Typ: Marchantiophyta.
Budowa: gametofit ma zazwyczaj budowę plechowatą mocowanej do podłoża
chwytnikami, warstwa asymilacyjna dość mała, spichrzowa duża. Na jedną kom asymilacyjną przypada jeden aparat szparkowy, zbudowany z 4 pierścieni kom (16 kom tworzy aparat) . (u innych te kom leżą obok siebie).
Rozmnażanie: Marchantia polymorpha jest dwupienna , na gametofitach żeńskich tworzą się palemki – rodniostany z 9 paluchami. Wcięcia w plemniostanach są mniejsze. Sporofit wrasta w gametofit stopą. Elatery spulchniają kom, kiedy jest sucho one się rozprostowują.
Gametofit jest tu pokoleniem dominującym ze względu na możliwość przeprowadzania fotosyntezy oraz dłuższym okresem trwania od sporofitu, który jest bardzo mały i ograniczony do samej zarodni. Gametofit porostnicowych jest rośliną dwupienną - na męskim gametoficie wyrastają na krótkich trzonkach parasolowate plemniostany (z plemniami umieszczonymi na ich obrzeżu) oraz na gametoficie żeńskim gwiaździste rodniostany pod którymi umieszczone są rodnie. U porostnicowych następuje regularna przemiana pokoleń, w której następują kolejno rozmnażanie bezpłciowe (aplanospory przenoszone przez wiatr) oraz płciowe (na drodze oogamii), które uzależnione jest od obecności wody.
Mogą też rozmnażać się bezpłciowo przez kubeczki postawione na pow plechy. Mogą też rozmnażać przez regenerację plechy.
Rząd Jurgenmaniales
–z innych kom różne części gametofitu
- gatunki o budowie listkowatej
-brak aparatów szparkowych
- ściana zarodni wielowarstwowa
-brak łusek pod spodem gametofitu
( mogą wykształcać prymitywne wiązki przewodzące); posiada łodygę i liście(z jednej warstwy komórek); na łodyżce są ustawione w 3 rzędach; jeden rząd w postaci amfigastriów (powoduje symetrie grzbieto-brzuszna) ; rodnia wyrasta szczytowo; sporofit z dobrze wykształcona setą, na secie zarodnia z zarodnikami i sprężniami; zarodnia pęka 4 klapami.
Riccia fluitans, Conocepchalum conicum, Ricciocarpos natans
T: Bryophyta K: Sphagnopsida (torfowce) Sphagnum sp.
-splątek krótkotrwały, blaszkowatego kształtu, przymocowany chwytnikami
- sporofit jest niewielki
-brak elater
- w szczytowej części główka, to są pędy, które jeszcze nie urosły
- sposoby magazynowania wody to kom wodonośne i
- woda napływa do kom wodonośnych przez pory
-zarodnia praktycznie siedzi na brak sety, do góry wynosi je pęd boczny
Jest to gr bardzo wyspecjalizowana , wszyscy współcześnie żyjący przedstawiciele należą do jednego rzędu, jednej rodziny, jednego rodzaju.
Budowa: splątek jest tworem plechowatym , nieregularnie rozgałęzionym i zbudowanym z jednej tylko warstwy kom . Zarówno splątek jak i młody gametofor są przytwierdzone do podłoża chwytnikami, które później zanikają. Ulistniona łodyżka rośnie przy udziale trójsiecznej kom inicjalnej, ale ulistnienie na łodyżce staje się spiralne. Liczne ,krótkie gałązki skupiają się na szczycie tworząc główkę. Liście pobawione żebra. Mają 2 rodzaje komórek – duże i martwe kom wodonośne. O ścianach z licznymi porami i pierścieniowatymi zgrubieniami, oraz mniejsze kom zielone o funkcjach asymilacyjnych. Każda kom wodonośna jest otoczona przeważnie przez 4 kom zielone. Plemnie wykształcają się w kątach liści, a rodnie mają położenie szczytowej części sporofit ma bardzo krótką setę, niewidoczną z zewnątrz, wzniesiony jest jednak na bezlistnym trzoneczku- pseudopodiom (jest zbudowany z haploidalnej tkanki gametofitu, a nie z diploidalnej od sporofitu jak seta. Brak ozębni.
