1

Postępowanie dowodowe

Zasadniczym elementem postępowania wyjaśniającego jest postępowanie dowodowe.

Postępowanie dowodowe jest zasadniczą częścią postępowania administracyjnego. Zgodnie z art.. 7 K.P.A.

              „Art. 7. W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.”

Organ administracji publicznej zobowiązany jest do ustalenia stanu faktycznego sprawy. Organ ten winien zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie zgodnie z zasadą swobodnej (a nie dowolnej) oceny dowodów ocenić na jego podstawie, czy dana okoliczność została udowodniona.

Na początku wyjaśnijmy termin „ dowodzenie”. Jest to termin wieloznaczny. Ma dwa znaczenia:

·         Pierwsze – może oznaczać wnioskowanie o istnieniu lub nieistnieniu pewnych faktów na podstawie środków dowodowych.

·         Drugie – może oznaczać proces podejmowania czynności procesowych mających na celu ustalenie prawidłowości względnie nieprawdziwości twierdzeń o faktach.

Następnie wyjaśnijmy termin „dowód”. Również ma wieloznaczne znaczenie.

Terminu tego używa się do oznaczenia:

·         Źródła informacji o faktach („Art. 75. § 1. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.”)

·         Czynności procesowej, której wytworem jest wykazanie prawdziwości twierdzenia o faktach

·         Rozumowanie polegającego na ustaleniu prawdziwości o faktach ( wynik procesu dowodzenia)

Definicja dowodu:

              „Dowód, w postępowaniu przed sądem (lub innym organem) środek służący do wykazania prawdziwości okoliczności ważnych do rozstrzygnięcia sprawy.”

              „Dowód jest to każde źródło prawdziwych informacji o ile nie jest sprzeczna z prawem”

              „Dowód jest to środek, za pomocą którego dokonuje się dowodzenie w postępowaniu czyli stwierdza się prawdziwość faktów będących właśnie podmiotem dowodu.”

Dowody możemy podzielić na :

·         Osobowe (zeznania świadków)

·         Rzeczowe ( dokumenty, oględziny)

Przedmiotem dowodu są fakty (okoliczności faktyczne),prawo. Przepisy K.P.A. nie definiują faktów będących przedmiotem postępowania dowodowego, w szczególności nie wymagają, aby przedmiotem dowodu były fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcie sprawy. Kodeks wprowadza w pewnych sytuacjach rozróżnienie okoliczności faktów:

·         Mających znaczenie dla sprawy (Art. 78. § 1. Żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy.)

·         Istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (Art. 86. Jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Do przesłuchania stron stosuje się przepisy dotyczące świadków, z wyłączeniem przepisów o środkach przymusu.)

Kodeks określa również fakty, które nie wymagają dowodu:

              „art. 77§ 4. Fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu. Fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie”

To znaczy nie wymagają więc dowodu fakty powszechne znane: tj. okoliczności, czynności, stany, zjawiska ich właściwości, które powinny być znane każdemu doświadczonemu obywatelowi. Fakty znane z urzędu to fakty, którymi organ zapoznał się w toku i w związku z wykonywaniem przezeń czynności o charakterze urzędowym. Fakty te należy zakomunikować stronie. Wymienione rodzaje faktów wprawdzie nie wymagają dowodu, jednakże należy je udowodnić, jeżeli stanowiska strony i organu w tej kwestii są rozbieżne.

Ocena dowodu:

„ Art. 80. Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.”

Jest to ocena swobodna. Organ administracji publicznej prowadzony postępowanie, dążący do ustalenia prawdy obiektywnej (materialnej), powinien opierać swe twierdzenie na podstawie naukowo uzasadnionych prawd, które są mu znane bezpośrednio ( przeciętny zasób wiedzy) lub poprzez opinie biegłych (wiadomości specjalistyczne). Może zdarzyć się, że wiedza nie jest wystarczająca do trafnej oceny dowodu, wtedy  organ administracji publicznej odwołuje się do zasad doświadczenia życiowego. Oparcie postępowania dowodowego na zasadzie swobodnej oceny dowodów nie oznacza dowolności tej oceny i nie wyklucza kontroli jej poprawności. Kodeks K.P.A nie ingeruje bezpośrednio w treść oceny dowodów, jednakże określa procesowe warunki jej poprawności. Dany organ administracji publicznej ocenia, czy dana okoliczność, fakt została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Organ ten powinien rozpatrzyć cały materiał dowodowy w sprawie, co oznacza obowiązek organu podjęcia niezbędnych czynności procesowych, zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza wtedy gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, oraz obowiązek ustosunkowania się do wszystkich dowodów w sprawie i przekonywującego uzasadnienia swego stanowiska. Następnie organ powinien rozpatrzyć materiał dowodowy w sposób wyczerpujący, tzn. określić wszystkie konsekwencje wynikające z zebranego materiału dowodowego  i rozpatrzyć wszystkie dowody w ich wzajemnej łączności, a nie każdy z nich osobno. Jeżeli zatem „prawodawca wskazał różne okoliczności, w jakich organ administracji publicznej może przyznać stronie uprawnienie, lecz rozstrzygnięcie pozostawił jego uznaniu, organ jest obowiązany ocenić zastosowanie w sprawie a nie jedynie niektórych z nich”.

Przesłanką procesową formułowania oceny dowodów jest spełnienie warunku, aby strona miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa  w art. 10 oraz art.81:

              „Art. 10.  § 2. Organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. „

„Art. 81. Okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2.”

