Metody Badań Medioznawczych
Wykłady
1. Ogólna charakterystyka.
Pojęcia do oswojenia: Przedmiot badań, problemy badawcze, pytania badawcze. Hipoteza. Operacjonalizacja hipotez. Najnowsze tendencje w metodologii i praktyce badawczej w zakresie nauk społecznych.
Trzy poziomy refleksji metodologicznych:
Ø Ogólnometodologiczna, porusza się problemy podstawowe; Lata 30. XX w. przeniesie metod z badań przyrodniczych do nauk społecznych, model przeniesienia napotkał trudności;
Ø Rozważania o zasadach przydatności różnych technik badawczych, które narzędzia są dobre, przydatne, właściwe; każdy instrument ma swoje ograniczenia; narzędzia należy optymalizować;
Ø Na ile orientacje teoretyczne nadają ton nurtom metodologicznym; od 30 lat nie ma jednego wiodącego nurtu metodologicznego; tendencje na gruncie nauk społecznych mają właśnie taki charakter.
Po co potrzebna jest metodologia?
Ø Dla celów praktycznych, dla logiki myślenia, jak zdobywać informacje o rzeczywistości.
Tendencje badawcze w naukach społecznych:
Ø Poszukiwanie związków między praktyką a teorią, teorią a praktyką; np. czy dziś mamy do czynienia ze społeczeństwem informacyjnym, czy raczej społeczeństwem medialnym;
Ø Poszukiwanie związków przyczynowo-skutkowych, np. co spowodowało, że najczęściej stosowaną usługą telefoniczną jest sms;
Ø Holizm, dążenia do holizmu, poszukiwania metod, technik pozwalających badać całe grupy społeczne, społeczeństwa, np. całościowe badania w wymiarze kontynentalnym; dziś to podejście jest szeroko stosowane, w przypadku np. badań opinii publicznej;
Ø Powrót do analizy jakościowej
Wyróżniamy analizę:
- ilościową – kwantytatywną, to są wszystkie opracowania statystyczne np. procentowa słuchalność danej stacji radiowej,
- jakościową- kwalitatywna; od 20 lat obserwowany jest zwrot ku tej analizie, bowiem pozwala ona na ujawnianie struktur ukrytych; np. Kim są osoby, które kupują „Rzepę”, ale nie w prenumeracie, tylko w kiosku? Te badania dają nam więcej informacji;
Ø Coraz szersze i wszechstronne wykorzystanie źródeł zastanych;
Źródła dzielimy na:
- zastane, te które już są,
- wywołane.
Dziś dziennikarze korzystają głównie z źródeł zastanych.
Ø Sceptycyzm wobec badań empirycznych, w których mamy informacje socjodemograficzne (płeć, wiek, wykształcenie itd.), bo mamy rozkład cech, ale nie wiemy dlaczego tak się dzieje;
Ø Szerokie stosowanie w naukach społecznych, obliczeń komputerowych, silna standaryzacja danych, np. baza danych dot. lokalnych baz danych; Tworzenia banków danych, katalogowanie, tworzenie baz danych;
Ø Dążenie do prowadzenia badań porównawczych u wyciąganie z nich wniosków; np. porównywanie wizerunków dwóch organizacji, z tej samej branży.
2. Etapy badań, procesu badawczego.
Pojęcia do oswojenia: Wstępne sformułowanie problemu. Eksplikacja problematyki badawczej. Operacjonalizacja problematyki badawczej. Przygotowanie narzędzi badawczych. Pilotaż badań. Dobór próby. Realizacja badań empirycznych. Weryfikacja zebranego materiału empirycznego. Wstępne grupowanie materiału surowego. Analiza materiału empirycznego. Testowanie hipotez i uogólnienie wyników badań. Raport końcowy z badań.
Algorytm procesu badawczego – schemat, jak należy prowadzić badania, zbierać informacje; ten algorytm nie może być sztywny.
Typ idealny wg Maxa Webera.
Etap I
Wstępne sformułowanie problemu, tematu badawczego.
Określenie co chcemy badać, czego chcemy się dowiedzieć, jakie informacje zebrać.
