały sys-

tem jest niezwykle skomplikowa-

ny. System SPS stosowany jest

w krajach UE-15 oraz na Malcie

i w Słowenii, a system SAPS sto-

sują pozostałe kraje członkowskie,

w tym Polska. Zarówno system

SPS, jak i system SAPS praktycz-

nie w każdym kraju członkowskim

przybierają inne formy*.

Zgodnie z reformą z 2003 r. kraje „starej” Unii (UE-15) zostały zobowiązane do wdro-

żenia systemu płatności jednolitej SPS do 1 stycznia 2007 r., przy czym mogły wybrać

jeden z modeli systemu płatności SPS: historyczny, regionalny i mieszany. Podstawą powyż-

szych modeli były rozmiary produkcji rolnej i płatności uzyskiwanych w okresie referencyjnym

(2000–2002).

W UE pojawiły się jednak obawy o to, że całkowite oddzielenie płatności od realnie pro-

wadzonej produkcji rolnej może wywołać gwałtowny spadek tej produkcji. W związku z tym

państwa członkowskie uzyskały możliwość częściowego powiązania produkcji rolnej z otrzy-

mywanymi płatnościami. Większość krajów członkowskich zdecydowała, że płatności będą

powiązane z produkcją, aczkolwiek w różnym stopniu – w zależności od rodzaju produkcji

i kraju. Pełne odłączenie płatności od produkcji wybrały Niemcy, Wielka Brytania (z wyjątkiem

Szkocji), Irlandia i Luksemburg

Nowe kraje członkowskie docelowo również muszą wdrożyć system SPS, ale do 2013 r.

stosować będą uproszczony system jednolitej płatności obszarowej SAPS . Płatności

w ramach tego systemu wypłacane są na hektar użytków rolnych (utrzymywanych w dobrej

kulturze rolnej wg stanu na 30 czerwca 2003 r.) i mogą być uzupełniane z budżetu krajowego

(do 2012 r.) przez krajowe uzupełniające płatności bezpośrednie 6 .

* Kierunki reformy Wspólnej Polityki Rol-

nej w ramach przeglądu zaplanowanego

na lata 2008/09 – z perspektywy Polski ,

dokument konsultacyjny przygoto-

wany w SAEPR/FAPA we współpracy

z Departamentem Analiz i Strategii

UKIE, dane ze strony internetowej Fun-

dacji Programów Pomocy dla Rolnictwa

FAPA, http://www.fapa.com.pl [dostęp:

19 marca 2010 r.]; WPR nowoczesna po-

lityka rozwoju rolnictwa , op. cit .

Warto wiedzieć

Stawkę SAPS wypłacanej na hek-

tar oblicza się przez podzielenie

rocznej krajowej „koperty” inan-

sowej (ustalonej na podstawie

historycznej wielkości produkcji

z lat 1989–1991 lub w przypad-

ku plonu referencyjnego dla zbóż

z lat 1986–1991) określonej dla

każdego państwa, przez krajową

powierzchnię referencyjną użyt-

ków rolnych. Jednolita płatność

obszarowa w obrębie SAPS jest

corocznie zwiększana, tak aby

w roku 2013 osiągnąć poziom sto-

sowany w krajach UE-15 (zasada

phasing-in ). Poza tymi płatnościa-

mi istnieje również możliwość

stosowania płatności cukrowej

i płatności do pomidorów (są to

płatności oddzielone od produkcji

i dotyczą rolników, którzy w roku

gospodarczym 2006/2007 do-

starczyli buraki cukrowe lub po-

midory do przetwórstwa) oraz

przyznawania wsparcia plantato-

rom owoców miękkich*.

5 WPR nowoczesna polityka rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich , FAPA, Warszawa 2007; Dziś i jutro Wspólnej

Polityki Rolnej , FAPA, Warszawa 2008.

6 WPR nowoczesna polityka rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich , op. cit. ; Sprawozdanie z działalności ARiMR

w 2008 r. , www.arimr.gov.pl [dostęp: 8 kwietnia 2010 r.]; Płatności bezpośrednie , http://www.minrol.gov.pl [dostęp:

8 kwietnia 2010 r.].

* Płatności bezpośrednie , http://www.

minrol.gov.pl [dostęp: 8 kwietnia

2010 r.].

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: