historia.php.pdf

(514 KB) Pobierz
Historia najnowsza polski
Historia najnowsza polski
Prof. Dr hab. Jan Jachymek
Wykład 1 (10.10.2005)
1. Naród polski na początku wieku XX
- zaborcy minimalizowali ilość Polaków, Prusy – Kaszubów, Rosja – Unitów liczyli jako „swoich”
- Austriacy prowadzili Krajowe Biuro Statystyczne
- 1910 : Królestwo Polskie – 9,4 mln Galicja i Śląsk Cieszyński – 3,9 mln Prusy – 3,5 mln Rosja – 1mln,
emigracja zamorska – 4,1 mln, Ogółem: 22,1 mln
- migracja ze wsi do miast: KP wieś 81,7%, Galicja wieś 86,9%, Górny Śląsk wieś 63,8%
- po powstaniu styczniowym 12 000 emigrantów (7 000 w Ameryce)
- na przełomie wieków nasilenie emigracji: kolejne 3,5 mln
- Naród chłopski, rolniczy, bez państwa, wyłonił własne reprezentacje polityczne
2. Społeczeństwo polski odrodzonej 1918-1939
- spis 1921 – niestałe granice, ciągłe migracje, analfabetyzm (ankieterzy uzupełniali ankiety)
- 6 miast powyżej 100 000 mieszkańców
- spis 1931 – brak rubryki ‘narodowość’, rubryka ‘język ojczysty’ uznana za reprezentatywną
- 59,1% zatrudnionych w rolnictwie
- 14 miast powyżej 100 000 mieszkańców
- 387 tyś km 2 obszaru, 75 tyś km 2 utraconych w wyniku wojny
- 90 os/ km 2
- 1938 – 34,8 mln, 30% w miastach
- chłopi 50%, robotnicy 30,2%, inteligencja 5,7%, burżuazja >1% (300 tyś.), ziemiaństwo 0,3% (100
tyś.)
- 33% niepolskiego pochodzenia: UKR 5,114 mln (16%), ISR 3,114 mln (10%), BLR 1,952 mln (...%),
GER 0,780 mln (3%)
- emigracja zarobkowa 1,5 mln
- naród chłopski, wolny, dużo mniejszości, ożywiona działalność polityczna, zwłaszcza przed
przewrotem majowym
3. Społeczeństwo polskie po II wojnie światowej.
- straty wojenne, migracje(Teheran 1943), reformy gospodarcze (6 wrze 1944 dekret PKWN), ustawa o
nacjonalizacji przemysłu
- Biuro Odszkodowań Wojennych: 6, 097 mln $, ONZ: 5,800 mln $
- Straty 220 os/1000 mieszkańców
- 4 mln emigracji
- 14 lut 1946 Sumaryczny spis powszechny: 24 mln, w tym 20,520 mln (85,8%) Polaków
- 1961-62 więcej w miastach niż na wsi
- 2003 171 tyś mniejszości (0,47%) – nie w pełni wiarygodne: Instytut Śląski podaje, że samych
Niemców jest 300 tyś.
- 38% na wsi, 24-26% zatrudnionych w rolnictwie
- poza Polską 14-15 mln (USA 10mln, Brazylia 800 tyś., Kanada 500 tyś., Australia 140 tyś., ex-ZSRR
3 mln, Niemcy 700 tyś., Francja 700 tyś.)
- unitarny naród, już nie wiejski, odzyskał suwerenność państwową po 45 latach ‘okupacji’ ZSRR
Wykład 2 (17.10.2005)
1. Przesłanki warunkujące powstanie partii robotniczych.
- 1869 Niemiecka Socjalistyczna Partia Pracy
- 1882 I ‘Wielki’ Proletariat (Międzynarodowa Socjalno Rewolucyjna Partia ‘Proletariat’)
- 1895 Stronnictwo Ludowe (Rzeszów)
- tworzenie się kapitalistycznych stosunków pracy
- ziemianie, chłopi, burżuazja, robotnicy, inteligencja
- industrializacja, urbanizacja (Białystok, Lyon, Manchester, Zagłębie Rhury, Śląsk)
- rozwój myśli politycznej, poglądów na temat państwa (Marks – Engels)
- lut 1847 „Manifest Komunistyczny” dawał podstawę teoretyczną
- 1964 I Międzynarodówka, wpływ partii z innych krajów
- zniesienie pańszczyzny (PRU 1804, AUT 1848, RUS 1864)
1
- tworzy się warstwa społeczna robotników
- rozwarstwienie inteligencji
2. Nurtrewolucyjny.
- 1882-1886 – I Proletariat (Ludwik Waryński, Maria Boguszewiczówna), robotnicy na całym świecie są
w tym samym położeniu, uspołecznienie, unarodowienie, upaństwowienie wszelkich środków
produkcji, wolność słowa, stowarzyszeń, zgromadzeń, tylko wysiłek samego proletariatu doprowadzi
do zmiany systemu społecznego.
- 1888 – II Proletariat (Marcin Kasprzak, Feliks Felg, ... Abramowski) , rewolucja za wszelką cenę,
zamachy przyśpieszą przewrót, formalny postulat dyktatury proletariatu
- 1889 – Związek Robotników Polskich (Julian Marchlewski, ... Warski, Róża Luksemburg) , bez
formalnego programu, walka ekonomiczna, uświadamianie robotników, kapitalizm sam upadnie (im
więcej zakładów tym więcej robotników), przewrót rewolucyjny jest koniecznością dziejową
- 1894 – SDKP (ze składu II Proletariatu i ZRP) – 1900 – SDKPiL, obalenie caratu, rewolucja
międzynarodowa, tylko klasa robotnicza jest zdolna do czynu rewolucyjnego, unarodowienie ziemi
- 19 lis 1906 PPS „Lewica” (Maria Koszucka, Stefan Kurlikowski) , współdziałanie z bolszewikami,
obalenie caratu i rewolucja w Rosji (autonomia dla Polski), 8h dzień pracy, bezpłatna i powszechna
nauka, ochrona dzieci i kobiet, proletariat klasą wiodącą
3. Nurtreformistyczny.
- 31 sty 1892 – Galicyjska Partia Socjal-Demokratyczna
- 1897 PPSD Śląska Cieszyńskiego i Galicji (Ignacy Daszyński, Jędrzej Moraczewski, Herman
Liberman) , wyzwolenie ludzi pracy będzie możliwe dzięki reformom, dążenie do likwidacji wielkiej
własności, najpierw niepodległość, później socjalizm
- 1892 Związek Zagraniczny Socjalistów Polskich (PPS Centralny Komitet Wykonawczy), (Feliks Perl,
Stanisław Wojciechowski, Stanisław Grabski, Bolesław Limanowski) , dążenie do niepodległej
republiki demokratycznej, świat pracy podstawą władzy w państwie, samorząd, wybory powszechne,
8h dzień pracy, udział robotników w zyskach przedsiębiorstw, niepodległość potrzebna dla socjalizmu
w Polsce
- PPS „Frakcja Rewolucyjna” (... Konarkiewicz, Feliks Felg, Walery Sławek, Leon Wasilewski) ,
Niepodległa Demokratyczna Republika Polska, walka o zniesienie wyzysku, obalenie caratu, zbrojne
powstanie, utworzenie „organizacji bazowej”, Polska zjednoczona z ziem wszystkich zaborów, ustrój
określi Sejm wybrany w powszechnych wyborach, samodzielne rolnictwo, upaństwowienie lasów i
jezior, zakłady produkcyjne przejmie państwo (za odszkodowaniem), reszta w przyszłej konstytucji
Wykład 3 (07.11.2005)
1. Ruch Narodowo – demokratyczny, Liga Polska.
- 1887 Hilvikon (Szwajcaria) Ludwik Michalski, Zygmunt Miłkowski (‘T.T. Jeż’, pomysłodawca),
Maksymilian Hertel, Aleksander Hirżberg
- chcieli utworzyć tajną organizację ponadzaborową skierowaną przeciw Rosji
- „Rzecz o obronie czynnej i skarbie narodowym” broszura Miłkowskiego:
- krytyka polityki ugodowej, w szczególności ‘stańczyków’
- konieczność przejścia do obrony czynnej,
- tajna organizacja ziem zaborów
- gromadzenie pieniędzy i przygotowywanie ludzi do obrony bieżącej i przyszłej walki o wolność
- 1887 „Ustawa Ligi Polskiej”:
- niepodległość w granicach przedrozbiorowych
- naród polski może liczyć na siebie
- naród powinien się przygotowywać do wystąpienia zbrojnego ‘w chwili stosownej’
- należy wzmacniać ‘żywioł polski’ ekonomicznie i kulturowo
- należy bronić się przed rusyfikacją i germanizacją
- walka z socjalizmem kosmopolitycznym
- odrzuceni walki klas
- konieczność codziennej pracy dla wzmacniania polskości
- 1887 ‘Związek młodzieży polskiej „Zet”’ Warszawa, Zygmunt Balicki, w styczniu 1888
podporządkował się Lidze Polskiej
- 1890 – ‘Zet’ obejmuje Dmowski:
- umocnienie nacjonalizmu
2
- walka z despotyzmem moskiewskim
- umacnianie solidaryzmu społecznego
- podwaliny polskiego nacjonalizmu, LP dała organizację i cele walki, program miał charakter
demokratyczno – mieszczański
- 1894 – Miłkowski rozwiązał Ligę Polską
2. Liga Narodowa.
- 1893 – Dmowski i działacze postulujący przeniesienie ośrodka decyzyjnego z zagranicy w obecności
komisarza LP Jana Ludwika Popławskiego wymówili posłuszeństwo ‘centralizacji’
- partia tajna, działająca do 1928 r
- cykl broszur ‘Z dzisiejszej doby’, najważniejsza Dmowskiego ‘ Nasz patriotyzm ” (1893):
- piętnowanie carskiego ucisku
- krytyka obozu ugody
- każdy Polak powinien mieć na uwadze dobro ojczyzny
- powstanie pozbawiłoby Polskę ‘najcenniejszej krwi’
- ‘codzienna rewolucja’ umacnianie przedsiębiorczości i świadomości
- nadrzędność interesu narodowego
- narodowa ekspansja kulturowa (na Białoruś)
- walka z internacjonalizmem
- Popławski + Dmowski – ‘ Przegląd wszechpolski’ :
- od niepodległości do nacjonalizmu
- ostra walka z ruchem robotniczym
- młodsi: Marian Seyda, Słabiński, Trąbczyński
- poparcie na Wielkopolsce, Pomorzu
- organizacja tajna, trójzaborowa
- ośrodek kierowniczy narodu
- zakładała organizacje kulturalne, sportowe, oświatowe i inne
- idea solidaryzmu społecznego
3. Stronnictwo Narodowo – Demokratyczne.
- czerwiec 1897 w Królestwie Polskim
- program ogłoszony w ‘Przeglądzie wszechpolskim’:
- koniec XIX przynosi zanik walki klasowej (sic!)
- unarodowienie środków produkcji
- spółdzielczość
- interesy odrębne od interesów innych narodów
- ochrona i rozwój żywiołu polskiego
- sprzeczności w społeczeństwie powinny zostać rozwiązane koncyliacyjnie przez związki
zawodowe złożone z pracodawców i pracowników
- niepotrzebne jest wysuwanie postulatu dążenia do niepodległości
- propagować należy idee autonomii w ramach caratu
- po obaleniu caratu kwestiami społecznymi zajmie się sejm
- walka mieszczan z rzemiosłem i handlem żydowskim
- 1902 „Myśli nowoczesnego Polaka” Dmowskiego
- 1903 „ Egoizm narodowy wobec etyki” Balickiego
- otwarta wrogość wobec ruchu robotniczego
- tworzenie klasy średniej
- religia katolicka wyznacznikiem polskości
- Polak – katolik, kościół Rzymsko – katolicki kościołem narodowym
- Potępienie kosmopolityzmu
- ‘każdy naród ma prawo do rozwoju kosztem innych narodów’ – Dmowski (o Białorusi)
- ograniczenie koncepcji państwa etnicznego
- zdecydowany antysemityzm
- 1903 program SN-D:
- „stan i położenie narodu polskiego nie pozwalają na dyplomatyczną lub zbrojną akcję na rzecz
niepodległości”
- zdobycie w każdym zaborze poparcia umożliwiającego wzmacnianie polskości
- należy przywrócić prawo używania polskiego języka
- należy chronić resztki samodzielności
- 1908 „ Niemcy, Rosja i sprawa polska” Dmowskiego:
3
- Niemcy są największym wrogiem Polski
- pojednanie z Rosją
- autonomia w wielkiej i silnej Rosji
- działanie przeciw prawu jest niepotrzebne
- 1905 Stronnictwo Demokratyczno – Narodowe w zaborze austriackim
- 1909 Polskie Stronnictwo Demokratyczne w zaborze Pruskim
- SN-D było wyrazicielem myśli Ligi Narodowej
- w czasie I wojny światowej popierała Ententę
- siedziba z Petersburga po upadku caratu przeniesiona do Lozanny (Komitet Narodowy Polski do 15
sierpnia 1919), stamtąd do Paryża (Ignacy Zamoyski organizuje Armię Hallera ‘błękitną armię’)
- narodowcy nie uznawali ‘rządów ludowych’
- 17 stycznia 1919 uznali rząd Ignacego Paderewskiego za reprezentatywny
- 1919 Związek Ludowo – Narodowy
- 1928 Stronnictwo Narodowe (kontynuacja)
- przeprowadzenie nacjonalizacji
- nacjonalizm
- antysemityzm
- solidaryzm społeczny
- ugoda wobec Rosji
- zwalczanie socjalizmu
- Roman Dmowski, Stanisław Grabski, Stanisław Głąbiński, Marian i Władysław Seyda
Wykład 4 (14.11.2005)
1. Elementykształtujące ruch ludowy n ziemiach polskich.
- 1870 – Dania – Zjednoczona Lewica
- 1893 – Nowy Sącz – Związek Stronnictwa Polskiego – Stanisław i Jan Potoczkowie
- 28 lipca 1895 – Rzeszów - Stronnictwo Ludowe – Jakub Bojko – „chłop ma 2 dusze”
- „Z potoczków nie rozlała się rzeka...” , udział księdza Stojałowskiego
- 1903 – SL Î PSL, 1913 – rozłam na „Piast” i „Wyzwolenie”
- wieś poczuła potrzebę reprezentacji politycznej
- idea walki o niepodległość i wyzwolenia społecznego chłopów
- chłopi byli siłą centrową, ponieważ choć posiadali ziemie to pracowali ‘u siebie’
- chłopi obawiali się powrotu rzeczpospolitej szlacheckiej, wolność osobistą dali im obcy
- w świadomości chłopów Polska ciągle ‘istniała’
- w nazwach ‘polskie’ i ‘ ludowe’ (demokratyczne) partie i związki
- 1906 – Związek Młodej Polski Ludowej – w Królestwie Polskim
- chęć doprowadzenia chłopów do ‘równego statusu’ poważania i własności
- wyzwolenie chłopów z pod patronatu dworu i plebanii – kłótnie z bpem Wałęgą
- 3 filary – naród (ojczyzna), wiara katolicka i demokracja jako ludowładztwo
- autorytety: Bojko, Witos, ksiądz Stojałowski
- udział chłopów i młodzieży rolniczej w różnych formach organizacji politycznych i kulturalnych
2. Galicyjski ruch ludowy.
- możliwość prowadzenia legalnej działalności
- SL pod przewodnictwem Karola Lewakowskiego – prawnika mieszczańskiego
- 27 luty 1903 – SL Î PSL prowadzone przez dziennikarza Henryka Lewakowicza
- 1907 – Jan Stapiński został pierwszym prezesem ze wsi
- 13 grudnia 1912 – Jan Stapiński domaga się sojuszu z konserwatystami, Bojko i Witos występuja
przeciwko niemu
- 2 lutego 1914 – powstaje PSL „Piast” – Witos i Bojko – partia rozszerza wpływy poza Galicję
- 5 kwietnia 1914 – powstaje PSL „Lewica” – Stapiński – partia ma jedynie regionalne wpływy
- luty 1912 – PSL „Zjednoczenie Niezawisłych Ludowców” – Bolesław Wysłołuch – krótko istniejące,
właściwie lokalne – 1886 „Przegląd” Szkice Programowe - naród polski ma prawo do własnego
państwa, najważniejsi ci co żywią i bronią, republika
- 1895 – pierwszy program SL – 28 punktów
- zmiana ordynacji
- krytyka konserwatystów
4
- rozwój oświaty
- ubezpieczenie mienia
- opieka nad emigracją
- oczekiwania i żądania, raczej ‘doraźne’
- 27 lutego 1903 nowoczesny program PSL
- usamodzielnienieludu
- równość wobec prawa
- narodowość oparta na ludzie
- wolności obywatelskie
- emancypacja warstw ludowych
- usamodzielnieniekraju
- parcelacja obszarów dworskich
- rozwójszkół ludowych
3. Stronnictwaludowepod zaborem rosyjskim.
- nielegalne, brak ciągłości, częste zmiany nazw i kładów
- listopad 1904 – 1907 - Polski Związek Ludowy –Wacław Kruszewski, Stefan Brzeziński
- wrzesień 1908 – Jadwisin koło Warszawy – „Siewba” Związek Młodej Polski Ludowej pod
przywództwem Jana Kielaka , ksiądz Izydor Wysłołuch – hasło „Sami sobie”
- 1907 – 1915 – Ruch Zaraniarski (nie partia) – Maksymilian Malinowski, Kosmowska, hasło –
„Władza, ziemia i oświata dla ludu”
- 1912 –1915 – Związek Chłopski (socjalistyczny) – Juliusz Poniatowski – jako młody człowiek
zorganizował strajk w posiadłości ojca
- 1915 – Narodowy Związek Chłopski – Błażej Stolarski + Związek Ludu Polskiego
- 4 – 5 grudnia 1915 – Zjazd w Warszawie Î ZCh, ZLP, ‘Zaranie’ i SL Î PSL W Królestwie Polskim,
Tomasz No(ż)cznicki
- 1906 – program NZL
- wolność kraju, samodzielność polityczna
- sejm władzą najwyższą
- w sprawach ważnych – referendum
- wolności obywatelskie
- spółdzielczość, gospodarstwa kooperacyjne
- republika kooperatywna
- państwo tylko tworzy prawa
- równość wobec prawa
- rolnictwo podstawą bytu społecznego
- wywłaszczenie na rzecz mało i bezrolnych
- 8h dzień pracy
- program ZMPL
- Polska ludowa, wolna i niepodległa
- powstanie zbrojne
- podporządkowanie interesów innych klas interesom chłopów
- chłopi odpowiedzialni za państwo
- przenieść ład i logiką z przyrody na życie społeczne
- inne programy
- parcelacja
- emancypacja chłopów
- powszechna oświata
- „kto rządzi w gminie ten rządzi w państwie”
4. Ruch ludowy w zaborze pruskim
- słabe, mało liczne lokalne ugrupowania
- styczeń 1896 – Mazurska Partia Ludowa
- obrona chłopów przed wyzyskiem
- obrona przed germanizacją
- parcelacja
- język i religia
- popieranie drobnego przemysłu
- równość obywateli wobec prawa
- Karol Barkhe, Gustaw Lejdins, Michał Kajka, „Gazeta Ludowa” w Ełku
5

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika:

Zgłoś jeśli naruszono regulamin