Czynnik decydujące o sformułowaniu problemu:
- obiektywna rzeczywistość (czy taki problem istnieje),
- dotychczasowa wiedza o rzeczywistości,
- metody badawcze, jak informacje możemy zdobyć.
Etap II
Eksplikacja, uszczegółowienie problematyki badawczej; „ustawienie tematu”:
- wyrażenie problematyki badawczej w formie prostych, zrozumiałych zdań, jednoznacznych,
- proces przygotowawczy, uszczegółowienie.
a. kryterium teoretyczne: pytania centralne, co jest osią przewodnią, wokół których będziemy formułować hipotezy;
b. kryterium metodologiczne: jak zbieramy informacje; czy wywiady, czy ankiety itp.;
c. kryterium techniczno – organizacyjne – jak organizujemy badania, jak je przeprowadzimy.
Etap III
Hipotezy badawcze
Hipoteza – zdanie, niepoddane wystarczającemu sprawdzeniu;
Hipoteza badawcza – propozycja naukowego twierdzenia;
Ø Powinna zostać zweryfikowana,
Ø Hipoteza nie jest pytaniem. Hipoteza jest zawsze w formie zdania oznajmującego.
Ø Hipoteza określa nasz obszar niewiedzy.
Źródła hipotez to:
· Wyniki teoretycznych rozważań,
· Badania dotychczasowe,
· Nasza własna pomysłowość.
Hipotezy muszą spełniać wymogi:
- jednoznacznie odnosić się do problematyki badawczej,
- powinna posiadać uzasadnienie, dlaczego przyjęliśmy taką, a nie inną,
- powinna podawać warunki sprawdzalności, kiedy możemy uznać ją za sprawdzoną, na podstawie czego można ją zweryfikować.
Należy określić moc hipotezy. Są 3 poziomy mocy hipotez:
· Słaby – hipotezy egzystencjalne np. zjawisko przestępczości wśród młodzieży,
· Średni – jakie były warunki, kierunki, zjawiska, w ogólnych kategoriach; dlaczego tak się dzieje,
· Mocny – optymalny, (do niego należy dążyć), jednoznaczna propozycja twierdzeń; taka sytuacja ma rzeczywiście miejsce.
Etap IV
Operacjonalizacja tematyki badawczej, zabieg polegający na wyłożeniu założeń teoretycznych w działaniach operacyjnych; zawężenia tematyki, jakie wskaźniki; jakie informacje są nam potrzebne, co będzie komplementarne itp.
Dokonujemy wyboru:
· Zbiorowości,
· Metod i technik badawczych, czyli narzędzi np. z kim rozmawiają, o czym, kim są eksperci, czy nie istnieją przeszkody, czy wystarczy tylko jedno narzędzie, czy badania będą dwuetapowe,
· Bazy źródłowej, czy źródła zastane czy inny,
· Kryteriów na podstawie, których będziemy analizować materiał, czy przedstawimy to graficznie, czy będziemy cytować.
Etap V
Przygotowanie narzędzi badawczych:
1. kwestionariusze, ankiety, wywiady, obserwacje,
2. schematy, klucze kategoryzacyjne (są stosowane w analizie informacji),
3. instrukcje i schemat, umożliwiające gromadzenie informacji; np. co było w informacji, jak zmieniała się ona w czasie.
Dziś do narzędzi badawczych, należy zaliczyć też wszystkie narzędzia techniczne jak np. kamera, czy aparat cyfrowy.
Tworząc narzędzia układamy sobie też listę problemów; np. wymyślając, układając pytania do ankiety, tworząc klucz kategoryzacyjny.
Poddajemy te narzędzia testowi istotności:
- dlaczego jest tak sformułowane,
- co chcemy się dowiedzieć,
- dlaczego w tym, a nie innym miejscu kwestionariusza.
Etap VI
Pilotaż (ang. pilot study) – badania sprawdzające.
Sprawdzamy:
o problem badawczy, czy jest prawidłowo sformułowany,
o narzędzia badawcze, czy uzyskamy odpowiedzi, czy pytania są zrozumiałe, czy możemy uzyskać wiarygodne informacje.
