4-2005.pdf
(
2100 KB
)
Pobierz
SZKOLA-4-05.QXD
Nr 4 (231) 2005
Tom LXVI
WRZESIEÑ
PADZIERNIK
SZKO£A
SPECJALNA
DWUMIESIÊCZNIK AKADEMII PEDAGOGIKI SPECJALNEJ
im. Marii Grzegorzewskiej
SPIS TREŒCI
OPRACOWANIA NAUKOWE
243 –
Aleksandra Maciarz
Spo³eczny wymiar niepe³nosprawnoœci intelektualnej
247 –
Ma³gorzata Papliñska
„Zanurzanie dzieci w brajlu“ jako element holistycznej nauki jêzyka - rozwi¹zania sto-
sowane w Stanach Zjednoczonych
258 –
Anna Pro¿ych
Znaczenie œrodowiska edukacyjnego w procesie rozumienia mowy u dzieci z wa-
d¹ s³uchu
262 –
Justyna Strykowska
Czynniki wp³ywaj¹ce na poziom niedostosowania spo³ecznego dzieci w m³odszym
wieku szkolnym
270 –
Anna Kar³yk
Diagnoza przemocy domowej wobec dziecka
Z PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ
285 –
Tomasz Tokarski
Nauczanie gry na organach na podstawie w³asnych doœwiadczeñ z edukacji mu-
zycznej dzieci niewidomych
292 –
Tomasz Kacperski
Nauczanie jêzyka obcego osób ze sprzê¿on¹ niepe³nosprawnoœci¹
295 –
Ma³gorzata Brzuchacz
Terapia psychomotoryczna ma³ych dzieci z zaburzeniami i utrudnieniami w roz-
woju psychoruchowym w hipoterapii
299 –
Irena Wasyluk
Wspieraj¹ca rola muzyki w rewalidacji osób z g³êbokim upoœledzeniem umys³o-
wym
Z KRAJU I ZE ŒWIATA
303 –
El¿bieta M. Minczakiewicz
Druhna hm Maria £yczko twórczyni „Nieprzetartego szlaku" (1923-2004)
308 –
Katarzyna Kawka
Nadzieja na lepsze jutro dla dzieci z mózgowym pora¿eniem dzieciêcym – pompa
baklofenowa
311 –
Anna Tomczyk-Churska
Umowa na skrawku papieru
SPRAWOZDANIA I OCENY
314 –
Danuta Gorajewska
M. Fedorowicz, T. Kruszewski (red.) Biblioterapia – Z zagadnieñ pomocy niepe³no-
sprawnym u¿ytkownikom ksi¹¿ki. Wydawnictwo UMK, Toruñ 2005
316 –
Ludwik Malinowski
Erich Dauzenroth: Janusz Korczak – ¿ycie dla dzieci. Wyd. WAM, Kraków 2005
318 –
Ma³gorzata Fedorowicz
S³awomira Sadowska: Ku edukacji zorientowanej na zmianê spo³ecznego obrazu
osób niepe³nosprawnych. Wyd. Edukacyjne „Akapit", Toruñ 2005
Recenzowali:
Prof. dr hab. Stefan M. Kwiatkowski
Prof. dr hab. Kazimierz J. Zab³ocki
Wydanie czasopisma dofinansowane przez Ministerstwo Nauki i Informatyzacji
Komitet Redakcyjny:
prof. Halina Borzyszkowska, prof. W³adys³aw Dykcik, prof. Tadeusz Ga³kowski,
prof. Aniela Korzon, prof. Czes³aw Kosakowski, Jacek Kwapisz (MENiS), prof. Aleksandra
Maciarz, prof. Irena Obuchowska, dr Adam Szecówka
Redakcja
:
prof. Jadwiga Kuczyñska-Kwapisz (redaktor naczelna), dr Danuta Gorajewska (z-ca redak-
tor naczelnej), Renata Malecka (sekretarz)
Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej
im. Marii Grzegorzewskiej
Redaktor naczelna – dr Ewa Lewandowska-Tarasiuk
Adres Redakcji: Wydawnictwo APS, 02-353 Warszawa
ul. Szczêœliwicka 40, tel. 824-36-85, fax 658-11-18
e-mail: wydawnictwo@aps.edu.pl
nak³ad 1300 egz.
