Analiza porównawcza
KOMPOZYCJA
Kompozycja to sposób ułożenia na płaszczyźnie obrazu elementów formalnych, tworzących dzieło tak, by organizowały one pewną całość.
- kształt pola obrazowego / format obrazu (kompozycja zewnętrzna)
- prostokąt / kwadrat / koło (tondo) / romb
- poziom / pion
- podziały kompozycyjne wprowadzające ograniczenia w obrębie kompozycji i porządkujące ją
Schemat kompozycyjny – stały układ elementów kompozycyjnych charakterystyczny dla danego kierunku, epoki, itp. W zależności od charakteru schematu możemy wyróżnić takie układy kompozycyjne jak:
- kompozycja otwarta / zamknięta- zwarta / luźna- dynamiczna / statyczna- diagonalna (skośna / przekątna) – kompozycja oparta na przewadze skosów z ograniczeniem zaznaczenia kompozycyjnego pionów i poziomów, akcentowana np. kolorem, światłocieniem. Jest jednym z elementów typowych m.in. dla malarstwa barokowego- horyzontalna – rozbudowanie kompozycji wszerz, wydobycie kierunków poziomych, którym podporządkowane są osie i kierunki pionowe, często z zastosowaniem izokefalizmu – układu przedstawionych postaci z umieszczeniem głów w jednej lini, np. bizantyjskie mozaiki- wertykalna – rozbudowanie kompozycji w kierunku pionowym, przeciwieństwo kompozycji koryzontalnej- figura piramidalna – kompozycja oparta na trójkącie / piramidzie, w którym zamknięta jest kompozycjnie główna grupa figur, częsta w malarstwie włoskim dojrzałego renesansu, np. Madonny Rafaela
Przy analizie / opisie kompozycji można również dostrzec i uwzględnić takie jej cechy i składniki jak:
plan
- czy kompozycja jest jednoplanowa / wieloplanowa- czy plany są wyodrębnione- czy zastosowano perspektywę linearną / powietrzną- czy jest to kompozycja strefowa (pasowa) / układ kulisowy
centrum lub dominanta kompozycyjna
- czy posiada wyraźne centrum i co je stanowi- czy centrum kompozycyjne jest zarazem środkiem geometrycznym czy jest tożsame z centrum treściowym (np. Ostatnia Wieczerza Leodarda da Vinci)- kompozycja podkreśla / uwydatnia / uwypukla treść i tematykę- czy kompozycja posiada dominantę i co ją stanowi
horyzont
- wyraźnie zaznaczony / nieokreślony- obniżony / podwyższony- równowaga pionów i poziomów
ruch
- dośrodkowy / odśrodkowy- wielokierunkowy- napięcia kierunkowe sugerujące
ŚWIATŁOCIEŃ
Światłocień jest to rozłożenie i wzajemne przenikanie się świateł i cieni stosowane w rysunku, malarstwie i grafice w celu wydobycia efektu trójwymiarowości. Rysunek światłocieniowy to taki, w którym uwzględniono jedynie różnice tonalne wynikające z oświetlenia przedmiotu, a nie wzięto pod uwagę różnic walorowych.