Po tych badaniach pilotażowych możemy odpowiedzieć na pytanie techniczno- organizacyjne, czy uda nam się zebrać informacje w określonym czasie.
Pilotaż przeprowadzam w grupie do 5%wobec próby, którą chcemy wybrać np. przy 50 wywiadach – 3-4 próbne.
Zawsze należy poprawić błędne narzędzia badawcze dzięki informacją pozyskanym z pilotażu.
Pilotaż powinien być robiony w grupie, do której był skierowany. Musi być robiony na grupie, na której będą przeprowadzane późniejsze badania. Grupa ta musi mieć określone cechy. UWAGA! Później nie można robić po poprawionym narzędziu, badań na tej samej grupie, czyli tych, których pytaliśmy w czasie pilotażu, teraz nie mogą nam już odpowiadać.
WAŻNE!
Badań nie robimy wśród osób, które są badaczami i analitykami opinii publicznej.
Nie pytamy fachowców, bo:
- znają metodologię,
- są specjalistami, nie są opinią publiczną ale wyspecjalizowana grupą.
Etap VII
Dobór grupy to nie to samo, co dobór zbiorowości.
Najczęściej badania prowadzimy w części zbiorowości tzw. próbie. Badania te są prowadzone na reprezentatywnej grupie, która spełnia kryteria, które chcieliśmy, żeby spełniała. Próba musi być miniaturą odzwierciedlającą całą populację.
§ Próbę dobieramy wg cech na których nam zależy.
§ Próbę dobieramy już po pilotażu.
§ Analizujmy różne przypadki.
§ Kryteria doboru próby:
- cechy statystyczne (wiek, płeć wykształcenie itd.; tzw. dane metryczkowe),
- dobór celowy (tematyczny, studia przypadków).
*Casy study (studium przypadku) jest typowym dziennikarskim zajęciem np. Sprawa dla reportera, Eli Jaworowicz.
Etap VIII
Realizacja badań empirycznych.
Pobyt w „terenie” i gromadzenia badan empirycznych – materiał, sondy, focusy.
Można robić badania:
- jednokrotne,
- powtarzalne (panelowe), zadajemy te same pytania, ale w odstępie czasowym, np. co 6 miesięcy.
Rozstrzygamy czy badania:
- w terenie,
- laboratoryjne (np. focusowe).
Rozstrzygamy ile osób bierze udział w badaniach. Uwzględniamy koszty.
Etap IX
Weryfikacja zebranego materiału.
Zwozimy, zbieramy, spisujemy, analizujemy. Sprawdzamy czy wszystkie ankiety zostały wypełnione.
Weryfikacja:
A. wstępna: ile materiałów zebraliśmy, od kogo, czy są reprezentatywne, czy mamy odpowiedzi osób, których kwestia bezpośrednio dotyczy + badania grupy towarzyszącej,
B. pogłębiona: ocena stopnia wiarygodności zebranego materiału, czy te dane materiay wystarczą.
Etap X
Wstępne grupowanie materiału zebranego:
· kodowanie,
· kategoryzowanie,
· grupowanie, łączenie w większe, wyodrębnione klasy tematyczne ( np. Tak dla lustracji, Nie dla lustracji).
To musi opierać się na jakiś zasadach, które ustalamy.
Etap XI
Analiza materiału (zebranego) empirycznego.
Wczytanie pogrupowany materiał, we wszystkie dane, po to, by odpowiedzieć, czy uzyskaliśmy odpowiedzi, na których nam zależało, czy potwierdzają nasze hipotezy, czy dają nam podstawy do jakiś wniosków, np. że jest jakaś geografia poparcia dla lustracji.
Tworzymy „przestrzeń własności” tj. gdzie ten problem leży, jak jest jego intensywność, mamy występującą jakąś przestrzeń własności społecznej.
CO nam wychodzi z tych badań?
Wyniki nie powinny nas zaskoczyć!
Ewentualnie w przypadku, dziennikarstwa śledczego, gdy dziennikarz stosuje specjalne instrumenty.
Analiza:
a. ilościowa (ile rozmów, ankiet przeprowadzono itp.),
b. jakościowa (co znaczy, to co zbadaliśmy, interpretacja należy do badacza, ale nie jest oczywiście jedyną możliwą).