Kodeks wymaga by strona miała możliwość wypowiedzenia się nie tylko w toku postępowania dowodowego, co gwarantują stronie przepisy K.P.A.. – art. 10 §1,art.79, art.90 i art.95):

              „Art. 10. § 1. Organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.”

              „Art. 79. § 1. Strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem.

§ 2. Strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia. „

„Art. 90. § 1. Organ administracji publicznej podejmuje przed rozprawą czynności niezbędne do jej przeprowadzenia.

§ 2. W szczególności organ wzywa:

  1)  strony do złożenia przed rozprawą wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów i do stawienia się na rozprawę osobiście lub przez przedstawicieli albo pełnomocników,

  2)  świadków i biegłych do stawienia się na rozprawę.

§ 3. Ponadto organ zawiadamia o rozprawie państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne, organizacje społeczne, a także inne osoby, jeżeli ich udział w rozprawie jest uzasadniony ze względu na jej przedmiot. W tym przypadku organ wzywa je do wzięcia udziału w rozprawie albo do złożenia przed rozprawą oświadczenia i dowodów dla jego poparcia. „

„Art. 95. § 1. Na rozprawie strony mogą składać wyjaśnienia, zgłaszać żądania, propozycje i zarzuty oraz przedstawiać dowody na ich poparcie. Ponadto strony mogą wypowiadać się co do wyników postępowania dowodowego.

§ 2. Kierujący rozprawą może uchylić zadawane świadkom, biegłym i stronom pytania, jeżeli nie mają one istotnego znaczenia dla sprawy. Jednakże na żądanie strony należy zamieścić w protokole osnowę treści uchylonego pytania. „

Lecz także po zakończeniu, a przed wydaniem decyzji w sprawie, to znaczy aby mogła ustosunkować się do wyników postępowania wyjaśniającego.

System swobodnej oceny dowodów jest uzupełniany instytucją domniemań prawnych, które w tym systemie nie wykluczają przeprowadzenia dowodu przeciwnego, to jednocześnie możliwość obalenia domniemania, gdy nie jest zgodne z zasadą prawdy materialnej. I tak domniemaniem prawdziwości treści dokumentu urzędowego, o którym mowa w dalszej części pracy nie wyłącza możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentu. (art..76) Dowody przeciwko treści  dokumentu urzędowego są już oceniane „swobodnie” przez organ administracji publicznej.

Organ prowadzący postępowanie wyjaśniające:

Kodeks K.P.A. akceptuje aktywną rolę organu administracyjnego w postępowaniu dowodowym. Organ administracji publicznej jest bowiem uprawniony do określenia zakresu postępowania dowodowego, nie jest związany ani swoim postanowieniami dotyczącymi przeprowadzenia dowodu art.77:

              „Art. 77. § 1. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

§ 2. Organ może w każdym stadium postępowania zmienić, uzupełnić lub uchylić swoje postanowienie dotyczące przeprowadzenia dowodu. „

ani też żądaniami strony dotyczącymi przeprowadzenia dowodu art.78:

              „Art. 78 § 2. Organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (§ 1), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy. „

Na organie  administracji publicznej ciąży obowiązek zebrania wyczerpującego materiału dowodowego w sprawie art.77:

              „Art. 77. § 1. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.”

Organ prowadzący postępowanie może zatem w wyższym stopniu ustalić rzeczywisty stan sprawy, gdy nie ogranicza się do dowodów przedstawionych przez strony postępowania, lecz także z własnej inicjatywy poszukuje dowodów względnie wzywa strony do ich przedstawienia art. 90:

              „Art. 91. § 1. W wezwaniu na rozprawę określa się termin, miejsce i przedmiot rozprawy.

§ 2. Stronom, świadkom, biegłym oraz państwowym i samorządowym jednostkom organizacyjnym, organizacjom i innym osobom, wezwanym do udziału w rozprawie (art. 90 § 3), doręcza się wezwanie na piśmie.

§ 3. Jeżeli zachodzi prawdopodobieństwo, że oprócz wezwanych stron, uczestniczących w postępowaniu, mogą być jeszcze w sprawie inne strony, nie znane organowi administracji publicznej, należy ponadto o terminie, miejscu i przedmiocie rozprawy ogłosić w drodze obwieszczeń albo w sposób zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości.”

Strony:

Strona ma prawo:

·         Brać udział w przeprowadzeniu dowodu

·         Zadawać pytania stronom, biegłym, świadkom

·         Składać wyjaśnienia

„Art. 79.  § 2. Strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia. „

Stronie przysługuje prawo przedstawienia dowodów. Strona w swoim własnym interesie winna czynnie uczestniczyć w postępowaniu dowodowym. Może żądać przeprowadzenia dowodu. Organ winien uwzględnić jej żądanie, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy:

„Art. 78. § 1. Żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy.”

Organ może nie uwzględnić żądania, które nie zostało zgłoszone w toku postępowania dowodowego lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy:

„Art. 78. § 2. Organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (§ 1), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy. „

Jeżeli strona nie podała faktów czy dowodów w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, może to uczynić w postępowaniu odwoławczym. Zgodnie bowiem:

„Art. 136. Organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. „

Organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub nawet z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Jeżeli jednak konieczne byłoby przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części organ odwoławczy może decyzję uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, a nawet przytaczać je w postępowaniu nadzwyczajnym.  W świetle  bowiem:

„Art. 145....