Kot Stanisław - Ideologja polityczna i społeczna Braci Polskich zwanych Arjanami.pdf

(1115 KB) Pobierz
Sstitre-3
575208816.001.png
575208816.002.png
STANISŁAW KOT
IDEOLOGJA
POLITYCZNA I SPOŁECZNA
BRACI POLSKICH
ZWANYCH ARJANAMI
WYDAWNICTWO
KASY IM. MIANOWSKIEGO, INSTYTUTU POPIERANIA NAUKI
WARSZAWA, PAŁAC STASZICA
1932
KRAKÓW — DRUK W. L. ANCZYCA I SPÓŁKI
I
Ideologja społeczno-polityczna anabaptystów. «Kosturowcy» i «mie-
czowcy». Organizacja komunistów morawskich. Negatywny stosunek
do państwa.
Wiek XVI rozpoczął się pod znakiem wielkiego wzrostu auto-
rytetu państwa. Rozluźnienie średniowiecznej organizacji stanowej,
osłabienie powagi papiestwa i Kościoła, budzenie się idei państwa
narodowego i patrjotyzmu, wpływ antycznych poglądów na wszech-
moc państwa, wszystkie czynniki polityczne i ideologiczne składały
się na to, że z jednej strony państwa ówczesne zdobywały faktycznie
wielką potęgę, a z drugiej tak teorja, reprezentowana przez prawni-
ków i pisarzów politycznych jak szeroka opinja publiczna upatrywały
w państwie najdoskonalszą organizację sił ludzkich, powołaną do
realizacji najwyższych celów, sprawiedliwości i moralności. Postępy
reformacji przyczyniały się początkowo do zwiększania władzy i po-
wagi państwa: luteranizm oddawał w jego ręce opiekę nad życiem
religijnem bez ograniczeń, kalwinizm domagał się wprawdzie wpływu
«eforów» to jest przedstawicieli ludu na władzę państwową, ale tem
silniej, argumentami z biblji, podnosił autorytet państwa i zobowią-
zywał poddanych do religijnego dlań posłuszeństwa.
Jedynym czynnikiem, który ośmielał się na krytyczną ocenę nie-
tylko wszechwładzy państwa, ale nawet jego istotnych, powszechnie
uznanych zadań, był radykalizm religijny skrajnych sekt różnowier-
czych. Wprawdzie przygasła już tradycja średniowiecznych antypań-
stwowych ruchów kacerskich, nawet najmłodsza z ich rodziny grupa
Braci Czeskich odsunęła się od ideologji Piotra Chelčickiego i w końcu
XV wieku uznała rację bytu państwa i konieczność lojalnego ku
niemu stosunku, ale wrzenie wywołane przez wystąpienia Lutra i
Zwinglego przyczyniło się do obudzenia zapomnianych haseł, tym
razem w społeczeństwie germańskiem, i to na jego peryferjach, i na
południu w Szwajcarji, skąd szerzyły się po Szwabji, Bawarji i Ty-
rolu, podsycając zrewoltowane chłopstwo i ubogą ludność miast, i na
północy w Niderlandach, we Fryzji (menonici) i Westfalji.
Żywioły skrajne, roabudzone przez reformację, nadawały ru-
chowi społecznemu znamiona religijne. Uzasadniano go nauką Chry-
stusową, zasadami ewangelji i wzorami pierwotnego Kościoła. Jako
ideał wyznawano gminę chrześcijańską, złożoną z braci, wolnych
i równych, niezależnych od jakichkolwiek władz kościelnych prócz
przewodnictwa wyznaczonego z własnego łona. Oznaką zewnętrzną
Zgłoś jeśli naruszono regulamin