Etap XII
Testowanie hipotez:
· wnioskowanie o dokonanych ustaleniach, czy są to mocne hipotezy,
· Weryfikujemy hipotezy, które teraz mogą stać się tezami.
Etap XIII
Raport końcowy
Na które pytania uzyskaliśmy wartościowe odpowiedzi? Które pytania były kluczowe, ze możemy sformułować, takie a nie inne tezy?
Ogólnie rozliczenie się z tego, co podjęliśmy jako swój temat.
3. Źródła.
Pojęcia do oswojenia: Definicja źródeł w naukach społecznych. Żródła informacji na potrzeby badań zjawisk politycznych. Źródła zastane. Źródła wywołane. Krytyka i weryfikacja źródeł. Kwestia wiarygodności i rzetelności źródeł. Dane ilościowe i jakościowe.
Źródła to w badaniach w naukach społecznych, każdy przedmiot materialny, umożliwiający sformułowanie uzasadnionych wniosków o rzeczywistości społecznej. Mogą to być np., wytwory materialne (narzędzia, budynki, wytwory kultury materialnej, utrwalone wypowiedzi ludzi i ich zachowanie, praktycznie wszystkie wytwory, mapy, zdjęcia itd.)
Kategoryzacja źródeł:
I. wszelkiego rodzaju dane spisowe, np. spis rolny, rejestr, powszechny spis społ.,
II. materiały uzyskane w wyniku zastosowania technik badań społecznych, np. protokoły wywiadów, badania eksperymentalne,
III. opracowania dokumentów i materiałów uzyskanych w wyniku badań empirycznych, np. raporty, ekspertyzy.
W kwestii źródeł najwięcej do powiedzenia maja historycy.
Podział na źródła wg Kazimierza Dobrowolskiego.
I. Źródła:
A. pierwotne – surowe, trafiamy, na jakieś dane, odkrywamy, np. dane w roczniku statystycznym,
B. wtórne – przetworzone, zinterpretowane, np. dane z rocznika, porównamy z wcześniejszymi.
II. Źródła:
A. zastane – już istnieją, napotykamy na nie, są już dostępne,
B. wywołane – stworzyć, wywołać źródła, np. zbierając wywiady, tworząc informacje, ale jeśli już powstaną, są źródłami zastanym,
III. Źródła:
A. historyczne
B. współczesne
Jest to podział subiektywny.
Dwie podstawowe cechy źródeł to:
- istotność,
- wiarygodność, rzetelność.
ISTOTNOŚĆ – czy zbierane informacje są przydatne w poznawaniu rzeczywistości, czy są przydatne, np. w wyjaśniau hipotez.
Nie ma bezwzględnych miar istotności. Istotność jest zorientowana na wyjaśnienie problemu.
WIARYGONOSĆ – trudno jest to ustalić, nie ma bezwzględnych miar wiarygodności, musimy być świadomi ograniczeń.
Wiarygodny, gdy:
- ustalmy dane zgodne z obiektywnym stanem rzeczy,
- ustalenie prawdy psychologicznej.
Źródła zastane dzielimy na:
a. surowe – zarchiwizowane dane, np. wypełnione kwestionariusze, protokoły, ankiety, listy płac stypendialnych,
b. pośredni – opracowane, publikacje spisowe, współczynniki, wskaźniki, sprawozdania, bilanse, wskaźniki agregatowe.
Źródła wywołane
Powstają z czyjeś inicjatywy, na czyjaś prośbą, w konsekwencji kontaktów pośrednich lub bezpośrednich.
Źródła wywołane dzielimy na:
A. bezpośrednie – obserwacja ukryta, jawna, wywiad, badania focusowe,
B. pośrednie – obserwacje dokonane przez kogoś na życzenie – dzienniki, pamiętniki, ankiety rozsyłane pocztą, prasowe.
Krytyka i weryfikacja źródeł.
A. ocena pod kątem wiarygodności – do wszystkich źródeł należy przyjąć zasadę ograniczonego zaufania,
B. jeśli informacje z jednego źródła potwierdzają się w drugim, to można im ufać.
...
dziennikarstwo