- źródło światła – widoczne na obrazie / nieokreślone, padające spoza obrazu- naturalne / sztuczne (także określone / nieokreślone)- światło rozproszone (równomiernie rozłożone) / punktowe, kierowane na pewne partie – np. wydobywające motyw dominujący- najjaśniejszy punkt / najciemniejszy punkt- wyraziste / mało znaczące (powodujące ostre kontrasty lub nie)- modelujące formy głęboko (ostro) / modelujące pobieżnie, lekko podkreślając formę- kierunek padania światła podkreślony formą (np. duktem pędzla, fakturą) / niezależny kierunek- refleksy świetlne (bliki)- modelunek światłocieniowy – silny / miękki - światło nadające głębi / płaszczyznowe
pojęcia
- nokturn (pejzaż malowany porą wieczorną lub o zmierzchu)- luminizm, ew. maniera tenebrosa (zainteresowanie światłocieniem było szczególnie charakterstyczne dla epoki hellenizmu i epoki baroku, stąd przy obrazach barokowych korzystamy z podobnych pojęć)
KOLORYSTYKA
Kolor czasami zamiennie nazywny barwą to jedna z podstawowych jakości zmysłowych odbieranych przez siatkówkę oka. Kolory dzieli się na trzy podstawowe grupy:
1. chromatyczne (zasadnicze, pochodne)2. achromatyczne (obojętne)3. ziemne
W kolorystycznym opisie podajemy:
gama kolorystyczna
- szeroka (barwy chłodne i ciepłe) / wąska (tylko chłodne lub tylko ciepłe), jeśli występuje przewaga którejś z gam kolorystycznych, należy określić, czy przeważają barwy chłodne, czy ciepłe- barwy dźwięczne / stonowane (delikatne, wysublimowane)- barwy czyste (tylko podstawowe i pochodne) / złamane (barwami dopełniającymi)
określenie dominanty kolorystycznej (jakie barwy dominują?)
- nazwanie barw (dobrze posługiwać się językiem plastyków lub różnicować przez porównywanie z naturą, np. zieleń wiosenna, chromowa, groszkowa, czerwień malinowa, siena, umbra)
kontrasty- walorowe / temperaturowe / dopełnieniowe / brak
plany barwne- czy są zróżnicowane według tradycyjnych reguł perspektywy malarskiej – bliżej ciepłe tony, dalej chłodniejsze, a na trzecim planie najchłodniejsze
Pojęcia
- kolor lokalny (w świetle i cieniu jest ta sama barwa, która ulega tylko ściemnieniu lub rozjaśnieniu)- autonomia kolorystyczna światła i cienia (cienie i światła mają własny kolor)- dywizjonizm (zasada estetyczna polegająca na wprowadzaniu do obrazu barw w czystej postaci, nie mieszanych na palecie, które dopiero w oku widza zlewają się w pożądany ton, np. w obrazach impresjonistów, Paula Signac’a, Seurat’a- prymat gry barwnej nad czynnikami budowy obrazy
ŚRODKI EKSPRESJI I WYRAZ DZIEŁA
Punkt ten można rozumieć dwojako. Z jednej strony należy napisać, czym obraz przemawia do widza, czyli jakie są podstawowe środki wyrazu artystycznego, no. obrazy Rubensa przemawiają znakomitą kolorystyką, dynamizmem ujęcia, a Van Gogha ostrymi zestawieniami kolorystycznymi, wyrazistym duktem pędzla, bogatą fakturą.Każde dzieło ma właściwe artyście (a często stylowi i epoce, w której powstało) środki ekspresji. W punkcie tym trzeba właśnie dowieść, jakie cechy identyfikują to dzieło, ale bez podawania nazwy stylu. Wykorzystać można podane poniżej pojęcia, ale uwaga! – tylko te, które charakteryzują to dzieło. Może zaistnieć sytuacja, w której wykorzystuje się do identyfikacji pojęcia wcześniej wykorzystane, np. w przypadku dzieł Caravaggia w rubryce “światłocień” pojawia się informacja, że występują ostre kontrasty światłocieniowe, a w rubryce “środki ekspresji”, że ostre kontrasty światłocieniowe są najważniejszym środkiem wyrazu w dziełach tego artysty
- plama barwna- linia (kontur)- światło- faktura (dukt pędzla)- studyjny rysunek wypełniony kolorem- iluzja rzeczywistości / brak- określona barwa- prymat koloru nad innymi środkami budowy obrazu- sposób podkreślenia formu- idealizm / realizm przedstawienia
Z drugiej strony ekspresja dzieła jest to pewien dramatyzm przedstawienia, oddany za pomocą gestów, mimiki twarzy, dynamicznego układu postaci, itd.
OPIS POSTACI
- jednofiguralna / wielofiguralna- postaci wyodrębnione / silnie zarysowane / słabo zarysowane- postaci statyczne / dynamiczne- ruch jednokierunkowy / wielokierunkowy
AnnLea