Rozmnażanie
-wegetatywne, poprzez wytwarzanie nitkowatych wyrostków, które dają początek nowym plechowatym splątkom. W regularnych odstępach poniżej główki mieszczą się pęczki gałązek których część przylega do łodyżki, a reszta odgina się od niej pod kątem prostym. Liście pozbawione zebra, zbudowane z 2 rodzajów kom – wodonośnych, zawierających liczne pory i z
T: bryophyta, R Bryopsida mchy właściwe
- splątek nitkowaty, z jednego splątka kilka gametofitów
- dominuje ulistniony gametofit, przytwierdzony wielokomórkowymi chwytnikami
- zarodnia podobna do torfowcowych (brak elaterów) ale brzeg puszki nie jest gładki – jest perystom
Budowa: kiełkujący zarodnik wytwarza nitkowaty, wielokomórkowy i silnie rozgałęziony splątek. Tak silnie rozwinięty splątek może dać początek wielu ulistnionym łodyżkom, gametoforom, które są klonami. Gametofor są zawsze ulistnioną łyżką, opatrzoną często wiązką przewodzącą
Polytrychym sp, Polytrichum commune, Mnium sp, Funaria sp.
Ćwiczenia nr 2.
Paprotniki
-widłakowe
-skrzypy
- paprocie
Cechy wspólne :
-gametofit jest przeważnie samodzielną rośliną zieloną lub bezzieleniową (symbioza z grzybami), sporofit po krótkim okresie zależności dorasta
-zarodniki produkowane w specjalnych zarodniach, w których zachodzi mejoza
-pośrednio ich przodkami były ryniofity.
Lycophyta- widłakowe (wszystkie w Polsce są pod ochroną).
Typ: Lycophyta, Klasa: Lycopsida
- pęd ma budowę aktynosteliczną lub plektosteliczną(powstałą z rozczłonkowania zwartej wiązki aktynostelicznej
- pęd jest nadziemny, wyraźnie zróżnicowany na łodygę i liście, gdzie funkcje asymilujące pełnią liście, najczęściej pęd nadziemny ma strukturę płożącą się po ziemi, od którego odchodzą pędy boczne, a od pędu głównego, tego płożącego ochodzą korzenie przybyszowe, które utrzymują roślinę w ziemi i pobierają wodę.
-U widłaków wyraźny jest dymorfizm liści- występują 2 typy liści, które różnią się za równo pod względem budowy jak i pełnionych funkcji. Na dole, na pędzie głównym znajdują się liście, których funkcją jest asymilacja, nazywane są trofofilami. natomiast na szczytach, zebrane w kłosy znajdują się liście nazywane sporofilami, to właśnie na tych liściach znajdują się zarodnie, w których dojrzewają zarodniki.
-na kłos zarodnionośny składa się oś sporofilostanu, czyli przedłużenie pędu oraz osadzone na nim sporofile, a na nich kubki. . A na sporofilach, znajdują się zarodnie nerkowatego kształtu
-jeden typ zarodników, są one wiec jadnakozarodnikowe. Gametofity są wieloletnie ,dojrzewają przez wiele lat. Mogą być samożywne, cudzożywne, bardzo często żyją symbiozie z grzybami.
Cykl życiowy: z zarodników dojrzewają wieloletnie gametofity, jeżeli dojrzeją gametangia w których są komórki jajowe, dochodzi do zapłodnienia ?? w środowisku wilgotnym, np. przy udziale rosy ,zygota => rozwija się sporofit na szczycie którego znajdują się zarodnie
-nie mają przyrostu wtórnego na grubość
-zarodnie mają nerkowaty kształt i siedzą na górnej stronie sporofilu epidermy liścia zarodnionośnego
-zarodnia powstaje z komórek doosiowych
Klasa: Selanginellopsida, widliczki
-generalna struktura sporofitu jest bardzo podobna jak u widłaków. Sporofit też tworzą ulistnione łodygi i pęd nadziemny rozgałęziający się wielokrotnie, a sporofile zebrane są na szczytach pędów w kłosach
- różnozarodnikowe, mają makro i mikrospory(tu dojrzewają kom męskie). Mikrospory tworzą mikrosporangia, a mikrosporangia są umieszczone na liściach, na sporofilach. Natomiast makrospory dojrzewają w makrosporangiach, które są umieszczone na liściach . zazwyczaj makrosporofile i mikrosporo file występują w obrębie jednego kłosa zarodnionośnego (makrosporo file na dole , a mikrosporo file u góry). Czasami zdarza się, że w jednym kłosi makrosporo file zajmują połowę , a mikorsporofile drugą połowę , mogą też, rzadko, być na innych kłosach.
Cykl życiowy widliczki: ……………..U widliczek gametofity ??? ich pierwsze podziały zachodzą w obrębie makrospory?? Gametofit coś tam ścianę makrospory także gametofity u widliczki pozostają w obrębie spor
.Generalnie występują w klimacie tropikalnym
-liście opatrzone języczkiem (ligulą)
-dwuwiciowe plemniki
-wykazują tendencje do redukowanie liczby makrospor w jednym markosporangium (zwykle wykształcają się tylko 4)
-przedrośla rozwijają się w zarodnikach i prawie dojrzałe wyrzucane są poza ich obręb. Przedrośle męskie silnie zredukowane- do jednej kom wegetatywnej, która rychło zanika, zaś żeńskie jest większe rozsadza mikrospory i wysuwa poza jej obręb 3 wyrostki
Poryblinowe.
Klasa: Isoёtopsida , poryblinowe
- krótka, bulwiasta łodyga( nie żadne kłącze) (kłącze to łodyga będąca pod ziemią
-cykl życiowy dokładnie taki sam jak u widliczek sporofit, makro i mikrosporangia
-wtórny przyrost na grubość, jest tylko jeden merystem, zakładający się między korą pierwotną a łykiem odkładający do wewnątrz drewno i łyko, a na zewnątrz korę wtórną.
-języczek ligula, organ liściopodobny, zbudowany z tkanki miękiszowej i związany z normalnym liściem (przeszedł z poduszki liściowej na liść zarodnionośny)
- zarodnia poprzegradzana pasemkami płonnej tkanki
-dwojakie zarodniki (makrospor dających gametofity- przedrośla żeńskie) oraz drobnych (mikrospor wytwarzających przedrośla męskie)
- przedrośla są zredukowane i mają rozmiary niewiele większe od produkującego je zarodnika
- wielowiciowe ruchome plemniki
Typ: Equisetophyta, Klasa Equisetopsida, skrzypy
-Ściana wysycona krzemionką
- sporofit zróżnicowany na podziemne wieloletnie i nadziemne łodygi jednoroczne.
-Kłącze podziemne i łodyga podzielone są na węzły i międzywęźla. Węzły, to są te obszary od których odchodzą pędy boczne , w obrębie węzłów wyrastają również liście są one pozrastane i tworzą pochewkę okołowęzłową i te pochewkowate liście znajdują się zarówno na pędzie głównym jak i na pędach bocznych. A od pędów bocznych odchodzą kolejne pędy boczne
- w węzłach są merystemy interkalaria no i normalnie merystem wierzchołkowy . jak rosną przez system interkalrny to dochodzi do rozerwania tkanki miękiszowej i powstają jakieś tam przewody powietrzne.
-u skrzypów wyraźnie morfologicznie można wyróżnić trofofile i sporofile, te liście w pochewkach to trofofile, sporofile zebrane są w kłosy zarodnionośne na szczytach (mają postać sześciokątnych tarczek, które stykają się ze sobą , później jak dojrzewaj sporofile i zarodniki t o rozdzielają się i zarodniki wysypują się )
-Sporofil ma strukturę podobną do pineski, od jego spodu, znajdują się woreczki , te woreczki to zarodnie
-mają jednakowe zarodniki a zewnętrzna część ich ściany kom przekształcona jest, w najczęściej 4, paski –sprzężycami, które zależnie od nasycenia powietrza parą wodną owijają się wokół zarodników lub rozpościerają się płasko
-Gametofit u skrzypów jest najczęściej samożywny i rozwija się poza zarodnikami
-Rodnia u skrzypów
Equizetum arvence
W Polsce najpopularniejszy jest Equizetum arvence, który wytwarza dwa typy pędy wiosenne zarodniowe (bezzieleniowe?) oraz pędy letnie asymilujące .mają bulwy w których magazynowane są materiały zapasowe, a jako, że są wieloletnie, to kiedy zrobi się ciepło, dzięki tym materiałom zapasowym będą wschodzić w górę pędy bezzieleniowe. Rozwój tych pędów jest całkowicie uzależniony od materiałów zapasowych zgromadzonych w bulwie, one nie asymilują w ogóle przez całe życie. Mają kłos zarodnionośny, zarodnie, zarodniki i kiedy zarodniki są już wysiane ten pęd obumiera, a z kłącza wyrasta zawiązek pędu?? Z którego wyrastają pędy letnie, zielone. One będą magazynowły skrobie poczym jesienią obumierają .
Podobny dymorfizm pędów jest obserwowany u Equisetum telematei ma wiosenne pędy zarodnionośne i letnie asymilujące. Pozostałe maja już na jednym pędzie. A Equisetum hyemale , czyli skrzyp zimowy??? Ma pędy nadziemne wieloletnie, nie obumierają one na zimę.
Typ: Polypodiophyta, Klasa: Polypodiopsida ,podklasa: Ophiglassidae, Paprocie grubozarodniowe
- są jednakozarodnikowe
-łodyga ma budowę syfonestelicznę, niekiedy przekształcającą się w diktiostelę. Ma ona postać kłącza, od którego odchodzą korzenie i liście
-zazwyczaj z jednego kłącza w jednym roku wyrasta jeden liść
-lisie są podzielone na 2 części- na asymilująca i zarodnionośną
- słaby, aczkolwiek widoczny przyrost na grubość
- ….a w niej dojrzewają zarodniki, które są poukładane na elementach liścia tak, ze (nie??) zrastają się w ścianach zarodni, one gdy dotykają ściany zarodni??….. obkurczają się powodują pęknięcie ściany zarodni i zarodniki są wysypywane
- zarodnie są związane razem w obrębie jednego liścia (nie jest to kłos zarodnionośny)
- coś o wiązkach hydrokontycznych???
Paprocie cienkozarodniowe
-mają podziemną łodygę- kłącze (choć zdarzają się i nadziemne), o charakterze diktiosteli (rzadziej syfonosteli)
- na liściach w kubkach zebrane są zarodnie, które nie są ze sobą zrośnięte w odróżnieniu od synangiów77
-od łożyska (wypukłość, utworzona przez tkankę liścia) Sterczą swobodnie zarodnie
-mogą się pojawiać mechanizmy otwierające, związane z różnicami w grubości ścian komórek
- są jadnakozarodnikowe
-u form bardziej prymitywnych zarodnie jednej kupki dojrzewają jednocześni, lecz w toku ewolucji doszło do zróżnicowania tempa rozwoju – najpierw dojrzewają zarodnie znajdujące się na szczycie łożyska.
- poszczególne zarodnie mają jednowarstwową ścianę i umieszczone są na stosunkowo długich trzonkach, otwierają się za pomocą pierścienia
- z zarodników rozwijają się samożywne gametofity (przedrośla)
- gametofity są najczęściej zielone, delikatne, plechowate, rzadziej nitkowate, obumierają przeważnie szybko po wytworzeniu młodego sporofitu
-cykl życiowy ze spor, czyli z zarodników rozwija się …..??...zapłodnienie, przedrośla, sporofit
- u Polypodium vulgare nie ma zróżnicowania liścia na część trofofilową i sporofilową, u Osmund regalis takie zróżnicowanie jest a u Blechnum spirant są oddzielne liście
Podklasa Salvinidae, salwiniowe- nawodne
Salvinia natans
- są różnozarodnikowe
- z jednego okółka wychodzą 3 typy liści: 2 liście nawodne, nie mające szparek oddechowych, ich powierzchnia pokryta jest sztywnymi włoskami, oraz podwodny, którego blaszka jest podzielona na nitkowate odcinki
-na niektórych skróconych odcinkach liści podwodnych wytwarzają się kupki zarodniowe, zbudowane z 2 warstw kom, gdzieś tam mają sporokarpia (narządy w których zgrupowane są makro lub mikrospory )zawierające tylko jedną kupkę zarodniową
- w jednym sporokarpiu znajdują się zarodniki jednego typu
-cykl życiowy: sporokarpia urywają się, będzie gniła?? Mikrosporangia i mikrosporangia będą pływały sobie w wodzie, i tak jak u poryblinowych i widłakowych , gametofity rozwijają się w obrębie spory
- Azolla żyje w symbiozie z sinicami, pobiera od nich azot
Nagonasienne.
Drewno nagozalążkowych zbudowane jest przede wszystkim z cewek , cewek włóknistych oraz włókien. Tylko w jednej gr nagozalążkowych, najbardziej zaawansowanej ewolucyjnie, u gniotowych w drewnie znajdują się naczynia, które są charakterystyczne dla okrytozalążkowych. U nagozalążkowych owocolistki nie tworzą struktur zwanych słupkiem, nie zrastają się w słupek. Kwiaty okryrozalązkowych są pierwotnie obupłciowe, ich jednopłciowość jest efektem wtórnym. Elementy generatywnr ich kwiatów to słupek, w którym schowane są zalążki. Słupek okrytonasiennych zbudowany jest z owocolistków, jednego lub większej liczby, które mogą mieć różną postać mogą być duże z licznymi zalążkami. Nie tworzą żadnych struktur, które chociaż przypominałyby kwiat, tak jak jest u niektórych sagowców. Po prostu owocolistki pojawiają się ….. U zdecydowanej większości nagozalążkowych owocilistki mają tendencję do skupiania się w szyszko kształtne twory. To są kwiatu, szyszki, strobile żeńskie. Taka szyszka jest zbudowana z osi na której siedzą spiralnie ułożone owocolistki. Przy czym w tym wypadku owocolistki już nie są takie duże, nie mają tylu zalążków, mają postać krótkich łusek na których umieszczone są dwa albo jeden zalążek. Czyli zaznacza się tendencja do zmniejszania owocolistków i zmniejszania liczby zalążków i grupowania owocolistków w struktury, które możemy nazwać kwaitami. A co to jest owocolistek? W odniesieniu do poprotników można powiedzieć, że jest to makrosporofil, natomiast zalążki w dużym przybliżeniu można porównać do makrospor. W kwiecie okrytozalążkowych jest coś takiego jak pręciki, które to są mikrosporofilami z woreczkami pyłkowymi(mikrosporangia), a ziarna to mikrospory. u nagozalążkowych pręciki, czyli makrosporofile, zawsze są skupione w szyszkę (strobil, kwiat) męską. Zbudowana jest tak samo jak szyszka żeńska z tym, że na osi siedzą nie owocolistki, tylko pręciki( mikrosporofile) na ich spodiej stronie są woreczki pyłkowe, przy czym jest tendencja do zmniejszania ich liczby. strobile męskie mogą być pojedynczo lubo tworzyć skupienia, czyli szyszki męskie. w odniesieniu do paprotników jest jeszcze większa tendencja do redukcjo gametofitów. Gametofitem u nich jest tkanka, która powstaje w obrębie zalążka, bielmo pierwotne, to jest gametofit żeński. W obrębie jednego bielma pierwotnego powstaje jedna roślinka rocznie. Bielmo pierwotne z zalązkami to gametofit żeński, twór kilkunastokomórkowy. Gametofit męski powstaje podczas ie…łukowanie ziarna pyłku. Ziarno pyłku jest mikrosporą, jak kiełkuje to puszcz łagiewkę pyłkową i w pewnym momencie rozwoju powstają w łagiewce 2 kom. Komórka wegetatywna i generatywna. Kom wegetatywna potem się dzieli, powstają spermatozoidy lub komórki plemnikowe to jest gametofit męski (u paprotników często były oddzielną roślinką ). Kwiaty współcześnie żyjących nagozalążkowych zawsze są jednopłciowe. Z tym, że mogą być rozmieszczone na roślinie jednopiennie lub dwupiennie.
Sagowce
Rośliny żyjące w tropikach i subtropikach o pokroju zbliżonym do palmy, mają pióropusz pierzasto złożonych liści, kłodzinę która jest nadziemna lub podziemna. Wszystki są dwupienne. Wszystkie mają korzeniue kurczliwe, dzięki ich obkurczaniu się (co jest ważne szczególnie u młodych roślin) stożek wzrostu może być wciągnięty pod ziemię np. przed suszą czy pożarami. Wiele z nich ma korzenie koralkowe, w każdym zgrubieniu siedzą sinice z gr Nostoc dzięki czemu mogą rosnąc na siedliskach ubogich w azot.
U cycascircinalis nie ma strobili żeńskich, owocolistki luźno między liśćmi wegetatywnymi. Nasienie powstaje po zapłodnieniu zalążka pamiętać. Mikorsporofile tworzą szyszki męskie, które są bardzo duże.
Eliopus
Dwupienna, owocolistki tworzą strobil żęński, każda łuska to ...
bzdetsterta