OPRACOWANIA NAUKOWE
ALEKSANDRA MACIARZ
DSWE TWP we Wroc³awiu
SPO£ECZNY WYMIAR NIEPE£NOSPRAWNOŒCI
INTELEKTUALNEJ
Na przestrzeni ostatnich czterdziestu lat dokonały się duże zmiany
w poglądach uczonych i polityków społecznych na istotę, przyczyny
oraz skutki niepełnosprawności intelektualnej. Termin „niepełnospraw-
ność intelektualna” wyparł terminy, które nabrały pejoratywnego zna-
czenia, takie jak „niedorozwój umysłowy”, „upośledzenie umysłowe”,
„oligofrenia”. Stało się to w znacznej mierze dzięki zmianie nazwy przez
Międzynarodowe Stowarzyszenie do Badań nad Upośledzeniem Umy-
słowym na Międzynarodowe Stowarzyszenie do Badań nad Niepełno-
sprawnością Intelektualną. Osoby określane dotąd jako upośledzone
czy niedorozwinięte włączono do wielkiej rodziny osób niepełnospraw-
nych (Żółkowska 2004, s. 25).
œcie od wy³¹cznie biologicznego ujêcia niepe³nosprawnoœci intelektualnej i uj-
mowanie jej z perspektywy spo³eczno-kulturowej. W ramach tej perspektywy
mo¿na wyró¿niæ trzy wymiary: etiologiczny, symptomologiczny i przystoso-
wawczy.
Pierwszy wymiar –
etiologiczny
– zawiera siê w wyodrêbnieniu
kulturowej
postaci niepe³nosprawnoœci intelektualnej, która powstaje w wyniku deprywa-
cji kulturowej dziecka w œrodowisku rodzinnym, od wczesnych faz jego rozwo-
ju. Przyjêto wiêc, ¿e w etiologii niepe³nosprawnoœci intelektualnej patologiczne
zjawiska œrodowiska rodzinnego maj¹ znaczenie nie tylko biologiczne (uszko-
dzenia mózgu), ale tak¿e psychospo³eczne (zahamowanie rozwoju). Zadowala-
j¹cy poziom spo³eczno-kulturowy rodziny odgrywa podstawow¹ rolê w profi-
laktyce niepe³nosprawnoœci intelektualnej.
Drugi wymiar
symptomologiczny
wi¹¿e siê z uznaniem niedojrza³oœci
spo³ecznej cz³owieka za kryterium diagnostyczne niepe³nosprawnoœci inte-
lektualnej. Niedojrza³oœæ spo³eczna rozumiana jest jako funkcjonalna nie-
zdolnoœæ do rozs¹dnego kierowania swoimi sprawami, nieumiejêtnoœæ
utrzymania siebie bez wydatnej pomocy otoczenia oraz wywi¹zywania siê
z obowi¹zków obywatelskich. Kryterium diagnostyczne niedojrza³oœci spo-
³ecznej nabiera szczególnego znaczenia w wieku doros³ym, kiedy to „zwra-
ca siê uwagê, w jakim stopniu osobnik jest zdolny do samodzielnego stano-
wienia o sobie, utrzymania siebie oraz wywi¹zywania siê z odpowiedzialno-
SZKO£A SPECJALNA 4/2005
243
I
stotê zmian w pogl¹dach na niepe³nosprawnoœæ intelektualn¹ stanowi odej-
ALEKSANDRA MACIARZ
œci wobec poszczególnych osób i grupy spo³ecznej, w której przebywa”
(Clarke, Clarke 1969, s. 66). Osi¹gniêcie wy¿szego, ni¿ wskazany w diagno-
zie, poziomu samodzielnoœci spo³ecznej pozwala jej treœæ uznaæ za nieade-
kwatn¹ i zmieniæ j¹ lub uniewa¿niæ.
To dynamiczne podejœcie do niepe³nosprawnoœci intelektualnej stworzy³o no-
we wyzwania dla specjalistów rehabilitacji i dla rodzin osób niepe³nospraw-
nych. Skoro diagnoza okreœla jedynie aktualny stan sprawnoœci danej osoby
i mo¿e ulec zmianie, to konieczne staje siê podejmowanie kompleksowych dzia-
³añ stymuluj¹cych pozytywne zmiany. Sfer¹ najwiêkszych szans na te zmiany
jest spo³eczna samodzielnoœæ osoby z niepe³nosprawnoœci¹ intelektualn¹. W re-
alizacji tych szans priorytetow¹ rolê odgrywa rodzina. To g³ównie rodzice i pe-
dagodzy specjalni stwarzaj¹ dziecku warunki do pokonywania niepe³nospraw-
noœci i rozszerzenia ich samodzielnego uczestnictwa w ¿yciu spo³ecznym (por.
Kosakowski 2000, s. 21).
W dwóch ostatnich edycjach podrêcznika Amerykañskiego Towarzystwa
ds. Niedorozwoju Umys³owego (
American Association on Mental Retardation
–
AAMR) wprowadzono w definicji niepe³nosprawnoœci intelektualnej zamiast
„dojrza³oœci spo³ecznej” okreœlenie „umiejêtnoœci przystosowawcze”, a na-
stêpnie „zachowanie przystosowawcze”. W ramach tego zachowania wyró¿-
niono trzy kategorie umiejêtnoœci przystosowawczych, s¹ to (za: ¯ó³kowska
2004, s. 30):
1. Pojêciowe
(rozumowe), w tym: mowa czynna i bierna, czytanie oraz pisanie,
rozumienie znaczenia pieniêdzy, samokierowania (
self-direction
);
2. Spo³eczne
, w tym: interpersonalne, odpowiedzialnoœæ, poczucie w³asnej god-
noœci, ³atwowiernoœæ, naiwnoœæ, prostodusznoœæ, postêpowanie zgodne z za-
sadami przestrzegania prawa, unikanie bycia ofiar¹ tyranizowania (
avoid vic-
timization
);
3. Praktyczne
, w tym: czynnoœci osobiste zwi¹zane z ¿yciem codziennym – je-
dzeniem, ubieraniem siê, poruszaniem, czystoœci¹; czynnoœci instrumentalne
– przygotowanie posi³ków, przyjmowanie leków, korzystanie z telefonu, go-
spodarzenie pieniêdzmi, korzystanie ze œrodków transportu; czynnoœci zwi¹-
zane z utrzymaniem gospodarstwa; zawodowe umiejêtnoœci i utrzymanie
bezpiecznego œrodowiska (za: ¯ó³kowska 2004, s. 30).
Rodzina odgrywa podstawow¹ rolê w nabywaniu wymienionych umiejêtno-
œci przystosowawczych osób z niepe³nosprawnoœci¹ intelektualn¹. St¹d przeby-
wanie tych osób w zamkniêtych oœrodkach rehabilitacji sta³o siê wrêcz szkodli-
we dla nich. Nale¿y w pe³ni zgodziæ siê z pogl¹dem S. Kowalika (2001), uznaj¹-
cym za niemo¿liwy do utrzymania segregacyjny system instytucji zajmuj¹cych
siê rehabilitacj¹ osób z niepe³nosprawnoœci¹ intelektualn¹.
Trzeci wymiar
przystosowawczy
wynika z przyjêtej przez Œwiatow¹ Organi-
zacjê Zdrowia koncepcji niepe³nosprawnoœci cz³owieka, w której obok biolo-
gicznego uszkodzenia i funkcjonalnej niepe³nosprawnoœci wyró¿niono upoœle-
dzenie spo³eczne. Uwa¿a siê, ¿e osoba niepe³nosprawna mo¿e staæ siê upoœle-
dzona spo³ecznie z powodu zbyt wysokiego poziomu wymagañ stawianych jej
przez otoczenie i rodzaju przystosowania oczekiwanego w tym otoczeniu. Upo-
244
SZKO£A SPECJALNA 4/2005
SPO£ECZNY WYMIAR NIEPE£NOSPRAWNOŒCI INTELEKTUALNEJ
œledzenie spo³eczne jest konsekwencj¹ interakcji osoby niepe³nosprawnej z oto-
czeniem, w którym ma ona trudnoœci przystosowawcze i wyró¿nia siê odmien-
nymi cechami. W interpretacji tej dominuje koncentracja na adaptacji osoby nie-
pe³nosprawnej w jej œrodowisku i preferowaniu koniecznoœci „(...) rozwijania
szerokiego wachlarza instrumentów i programów usprawniaj¹cych, skupiaj¹-
cych siê na jak to jest nazywane zachowaniach adaptacyjnych, to znaczy takich
indywidualnych cechach, które pasuj¹ do istniej¹cych wymagañ otoczenia
i z którymi jednostka musi sobie poradziæ” (Gustavsson, Zakrzewska-Manterys
1997, s. 12).
Nale¿y jednak zwróciæ uwagê, ¿e upoœledzenie spo³eczne osób niepe³no-
sprawnych najczêœciej wystêpuje w spo³eczeñstwach niedemokratycznych,
nastawionych na totalitarne cele, pozbawione humanitarnych postaw. Adap-
tacja osób niepe³nosprawnych w œrodowiskach tego rodzaju spo³eczeñstw
z góry nara¿ona jest na niepowodzenie. Równie¿ adaptacja ta pozbawiona
jest szans w tych spo³eczeñstwach lokalnych, które deprecjonuj¹ i marginali-
zuj¹ indywidualne potrzeby swoich niepe³nosprawnych cz³onków. Zatem
po¿¹dane zmiany przystosowawcze prowadz¹ce do likwidacji zjawiska upo-
œledzenia spo³ecznego osób niepe³nosprawnych powinny obejmowaæ przede
wszystkim œrodowisko ich ¿ycia poprzez
normalizacjê
ich materialnych
i spo³ecznych warunków egzystencji, by niepe³nosprawnoœæ tych osób prze-
sta³a generowaæ ich spo³eczne upoœledzenie. Jak twierdzi T. ¯ó³kowska
(2004, s. 292) „(...) idee normalizacji nie zak³adaj¹ »uczynienia ludzi normal-
nymi«, za³o¿enie to nie powoduje, ¿e osoby niepe³nosprawne intelektualnie
musz¹ siê ca³kowicie podporz¹dkowaæ obowi¹zuj¹cym w spo³eczeñstwie
normom zachowania”. Realizacja idei normalizacji wymaga dokonania wie-
lu zmian w:
z
otoczeniu materialnym
– prowadz¹cych do przystosowania tego otoczenia do
potrzeb osób niepe³nosprawnych (np. architektury, tras i œrodków lokomocji,
powszechnie dostêpnych urz¹dzeñ technicznych i przedmiotów codziennego
u¿ytku),
z
œrodowisku spo³ecznym
(np. w³¹czaj¹ce postawy wobec osób niepe³nospraw-
nych, autonomiczne, partnerskie i podmiotowe traktowanie ich, naturalne
udzielanie im wsparcia w tych czynnoœciach i sytuacjach, w których, mimo za-
stosowanych u³atwieñ, maj¹ trudnoœci).
Czyli w myœl idei normalizacji d¹¿y siê, by niepe³nosprawni na miarê swoich
mo¿liwoœci mogli prowadziæ codzienne ¿ycie w naturalnym rytmie (dnia, tygo-
dnia, roku) na równi z pe³nosprawnymi, uczestnicz¹c we wszystkich zdarze-
niach i formach ¿ycia swojej spo³ecznoœci (spo¿ywanie posi³ków w okreœlonych
porach, œwiêtowanie i wypoczynek w okreœlone dni, korzystanie z urlopów,
organizowanie okazjonalnych uroczystoœci rodzinnych i towarzyskich itp.).
Normalizacja œrodowiska ¿ycia osób niepe³nosprawnych wyklucza ich upoœle-
dzenie spo³eczne (Maciarz 2004, s. 700).
D¹¿enie do przystosowania (adaptacji) osób niepe³nosprawnych do warun-
ków materialnych i wymogów spo³ecznych œrodowiska, w którym one ¿yj¹, nie-
jako „unormalnienie” tych osób bez przystosowania tego œrodowiska do ich po-
SZKO£A SPECJALNA 4/2005
245
Plik z chomika:
oligoo
Inne pliki z tego folderu:
2-2007.pdf
(2324 KB)
1-2007.pdf
(2802 KB)
5-2006.pdf
(1090 KB)
4-2006.pdf
(1404 KB)
3-2006.pdf
(1202 KB)
Inne foldery tego chomika:
Chowanna
Człowiek-Niepełnosprawność-Społeczeństwo
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin